Gemeentelijke fiscale autonomie op de korrel - Archief 1999
1 juli 1999
Proefschrift J.A. Monsma: 'Toetsing van belastingverordeningen en gemeentelijke autonomie'
Burgers die protesteren tegen de onroerendezaakbelastingen, rioolrechten, baatbelasting of toeristenbelasting in hun gemeente vinden bij de rechter meer dan eens een gewillig oor. Jaarlijks worden gemiddeld tien lokale belastingverordeningen onverbindend verklaard. Standaardisering van de grondslagen van de gemeentelijke heffingen doet weliswaar afbreuk aan de plaatselijke fiscale autonomie, maar is volgens J.A. Monsma aanvaardbaar te achten met het oog op de grotere financiële zekerheid voor de gemeente. Hij promoveert op donderdag 1 juli 1999 aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op het proefschrift 'Toetsing van belastingverordeningen en gemeentelijke autonomie'.
Gemeenten en andere decentrale overheden lopen meer risico een deel van hun begrote belastingopbrengst te verspelen dan de centrale overheid. Dit heeft te maken met de regelgeving waarop lokale belastingen steunen. Rijksbelastingen worden geheven uit kracht van wetten in formele zin, die door de rechter niet mogen worden getoetst op hun grondwettigheid. Belastingen van decentrale overheden worden daarentegen geheven uit kracht van belastingverordeningen, die niet de status hebben van wetten in formele zin, maar van regelgeving in materiële zin.
Bij een procedure inzake een aanslag in een lokale belasting is de rechter bevoegd te beoordelen of de betreffende belastingverordening in overeenstemming is met hoger recht. Indien dit niet het geval is zal de rechter die verordening geheel of gedeeltelijk onverbindend verklaren. Lokale belastingverordeningen kunnen bovendien , in het kader van repressief toezicht, door de Kroon worden vernietigd voor zover zij met het recht of met het algemeen belang in strijd zijn.
Monsma heeft een inventarisatie gemaakt van alle lokale belastingverordeningen die blijkens publicaties in de vakliteratuur in de afgelopen twintig jaar de toetsing door de rechter en de Kroon niet of gedeeltelijk niet konden doorstaan. Jaarlijks werden gemiddeld tien belastingverordeningen onverbindend verklaard, vernietigd of niet goedgekeurd. Risico’s lopen gemeenten met name bij de baatbelasting, de toeristenbelasting, de leges en de rioolrechten.
Om de risico's voor gemeenten te beperken zou naar het oordeel van de promovendus uitbreiding van de centrale regelgeving kunnen worden overwogen, hetgeen eveneens zou leiden tot standaardisatie van de grondslagen van gemeentelijke heffingen. De gemeenten dienen zoveel mogelijk gebruik te maken van de modelverordening die onder andere door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zijn vastgesteld. Ook zou het vrijwillig laten toetsen van belastingverordeningen voorafgaande aan de tenuitvoerlegging tot de mogelijkheden kunnen behoren. De gemeenten zouden voor deze toetsing moeten kunnen aankloppen bij een zelfstandig instituut, dat de nodige specialistische kennis omtrent belastingverordeningen in huis heeft.
Promotor: prof.mr.drs. H.P.A.M. van Arendonk
Noot voor de pers
Promotie donderdag 1 juli, 11.00 uur
Woudestein, Senaatszaal
Info: bij de promovendus , tel. 010 – 408 1647 of bij de afdeling Interne & Externe Betrekkingen, tel. 010 – 408 1777
