Wie of wat is Europa?
Het Westen, het Oosten en ons gebroken kompas

Cursus Bestaat Europa? Deel 1: Waar komen wij vandaan? (2012DD)

Datum(s)

Data: 22, 29 september, 6, 13, 27 oktober, 3, 10, 17, 24 november en 1 december 2020

Dag en tijd: Dinsdag 13.30 - 16.00 uur

Kosten

€200 (incl. BTW)

Wie of wat is Europa? In het huidige tijdsgewricht van pandemie, dreigende de-globalisering en toenemende internationale spanningen is die vraag nog kritieker geworden dan ze al was. Hoe verhouden “Westerse waarden” zich tot onrecht in Europa’s verleden en wat betekent deze spanning voor onze diverse maatschappij van nu? Weinig onderwerpen zijn zo brandbaar als het vraagstuk van wat Europa is, voor welke waarden het staat, en of deze beter, slechter, of gewoon anders zijn dan die van andere beschavingen. Men denkt vaak aan vrijheid, democratie en mensenrechten, maar behoren racisme, genocide en kolonisering van de niet-Westerse wereld niet evenzeer tot de erfenis van het Westen? Hoe navigeren we tussen achterhaalde superioriteitswaan en oeverloos relativisme?

Zonder kompas kun je niet varen. Via hoogte- en dieptepunten in Europa’s geschiedenis gaan we in op controversiële kwesties: wat definieert Europa en “het Westen”? Geografie, genen, belangen of ideeën? Wat verklaart de opkomst, macht en invloed (en de tragedie!) van wat we tot voor kort nog niet zonder trots onze “Westerse beschaving” noemden? Waarom lopen turbulente en traumatische eeuwen waarin Westerlingen de wereld beheersten uit op een anticlimax van onzekerheid en teloorgang van ooit inspirerende idealen? Waar zijn Europa en haar telgen in Amerika en elders de koers kwijtgeraakt? Wat is de impact van de steeds grotere aantallen migranten wier wortels liggen in heel andere culturen, “nieuwe Europeanen” die niet zo eenvoudig “nieuwe Westerlingen” worden? De vraag is niet alleen of zulke assimilatie wel wenselijk of mogelijk is, maar bovenal waaráán te assimileren: want wat behelst Europa’s collectieve identiteit eigenlijk, en hoeveel is ze ons waard? Geen nieuwe vraag, wel één die steeds urgenter wordt. Op het snijvlak van geschiedenis, wijsbegeerte en politiek ondernemen we, aan de hand van de significantste auteurs van heden en verleden, van Aeschylus tot Zizek, een zoektocht met open einde. Daarbij komen we meer dilemma’s tegen dan pasklare antwoorden. De vraag juist stellen is echter voorwaarde om ooit tot een bevredigende oplossing te komen.

Het eerste semester poogt “Europa” en “het Westen” te definiëren en onderzoekt de oorsprong en ontwikkeling van “Westerse waarden”: aan de hand van topprestaties én catastrofes, van de oude droom van het Europese eenwordingsproject – én van de middelpuntvliedende krachten die zich daar tegenwoordig weer sterk tegen maken - maken we de balans op van “goed” en “fout” in ons erfgoed.

Is de “belofte van het Westen” voorgoed ontmaskerd? Economische integratie lijkt een overkoepelende Europese identiteit niet naderbij te hebben gebracht. Het tweede semester gaat dieper in op de alom waargenomen crisis van het Westen nu, en neemt het vandaag weer populaire doemdenken onder de loep. Wat zijn de oorzaken van het onbehagen? We leggen de ideologische wortels bloot van de huidige malaise en analyseren de alternatieven. De werkelijkheid blijkt complexer dan modieuze schuld-en-boete sjablonen. Wil het Westen nog wat voor de “rest” van de wereld betekenen, dan zal het eerst zijn eigen huis op orde moeten stellen. Is er nog ruimte voor hoop?

Opbouw cursus

1. Inleiding: waar gaat het over? En hoe gaan wij te werk?
2. Oorsprongen: waar komt het specifieke in Europa en Westen vandaan?
3. Zeven breuklijnen en waar horen Amerika en Rusland eigenlijk bij?
4. Staat het Westen voor moderniteit of is die link toevallig?
5. Oost en West: heeft Europa uit eigenbelang de Oriënt uitgevonden?
6. Waarom werd Europa nooit één? Ups en downs van het Europese project
7. Wat zijn Europese waarden? Vrijheid, gelijkheid en…
8. …broederschap! Democratie, universalisme of het “imperialisme der mensenrechten”?
9. Goed en kwaad: Europa in de beklaagdenbank
10. Voorlopige conclusie: zijn wij dan uniek slecht? Onze waardencrisis, vandaag en morgen: vooruitblik op het tweede semester

Literatuur & studiebelasting

De literatuur bestaat uit een reader (ong. 200 pagina's) met Nederlandse en Engelse teksten en digitale hand-outs. De studiebelasting bedraagt enkele uren per week.

Resultaten

Aan het eind van deze cursus:
• beschik je over een globaal inzicht in de belangrijkste etappes van de Europese geschiedenis.
• begrijp je waarin de Westerse beschaving lijkt op, en verschilt van, andere culturen, waarom ze in een crisis verkeert, en wat daarvan de voornaamste aspecten zijn.
• kan je hete hangijzers problematiseren zoals: beschaving, volkskarakter, ras, Oost en West, (pre- en post)modern, Verlichting, links en rechts, secularisering, natie en postkolonialiteit, alteriteit, multiculturalisme, populisme, et cetera.
• heb je kennisgemaakt met vooraanstaande intellectuelen in het debat over het Westen. Klinkende namen zoals Giddens, Said, Hall, Appiah, Kolakowski, de Beauvoir, Adorno, Fukuyama, Huntington, Diamond, Pinker en Harari hebben je geholpen jouw persoonlijke standpunt te kristalliseren in enkele van de moeilijkste dilemma’s van onze tijd.

Vooruitblik Deel 2: Waar gaan we heen?

Deel 2 van de cursus 'Bestaat Europa?' heeft een soortgelijke duur en structuur en wordt aangeboden in het voorjaar van 2021. De twee semesters van de cursus vormen een geheel, maar zijn eventueel ook afzonderlijk van elkaar te volgen.

Digitaal onderwijs

Het volledige najaarsprogramma, dus ook deze cursus, wordt digitaal via ZOOM aangeboden en is te volgen via de eigen computer of laptop. Na aanmelding voor eencursus ontvang je van ons de benodigde praktische informatie omtrent ons digitale onderwijs. Tijdens de bijeenkomsten ben je samen met de docent en andere deelnemers online aanwezig. Het is mogelijk om elkaar te zien, met elkaar te praten en vragen te stellen. De docent deelt de PowerPoint en heeft een digitaal whiteboard tot de beschikking.

Alle colleges worden daarnaast ook opgenomen. Hierdoor is het mogelijk om het op een later moment nog eens rustig na te kijken, of te bekijken wanneer het niet mogelijk was om aanwezig te zijn. 

Heb je vragen over ons online onderwijs? Bekijk dan onze pagina over veelgestelde vragen omtrent corona en digitaal onderwijs.

Over de docent

Prof. dr. Peter Demant studeerde geschiedenis en promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in het Midden-Oosten, was als onderzoeker verbonden aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem en doceerde Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van São Paulo, Brazilië. Sinds zijn terugkeer in Nederland runt Demant het onderzoeks- en adviesbureau Open2New, en doceert hij aan verschillende onderwijsinstellingen in Nederland.

Anderen bekeken ook
De wording van het moderne Midden-Oosten
Anderen bekeken ook
Achter de Wolga en Oeral:  cultuurhistorische verkenning van Siberië

Contact

Heb je vragen over deze cursus? Neem contact met ons op, wij denken graag met je mee.

E-mail: cursussen@erasmusacademie.nl
Telefoon: 010-408 2465

Datum(s)

Data: 22, 29 september, 6, 13, 27 oktober, 3, 10, 17, 24 november en 1 december 2020

Dag en tijd: Dinsdag 13.30 - 16.00 uur

Kosten

€200 (incl. BTW)

BTW
Inclusief 21% BTW
Startdatum
Tijdsduur
10 dagen
Aangeboden door
Erasmus Academie
Discipline
Taal en cultuur | Maatschappijgeschiedenis
Type
Cursus
Voertaal
Nederlands
Instructievorm
online
Bekostiging
Privaatonderwijs

Aanmelden

Ik meld mij aan voor dit programma

Ga naar het inschrijfformulier