Leiderschap in de oude wereld

Prof.dr. Fik Meijer

Leiderschap is van alle tijden, maar het is op heel verschillende manieren ingevuld. Verscheidene leiders passeren de revue, te beginnen bij Agamemnon, de koning van Mycene die het bevel voerde over de Grieken die optrokken tegen Troje. Hoe anders was het leiderschap van koning Cyrus, de stichter van het grote Perzische groot rijk. Pericles, in het midden van de vijfde eeuw v.Chr. de onbetwiste leider in het democratische Athene moest weer heel anders te werk gaan. Hij zou uitgroeien tot het boegbeeld van de Atheense democratie. Als we het hebben over geboren leiders mogen natuurlijk Philippus II van Macedonië en zijn zoon Alexander de Grote niet ontbreken. De vader maakte een einde aan de onafhankelijkheid van de Griekse stadstaten, de zoon ontmantelde het Perzische rijk.
In Rome zijn enkele voorbeelden van dictatoren en keizers die de geschiedenis zijn ingegaan als krachtige leiders. Heel interessant is de raadselachtige persoon Julius Caesar. Waren het zijn grote veldheerschap, zijn gave om te improviseren of zijn politieke kwaliteiten die hem uiteindelijk dictator maakten? Zijn opvolger Augustus, de eerste keizer, heeft een einde gemaakt aan de burgeroorlogen en vrede gebracht in het rijk. Over zijn rol wordt door historici heel wisselend gedacht. Er waren ook keizers met een heel slechte reputatie. Hoe was het mogelijk dat Caligula en Nero het rijk konden leiden? Soms zaten wetenschappers op de troon. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Marcus Aurelius, die in het jaar 161 keizer van het Romeinse rijk werd en wel de filosoof op de troon wordt genoemd. Hij leefde in twee gescheiden werelden: die van zijn eigen gedachten en die waarin hij geacht werd leiding te geven aan mensen, die zijn ideeën over een door een goddelijke voorzienigheid bestuurde kosmos niet begrepen.
Aan de hand van al deze politieke en militaire kopstukken komen de vele vormen van leiderschap in de oudheid tot leven.

Prof.dr. F.J.A.M. Meijer is emeritus hoogleraar Oude Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft verscheidene boeken geschreven over Griekenland en Rome in de klassieke oudheid.