Willen we een Waterloo?

Dick van Sprundel, 26 september 2011

Waarom wordt de willekeurige afschrijvingsmaatregel wegbezuinigd? Onlangs werd het Belastingplan 2012 gepubliceerd. Eerder dit jaar was in de fiscale agenda al aangegeven met welke maatregelen het kabinet zou komen. Ik verwachtte dan ook geen verrassingen.

Echter, donderdagavond 15 september 2011 werd eerder dan bedoeld duidelijk dat de succesvolle maatregel van de willekeurige afschrijving helaas niet wordt verlengd. Waarom niet? Wil het kabinet de economie helemaal tot stilstand brengen? In deze bijdrage zal ik uiteenzetten waarom het kabinet haar plannen moet aanpassen en alsnog de willekeurige afschrijvingsmaatregel moet verlengen.

Zoals bekend begon de financiële crisis in 2008 in al haar hevigheid los te barsten. Het toenmalige kabinet had destijds ingegrepen door in de Najaarsnota 2008, die volledig in het teken van de economische crisis stond, de mogelijkheid van versnelde willekeurige afschrijving aan te kondigen. In een brief opgesteld door toenmalig minister-president Balkenende werd gewezen op de onzekere economische omstandigheden en toekomst. Bovendien werd benadrukt dat de economische situatie grote gevolgen zou (kunnen) hebben voor de kredietverlening aan burgers en bedrijven. Naast maatregelen op Europees en mondiaal niveau waren maatregelen op nationaal niveau noodzakelijk. Eén van deze maatregelen was de (her)introductie van het instrument van willekeurige of vervroegde afschrijving met als doel om de liquiditeits- en financieringsbehoefte van bedrijven, die voor vervanging- of uitbreidingsinvesteringen staan, te mitigeren.

Wat hield de willekeurige afschrijvingsmaatregel nu eigenlijk in? Door deze fiscale faciliteit kregen ondernemingen tijdelijk de mogelijkheid om investeringen die in het jaar 2009 plaatsvonden in twee jaar versneld af te schrijven (maximaal 50% in 2009, het resterende deel in 2010 of later). Het bedrijfsmiddel diende wel voor 1 januari 2012 in gebruik te zijn genomen en de versnelde afschrijving stond niet open voor bepaalde investeringen, zoals onroerend goed en immateriële activa. Echter, veel andere investeringen die van direct belang zijn voor de economische ontwikkeling vielen er wel onder. Hoewel de willekeurige afschrijvingsmaatregel als tijdelijk was bedoeld, werd deze vervolgens vanwege haar succes verlengd voor 2010 en 2011 (met een verplichte ingebruikname voor 1 januari 2013, respectievelijk 2014).

Hoewel de melodie van ABBA’s “Waterloo” mij tot meer vrolijkheid stemt, ben ik allerminst gelukkig met de tekst en het feit dat deze willekeurige afschrijvingsmaatregel niet wordt verlengd. Hierdoor komen we dichtbij een gevreesd “Waterloo”. Ik heb de volgende argumenten om een verlenging te bepleiten. Uit het nieuws begrijp ik dat de gevreesde double dip steeds reëler wordt. De kredietverlening van bedrijven staat steeds meer onder druk, door de huidige lastige omstandigheden waarin de economie in het algemeen en de kapitaalmarkt zich in het bijzonder (ook door de Basel-III regelgeving) bevinden. Dat het kabinet dit deels ook beseft blijkt wel uit het feit dat onlangs is aangekondigd dat het garantiebudget voor het midden- en kleinbedrijf van 765 miljoen euro naar 1 miljard euro is verhoogd.

Echter, als we de economische omstandigheden waarin we ons nu bevinden vergelijken met die van vorig jaar, toen de regeling werd verlengd, dan zijn deze niet verbeterd. Integendeel: volgens de Macro Economische Verkenning van het Centraal Plan Bureau neemt het aantal bedrijfsinvesteringen komend jaar af en herstelt de economie nauwelijks. Ook uit andere onderzoeken komt een somber beeld naar boven. Het consumenten- en producentenvertrouwen loopt terug, financieringslasten gaan omhoog, de resultaten van bedrijven staan onder druk en banken worden terughoudender.

De huidige willekeurige afschrijvingsregeling heeft bovendien bewezen succesvol te zijn. Onder andere uit onderzoek van Scheepsbouw Nederland en de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders blijkt bijvoorbeeld dat sinds de openstelling van de willekeurige afschrijving 77 schepen gebruikmaken van deze willekeurige afschrijvingsregeling, waarvan er 56 in Nederland worden gebouwd. Hierdoor werd de terugval van de bouw – die volgens ditzelfde onderzoek door de economische crisis en de wereldwijde recessie (met name in het vierde kwartaal van 2008) abrupt tot stilstand werd gebracht – beperkt. Ook blijkt volgens ditzelfde onderzoek dat hierdoor meer arbeidsplaatsen zijn gecreëerd, waardoor de terugvloei naar de overheid door de extra belastinginkomsten voor de loonbelasting en omzetbelasting al meer bedraagt dan het ingeboekte tijdelijke negatieve effect van de versnelde willekeurige afschrijving op de overheidsfinanciën. Oftewel: de regeling levert meer op dan dat deze kost.

Kort en goed zijn er talrijke andere voorbeelden van (groei)investeringen op te sommen, waarbij de fiscale stimuleringsmaatregel van de willekeurige afschrijving een positieve – of zelfs doorslaggevende – invloed heeft (gehad). Daarenboven zou het wegvallen van de regeling zelfs ook een tegengesteld effect kunnen hebben; inmiddels geplande investeringen zullen wellicht niet meer voldoen aan de rendementseisen en daarom geen doorgang meer vinden.

In een tijd waarin steeds meer banken terughoudend zijn met financiering en bedrijven zelf minder liquiditeiten hebben om te investeren, is een maatregel als de willekeurige afschrijving derhalve essentieel om het investeringsniveau op peil te houden. Bovendien is de afgelopen jaren gebleken dat de maatregel de schatkist dus per saldo uiteindelijk geen geld kost (de belastingen worden immers op langere termijn wel betaald), maar juist geld oplevert doordat de extra economische activiteit leidt tot extra belastinginkomsten (de zogenaamde ‘inverdieneffecten’). Uiteraard is het niet wenselijk om het begrotingstekort onnodig verder te laten oplopen, maar een pro-cyclus beleid werkt volgens de meeste economen averechts; nog meer bezuinigen remt de economie alleen maar meer! Het is dan ook spijtig om te zien dat juist nu de regeling niet nog eens met een jaar wordt verlengd.

Het argument om de regeling destijds in te voeren – een liquiditeitsimpuls voor het Nederlandse bedrijfsleven – is onverminderd van kracht. Gezien de sombere tekst van de Miljoenennota is wellicht ieder muzikaal intermezzo op dit moment ongepast, maar als de willekeurige afschrijvingsmaatregel wordt verlengd, de investeringen worden aangejaagd en we als Nederland weer groei kunnen creëren, dan zou Queen’s “We are the Champions” of Yazz’s “The Only way is up” wellicht wel eens kunnen gaan klinken en neemt het Oranjegevoel alleen maar weer toe!


Publicatiedatum: 26 september 2011

Dick van Sprundel is als wetenschappelijk medewerker en promovendus verbonden aan het Fiscaal Economisch Instituut van de Erasmus School of Economics en daarnaast werkzaam als Senior Manager Tax bij Ernst & Young Belastingadviseurs LLP. Van Sprundel heeft meerdere publicaties in toonaangevende Nederlandse en Europese fiscale vakbladen op zijn naam staan en treedt regelmatig op als spreker bij congressen, seminars en andere events.