Wetenschapsknooppunt EUR
Filosofie
Lenig worden in je hoofd: lessenreeks Filosofie
Over droom en werkelijkheid, wat is de mens en gedachte-experimenten
De leerlingen maken kennis met grote vragen van de Filosofie en leren gerichte filosofische vragen te stellen. Ze praten over onderwerpen uit de wetenschapsfilosofie (droom en werkelijkheid, zeker weten), wijsgerige antropologie (wat is de mens?, wie ben jij?) en ethiek (regels, dierproeven). Zo leren de kinderen spelenderwijs vragen stellen en na te denken vanuit verschillende perspectieven. De basis van het onderzoekend leren.
Bij de lessenreeksen hoort behalve een werkboekje voor de leerlingen ook een docentenhandleiding. Onderdeel van het onderwijsarrangement is tevens professionalisering en begeleiding voor de leerkrachten van de deelnemende scholen tijdens de zogenoemde Wetenschap & Techniek Academie.
De lessenreeks 'Lenig worden in je hoofd' bestaat uit een serie van zeven lessen en is onderdeel van het onderwijsarrangement Filosofie van het Wetenschapsknooppunt EUR. Voor de eerste les – het openingcollege – komen de kinderen naar de Erasmus Universiteit Rotterdam en volgen een college van een echte professor. Hij vertelt de kinderen wat er allemaal gebeurt op een universiteit en legt uit wanneer je doctorandus of doctor wordt. Filosoof Awee Prins vertelt de kinderen over Descartes ("Ik denk dus ik ben") en onderzoekt met hen wat wij nu eigenlijk zeker kunnen weten. Filosoof Tim de Mey doet een gedachte-experiment, een denkspel dat veelvuldig gebruikt wordt in de filosofie om de betekenis en waarde van begrippen te duiden.
De overige zes lessen worden op de scholen gegeven door duo's van studenten Filosofie van de EUR en studenten van de pabo of de groepsleerkracht. Hier worden de Grote Vragen van de Filosofie behandeld.
Droom en werkelijkheid
Wetenschapsfilosofie houdt zich bezit met droom en werkelijkheid (les 1) en datgene wat wij zeker kunnen weten en wat niet (les 2). 
De kinderen kijken naar afbeeldingen, waarin datgene dat ze zien anders lijkt dan wat het is (en hoe weet je dan, dat het anders is?). Ook luisteren ze naar verhaaltjes waarin niet duidelijk is, of dat iets werkelijk gebeurd is of gedroomd. Hoe kan je iets zeker weten? Zijn er eigenlijk wel dingen die wij zeker kunnen weten. De kinderen voeren in kleine groepjes opdrachten uit en wisselen hun antwoorden uit in de grote kring. Het filosofisch gesprek gaat over vragen stellen, antwoorden onderzoeken en je opstellen voor het perspectief van de ander.
Wie ben jij?
Wijsgerige antropologie gaat over de vragen "Wie ben jij?" (les 3) en "Wat is de mens?" (les 4). De kinderen vullen een Filosofisch vriendenboekje in en reflecteren op de vraag of ze nog dezelfde persoon zijn als de baby op de foto van tien jaar geleden. Vervolgens onderzoeken zij wat de mens eigenlijk is, door een vergelijking te maken met een dier of een computer. Nu wordt het tijd voor het debat! De kinderen verdedigen een stelling, waar ze het niet per se zelf mee eens hoeven zijn. Dan is het extra moeilijk om de andere groep van gedachten te doen veranderen.
Ethiek
Lessen 5 en 6 gaan over de ethiek, de vraag wat goed is om te doen. In les 5 wordt ingegaan op regels; Hoe ziet de wereld eruit zonder regels? Zijn er altijd wel een paar regels nodig of kunnen wij helemaal zonder? Hoe ziet een goede regel eruit en bestaat er een regel die goed en geldig is voor iedereen? De filosoof Kant heeft een poging gedaan, om die algemene regel op te stellen.
De laatste les gaat over de ethische aspecten bij dierproeven. Wat is goed om te doen als er verschillende belangen en dus verschillende perspectieven zijn? De kinderen vormen een ethische commissie, die een oordeel moet geven over het wel of niet uitvoeren van een bepaalde proef. En waar baseert de 'commissie' haar keuzes op?
Ervaringen
De meeste kinderen uit onze doelgroep vinden de lessen filosofie erg leuk en kunnen makkelijk mee in het socratisch gesprek waartoe ze worden uitgenodigd. Ook de studenten beleven er plezier aan: de reacties van de kinderen zijn spontaan en creatief en het is een uitdaging om de grote thema's van de filosofie te vertalen voor de kinderen en het gesprek simpel te houden.
Filosofische vorming verrijkt
Filosofie is niet alleen verrijkend voor begaafde leerlingen uit groepen 7 en 8, maar voor alle leerlingen. Ook op het voortgezet onderwijs wordt Filosofie gegeven, zowel als keuzevak in de onderbouw als als eindexamenvak. Het Wetenschapsknooppunt van de EUR wil met deze lessenreeks een stimulans geven aan filosofische vorming van alle kinderen in het basisonderwijs.
Foto-impressie lessenreeks filosofie 22-02-2011
Foto-impressie 22-02-2011
Videoverslag startcollege filosofie op de universiteit 22-02-2011
