Sociologie: Veel gestelde vragen

Hoe vind ik de actuele relevante literatuur?

Hans Pruijt 28-11-2003

Zoeken naar informatie is iets ingewikkelder dan het lijkt, je blijft in de praktijk steeds bijleren, ook omdat er steeds nieuwe informatiebronnen bijkomen. Een paar opmerkingen vooraf:

Docenten aan de universiteit zijn als het goed is wetenschappers. Wetenschappers moeten steeds proberen om naar het randje van de wetenschappelijke kennis te komen om van daar iets toe te voegen. Daarom vinden ze werkstukken en scripties van studenten leuker als die zich ook bezighouden met vraagstukken die aan de rand van de huidige wetenschappelijke kennis liggen. Denk aan bijvoorbeeld een punt extra bij de beoordeling. Dit wil zeggen dat je met name in de fase van probleemstelling en conceptualisering moet zien aan te sluiten bij de (onderzoeks-)literatuur. Je moet dus weten hoe je de meest actuele literatuur vindt.
Papers schrijven is onnodig moeilijk als je weinig informatie hebt. Het gaat veel beter als je een grotere verzameling invalshoeken, ideeën en achtergrondinformatie hebt. De bronnen hiervoor hoeven helemaal niet allemaal hoogstaand wetenschappelijk te zijn, discussiestukken en essays, persberichten, onderzoeksrapporten en nota's zijn ook relevant. Het Internet is hier een goede bron van.
Het zoeken naar informatie wordt niet gemakkelijker. Juist het feit dat er steeds meer informatie beschikbaar is stelt steeds hogere eisen aan je vaardigheid om informatie te selecteren.
Aan de andere kant leidt de beschikbaarheid van elektronische zoeksystemen ertoe, dat er minder excuses zijn om belangrijke bronnen niet te gebruiken.
Bij het elektronisch zoeken naar informatie kunnen je in principe twee soorten informatie aantreffen: volledige tekst (full text) of verwijzingen al dan niet met abstract. Volledige tekst is het handigst, het is echter niet in alle gevallen beschikbaar. Dan zit er niets anders op dan de gegevens van de publicatie van het scherm te kopiëren, en daarmee in de UB catalogus te zoeken. Tijdschriften in de UB-catalogus hebben een P-nummer. Met dit P-nummer kun je in het tijdschriftenmagazijn het gewenste nummer vinden.

De zoektips

Vragen
Onder andere via de homepages van de docenten kun je achterhalen wie eventueel met jouw onderwerp bezig is. Vraag aan hen de belangrijke titel.
Als je als een bruikbare publicatie in handen hebt over je onderwerp, kun je deze gebruiken om andere publicaties te vinden.
In de literatuurlijst kun je andere relevante publicatie vinden. Dit moet je zeker niet nalaten, maar de beperking is dat je zo alleen terugkijkt in de tijd.
Hoe kun je deze beperking opheffen:
1. Nieuwe publicaties van dezelfde mensen zoeken.
2. Kijken wie allemaal de publicatie die je in handen hebt citeren. Ze kom je terecht in de actuele discussie over het onderwerp.
  Vinden wie een bepaalde publicatie citeert doe je in de Social Science Citation Index. (Deze en andere commerciële databanken zijn alleen toegankelijk als je inlogt vanuit het EUR-domein, dwz. vanuit de universiteitsgebouwen of via een ERNA-account.)
  Tips 1 & 2 zijn van toepassing als je al enige houvast hebt, het volgende kun je doen als je dat niet hebt, of als je tot dusver gevolgde sporen zijn doodgelopen.
Zoeken op woorden uit het document, dat wil zeggen meestal uit de titel en soms ook uit de samenvatting.
Hierbij zijn er twee problemen: vaak gebruiken auteurs in hun titels andere woorden dan jij in gedachten hebt om je onderwerp mee aan te duiden. Als je geen of te weinig titels krijgt moet je synoniemen of in de buurt liggende termen proberen. Als je bijvoorbeeld geïnteresseerd bent in de kwaliteit van de arbeid van automatiseerders, moet je niet alleen zoeken op “automatiseerders” maar ook op “software-ontwikkelaars” en “programmeurs”, en dan zeker ook nog in het Engels.
Het kan ook snel gebeuren dat je veel te veel informatie krijgt, in dat geval kun je deze inperken door op combinaties van termen te gaan zoeken. Dit werkt met de logische operator AND (soms EN of +). Er zijn verschillen tussen zoeksystemen, kijk in de help-informatie als het niet meteen werkt. Termen uitsluiten kan vaak ook, meestal met de operator NOT.
1. Boeken zijn te zoeken via woorden uit de titel in de UB catalogus
2. 3b) Tijdschriftartikelen zijn te zoeken via woorden uit de titel of samenvatting. Geschikte databanken zijn onder andere: Online Contents , Sociological Abstracts, te bereiken via de lijst met databanken van de UB (hiervoor is een citrix client op de PC nodig) en ABI-Inform. ABI-Inform geeft de volledige tekst van artikelen.
3. Webpagina’s vind je via zoekmachines als www.altavista.com Bij Altavista combineer je termen met +. Wil je bijvoorbeeld pagina’s vinden waar zowel “programmmer” als “developer” in voorkomt, dan tik je in:
  +programmer +developer
  Sommige andere zoekmachines werken met AND, OR en NOT.
  Nog een tip: als je zoekt op termen die samen één geheel vormen, voer deze dan als één zoekstring in. Dus bijvoorbeeld “social capital” in plaats van
  +social +capital
Zoeken op descriptors
Hierbij maken wij gebruik van de noeste arbeid van informatie-intermediair, lieden die informatie voor ons proberen te ontsluiten. Deze ontsluiting gebeurt met descriptors, die onderdeel uit maken van een systematisch classificatiesysteem. Het voordeel is dat je zo niet afhankelijk bent van de woorden die de auteurs zelf gebruiken om hun producten vindbaar te maken. In de Sociological Abstracts heten de descriptors gewoon "descriptors" In de UB catalogs heten ze systematische codes.
Als het goed is geeft het systeem ook een overzicht van het systeem van descriptors dat wordt gebruikt.
Als je als een bruikbare publicatie in handen hebt over je onderwerp kun je deze opzoeken in het systeem en dan zien welke descriptor de informatie-intermediairs eraan hebben gehangen. Je kunt dan verder zoeken op deze descriptor om gelijksoortige literatuur te vinden.
Bibliografieën en collecties van links
Bibliografieën en systematisch opgezette collecties van links, als sociosite kunnen je ook verder helpen. Handige overzichtsartikelen over tal van onderwerpen vind je in de Annual Review of Sociology (te vinden in de UB).