De rol van de economische geografie in ruimtelijke inkomensverschillen in ontwikkelingslanden

Laura Hering, 25 oktober 2011

Toenemende inkomensverschillen in ontwikkelingslanden baren politici en economen grote zorgen. Grote ongelijkheid binnen landen wordt als schadelijk voor de ontwikkeling en politieke stabiliteit beschouwd.

Daarom is het essentieel dat we begrijpen wat de oorzaken zijn van die ongelijkheid, zodat de inkomensverdeling weer in balans kan worden gebracht.

Regionale inkomensverschillen zijn recentelijk sterk toegenomen binnen landen, waarbij een kern-periferie-patroon zichtbaar werd. Dit houdt in dat inkomens veel sneller stijgen in de economische kerngebieden dan in de economische periferie. Verschillende onderzoeken suggereren dat dit patroon (gedeeltelijk) veroorzaakt wordt door de recente integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie.

Dit verband tussen ruimtelijke inkomensverschillen en een betere toegang tot de wereldmarkt, is een belangrijk thema van een relatief nieuwe tak binnen het economisch onderzoek: de Nieuwe Economische Geografie. Deze onderzoekstak, gebaseerd op het werk van Nobelprijswinnaar Paul Krugman, onderstreept het belang van de nabijheid van consumenten, oftewel van markttoegang. Een regio die gemakkelijk toegang heeft tot de markt, staat dichter bij de consumentenmarkt en heeft daardoor lagere transportkosten. Als gevolg hiervan kunnen bedrijven die in deze regio gevestigd zijn, hogere lonen betalen en toch quitte spelen. De ruimtelijke inkomensverdeling hangt dus af van de ruimtelijke verdeling van markttoegang.

De onderzoeken van Hering en Poncet (2010) en Fally et al. (2010) naar respectievelijk China en Brazilië zijn de eerste onderzoeken waarbij individuele gegevens zijn gebruikt om de invloed van markttoegang op ruimtelijke inkomensverschillen te analyseren en zo de rol van markttoegang los te koppelen van individuele inkomensbepalende factoren.

Uit deze twee onderzoeken blijkt dat na beschouwing van de onderlinge verschillen tussen werknemers, de geschatte elasticiteit van individuele inkomens in relatie tot de markttoegang ongeveer 0,14 is voor zowel China als Brazilië.

Hoewel individuele kwaliteiten een groot deel van de bestaande inkomensverschillen bepalen, bevestigen deze resultaten dat een significant deel van onderlinge verschillen in inkomen kan worden verklaard door de geografische markttoegang. Groeiende verschillen in handelskosten of marktgrootte tussen handelslocaties kunnen daarom leiden tot toenemende inkomensverschillen binnen een land.

China wordt vaak beschouwd als een land met vrijwel ongelimiteerde arbeidskracht. Als dit echt zo was, dan zouden lonen in China slechts in beperkte mate worden beïnvloed door een toenemende toegang tot de consumentenmarkt. Er zou immers gemakkelijk aan een toenemende vraag naar Chinese producten voldaan kunnen worden door arbeiders van het platteland naar de stad te halen. Bovengenoemde resultaten impliceren echter dat de manier waarop de lonen in China reageren op markttoegang, opvallend veel lijkt op wat we in andere landen waarnemen.

We hebben gezien dat de geografische toegang tot consumentenmarkten een grote impact heeft op de ruimtelijke inkomensverdeling in China en Brazilië – ook al zijn de economieën van de twee landen in vele opzichten verschillend. Het is daarom waarschijnlijk dat, wanneer de integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie zich blijft voortzetten, de inkomensverschillen zullen blijven toenemen zolang de toegang tot nieuwe markten niet gelijk verdeeld is binnen het land.

De Braziliaanse deelstaat Amazonas heeft echter wel aangetoond dat regeringen wel degelijk maatregelen kunnen treffen om de markttoegang van een afgelegen gebied te vergroten. De vrije handelszone die in Amazonas gecreëerd is, heeft hier geleid tot een sterke verbetering van de toegang tot internationale markten, met hogere lonen als resultaat. Zo kan het creëren van infrastructuur leiden tot verbetering van de markttoegang voor geïsoleerde gebieden en daarmee tot een evenwichtigere inkomensverdeling.

Nadere informatie:

Fally, T., R. Paillacar and C. Terra. 2010. "Economic geography and wages in Brazil: Evidence from Microdata," Journal of Development Economics, 91(1)

Hering L. and S. Poncet, 2010, "Market access impact on individual wages: evidence from China", Review of Economics and Statistics, 92:1, 145-159.