Obama's fiscale symptoombestrijding

Mark Nieuweboer, 22 mei 2009

Heel even was Nederland een belastingparadijs. Op 5 mei werden wij door President Obama een 'offshore tax haven' genoemd. Nederland, Bermuda en Ierland zijn 'small, low-tax, countries', waar het voor Amerikaanse ondernemingen mogelijk is om belasting te ontwijken en te ontduiken.

Aanleiding voor deze opmerking was de aankondiging door het Witte Huis, die elke belastingdollar hard nodig heeft, om deze praktijken aan te pakken. Maar de aangekondigde maatregelen bestrijden slechts de symptomen van een krakend belastingsysteem. Hij zou er beter aan doen naar de fundamenten te kijken. 

Ondernemingswinst kan worden belast waar het wordt verdiend of waar de eigenaar woont. De VS hebben de facto gekozen voor het tweede systeem: ongeacht waar zij hun winst verdienen, worden Amerikaanse ondernemingen over hun gehele wereldwinst belast naar het Amerikaanse belastingtarief. Wordt de winst verdiend in een land met een lager tarief dan de VS, dan zal de fiscus bij het hoofdkantoor belasting bijheffen tot het eigen tarief van 39%. Dit gebeurt op het moment dat de dochtermaatschappij de winst overmaakt naar het hoofdkantoor. De belangrijkste handelspartners van de VS hebben een lager belastingtarief (zie tabel), zodat de winstovermaking tot belastingheffing leidt. Het zal duidelijk zijn dat het dus fiscaal aantrekkelijk is om de buitenlandse winst niet over te maken, maar op te potten of te herinvesteren in het buitenland. Van de $294 miljard die de 1000 grootste Amerikaanse ondernemingen in 2004 in het buitenland verdienden, werd slechts $37 miljard als dividend naar het hoofdkantoor in de VS overgemaakt (http://www.irs.gov/). Dat deze lage pay-out ratio fiscale oorzaken heeft, blijkt uit het effect van de Homeland Investment Act in 2005: een eenmalige spectaculaire belastingverlaging voor winstovermakingen leidde tot overboeking van maar liefst $311 miljard aan buitenlandse dividenden naar Amerikaanse hoofdkantoren (http://www.irs.gov/).

Vanuit een theoretisch oogpunt valt veel te zeggen voor dit ´credit system´. Het verstoort niet de beslissing wáár een investering wordt gedaan; uiteindelijk wordt de gehele winst, waar ook verdiend, naar het Amerikaanse tarief belast. Toch is er een aantal fundamentele nadelen. Als de tariefsverschillen groot zijn, dan stimuleert het oppotten van winsten in het buitenland. Dit roept weer een uitgebreid stelsel van regels op om al te lang uitstel tegen te gaan. Er moet bovendien een eenduidige maatstaf komen voor de berekening van de buitenlandse winst en van de buitenlandse belasting. De fiscus vraagt veel en gedetailleerde informatie over de dochtermaatschappijen en bovendien moeten de resultaten naar Amerikaanse fiscale maatstaven worden herrekend. Het is niet voor niets dat Amerikaanse multinationals hoge fiscale uitvoeringskosten hebben. Tot slot is het systeem gevoelig voor zogenaamde 'corporate inversions': diverse Amerikaanse ondernemingen hebben, om fiscale redenen, hun ondernemingszetel verplaatst naar laagbelaste landen.

De tegenhanger van een credit systeem is een systeem van vrijstellingen, of 'source-based taxation'. De heffing blijft beperkt tot het land van de bron, waar de winst wordt verdiend. Onderzoek¹ dat de voor- en nadelen tussen de systemen afweegt, neigt naar een praktische voorkeur voor het vrijstellingensysteem. In de Europese Unie zie je dat het credit systeem in het afgelopen decennium vrijwel collectief is ingeruild voor een systeem van belastingvrijstelling. Van de 27 lidstaten handhaaft alleen Ierland vooralsnog een credit systeem.

De Amerikaanse regering komt nu weer met gedetailleerde en gecompliceerde regels om te voorkomen dat ondernemingen hun winsten blijven oppotten en te stimuleren dat ondernemingen weer meer gaan investeren in eigen land. Dit is echter symptoombestrijding. In plaats daarvan zou Obama het probleem ook fundamenteel kunnen benaderen door het credit systeem in te ruilen voor een vrijstelling systeem. Dat is geen capitulatie voor onoorbare fiscale praktijken, maar aansluiten bij nagenoeg de gehele westerse wereld die hem al is voorgegaan.

Is Nederland nu officieel een belastingparadijs? Na Obama's bericht reageerde onze minister Bos geschokt en verlangde dat de verwijzing naar Nederland werd geschrapt. Zo geschiedde; binnen 24 uur was Nederland weer een gewoon land. 

¹ Onder andere Rachel Griffith e.a., International Capital Taxation, Reforming the Tax System for the 21st Century: the Mirrlees Review