De kwestie: Inenten is beter dan genezen
Tekst: Micha Jacobs; Fotografie: Levien Willemse
Vanzelfsprekend zit niemand te wachten op snot tot achter de oren, keel pijnigende hoestbuien en koortsige, bedlegerige dagen. Maar niet ieder lichaam is bestand tegen ziekmakend herfst- en winterweer. Dus: jas aan, sjaal om en in volle sprint naar de huisarts voor een griepprik! Nee, roept de Jehovagetuige. Natuurlijk wel, meent viroloog Ab Osterhaus. "De bezwaren tegen inentingen berusten op fabels." |
Inenten is beter dan genezen
Klopt het dat u onlangs een griepprik heeft gehad? "Ja, die laat ik al jaren zetten."
Waarom? "Ik denk dat het nuttig is om je tegen influenza te laten vaccineren, zeker als je zoals ik nu, tot de risicogroepen behoort. Ik wil geen griep hebben. Sinds ik me laat inenten, heb ik ook geen griep meer gehad."
Begrijpt u dat er mensen zijn die principiële bezwaren hebben tegen inentingen? "In Nederland ben je formeel niet verplicht om je te laten vaccineren tegen kinderziekten. Dat heeft te maken met de integriteit van je lichaam: iedereen moet er zelf over kunnen beslissen. Ik denk dat dat een groot goed is. In Amerika bijvoorbeeld kun je je kinderen niet op een school inschrijven als ze niet tegen mazelen gevaccineerd zijn. Daar heb je dus een indirecte verplichting. In Nederland krijgt iedereen het Rijksvaccinatieprogramma voor kinderen aangeboden en je moet zelf aangeven als je je daar op wat voor gronden dan ook aan wilt onttrekken. Dat is een grondrecht, dat vind ik een goede zaak. Gelukkig laten bijna alle ouders hun kinderen wel vaccineren."
Nu hebben we het over het zelfbeschikkingsrecht, iets waar een kind niet zelf over kan beslissen. Een ouder wel. Wat zijn de morele bezwaren als je kijkt naar het al dan niet inenten van een kind? "Ik vind dat ouders die hun kinderen niet laten vaccineren, een hele zware last op hun schouders leggen. Die mensen trekken zich de haren uit het hoofd als het kind ernstig ziek wordt en naar het ziekenhuis moet. Dan moeten ineens alle registers open om het kind alsnog te redden. Dan zie je soms heel tragische gevallen met zelfs de dood als gevolg."
In welke groepen binnen onze samenleving zie je dat? Bij gereformeerden, bij allochtonen?
"Nee, niet bij gereformeerden of allochtonen. In Nederland hebben we de zogenaamde bible belt. Daarin woont een speciale categorie mensen die op grond van bepaalde Bijbelteksten denken dat men zich niet moeten laten vaccineren. Dat is slechts een klein percentage van onze bevolking. Toch zie je dat gelukkig ook binnen deze groep de afwijzing van vaccinatie om religieuze redenen steeds minder wordt. De Bijbel kun je kennelijk ook anders interpreteren. Als iemand toch echt principieel tegen inentingen is op grond van het geloof, dan houdt het op."
Maar mensen voelen niet alleen weerstand vanuit een religieus perspectief. "Nee. Er zijn ook mensen die zich door anderen laten zeggen, bijvoorbeeld op talloze websites, dat het zo gezond is voor een kind om een kinderziekte te krijgen. Onzin! Eén van de theorieën die hiervoor gebruikt wordt is de zogenaamde hygiënetheorie. Dat wil zeggen: onze kinderen zouden tegenwoordig vaker astma en eczemen krijgen, omdat we ze vaccineren. Als dat waar zou zijn – al denk ik niet dat het waar is – dan geef mij maar die eczemen en astma die te behandelen zijn in plaats van kinderziektes die zelfs dodelijk kunnen zijn. Daar kun je over van mening verschillen. Daarbij komt dat kinderen in hun eerste levensjaren uitgebreid 'gebombardeerd' worden met virussen, waardoor hun hele immuunsysteem wel degelijk intensief geprikkeld wordt. Ik ben er dus helemaal niet van overtuigd dat vaccinaties daar iets mee te maken hebben."
Is wel of niet inenten niet een kwestie van leven of dood? "Dat kan absoluut zo zijn, maar het publiek leest de adviezen van de Gezondheidsraad niet. Daarin zitten wel de mensen die de inhoudelijke kennis van alle studies bij elkaar vegen, die kritisch kijken of er een vaccin toegevoegd moet worden en die de acceptatiegraad hiervan als een sociale factor meenemen in dat besluit. Dat is eigenlijk wonderlijk: je biedt de samenleving een belangrijke gezondheidsmaatregel aan en tóch krijg je weerstand. Als er een uitbraak van bijvoorbeeld meningitis (hersenvliesontsteking) is, zoals een paar jaar geleden in Noord-Brabant, en daar is dan op dat moment nog geen vaccin aanwezig, dan wil elke moeder ineens dat haar kind ingeënt wordt. Met andere woorden: als de sense of urgency groot is, als er écht kinderen dood gaan, dan wil wel iedereen zijn kind gevaccineerd zien."
Ook die eerder genoemde tegenstanders? "Je mag niet categorisch zijn. Die mensen in de bible belt doen dan ook niet mee. En die antroposofen? Als ze heel hard in de leer zijn, zij ook niet. Het zijn vaak mensen uit kritische milieus – denk aan de grachtengordel of Bilthoven, alhoewel het gelukkig ook daar tot de uitzonderingen behoort. We hebben een keer een uitbraak van mazelen gezien op een antroposofische school. Lokale huisartsen herkenden die in eerste instantie niet, omdat er al jaren geen mazelen meer geweest was en ze het niet eerder gezien hadden. Mijn generatie heeft nog ellende als polio om zich heen meegemaakt, ouders van nu niet. Die hebben nog nooit een kreupel kind door polio gezien, laat staan een sterfgeval ten gevolge van een kinderziekte. En dan zijn er nog allerlei claims, bijvoorbeeld dat een kind door vaccinatie autistisch kan worden. Daar is geen enkel bewijs voor. Sterker nog: de bewijzen zijn er dat het níét zo is. Dit soort verhalen blijven rondzingen en dat is frustrerend."
Zijn er gezondheidsrisico’s verbonden aan vaccineren? "Nee. De bijwerkingen zijn zeer beperkt en meestal helemaal afwezig. Soms is er de pijn van de prik die zo`n dag kan duren. Er zijn heel veel fabeltjes over vaccineren. Je hoort wel eens dat iemand voor het eerst een griepprik neemt en dan ineens ziek wordt. Dat zou dan door die prik komen. Waarschijnlijk had hij al griep voordat hij de prik kreeg óf hij heeft het gekregen binnen een week na de vaccinatie. De griepprik werkt namelijk pas na een week. En vaccinatie vindt plaats aan het begin van het griepseizoen."
Dit is wel een stok waar tegenstanders mee kunnen slaan. "Maar die berust wel op fabels. De redenen waarom mensen zich niet laten inenten hebben vooral te maken met angst voor een prikje, onverschilligheid en onbegrip."
Is verplicht vaccineren niet eerder noodzaak dan een keuze? "Vanuit virologisch perspectief vind ik dat iedereen zijn kinderen in principe tegen kinderziekten zou moeten laten vaccineren, maar iets verplichten is een hele stap. In Nederland wordt meer dan negentig procent van de kinderen gevaccineerd. Je moet een bepaalde drempel hebben om een virus buiten te houden. Als je de laatste vijf procent niet meer vaccineert, krijgt het virus door de groepsimmuniteit toch geen kans meer, tenzij het clusters van ongevaccineerden betreft. Kijk naar de bible belt. Als daar op een basisschool een virus binnenkomt, dan is het een ander verhaal. We hebben dat in het verleden gezien met polio en mazelenuitbraken. Grote problemen."
Denkt u dat er in de toekomst meer mensen zullen sterven die zich niet inenten? "Nee, ik denk dat de acceptatie van vaccins alleen maar groter wordt."
Hoe gaat u die groep bereiken die zich bij een pandemische dreiging niet laat inenten? "Voor een pandemie die er ongetwijfeld gaat komen, is dat onbelangrijk. Op het moment dat jij grote aantallen zieken in je omgeving ziet, en zelfs je buurman dood ziet gaan aan een virusinfectie weet je dat je binnenkort zelf aan de beurt kan zijn, dan kom je dat vaccin echt zelf wel halen."
Maandag 10 november 2008 (week 46).
In 'de kwestie' reageert iedere week een wetenschapper van de Erasmus Universiteit Rotterdam op een actueel vraagstuk in de media. 'De kwestie' komt tot stand in samenwerking met Erasmus Magazine, opinie- en informatieblad van de Erasmus Universiteit Rotterdam.
