Wie of wat is Europa?
Het Westen, de Ander, van crisis tot hoop?

Cursus Leergang: Bestaat Europa? - deel 2 (2022DD)

Datum(s)

Data: 2, 9, 16 februari, 2, 9, 16, 23 maart, 6, 13 en 20 april 2021

Dag en tijd: Dinsdag 13.30 - 15.15 uur

Kosten

€300 (incl. BTW)

Inschrijfdeadline

1 februari

Wie of wat is Europa? Hoe verhouden “Westerse waarden” zich tot onrecht in Europa’s verleden? Wat betekent deze spanning voor onze diverse maatschappij van nu? In het huidige tijdsgewricht van pandemie, dreigende de-globalisering en toenemende internationale spanningen, zijn die vragen nog kritieker geworden dan ze toch al waren.

Weinig onderwerpen zijn zo brandbaar als het vraagstuk van wat Europa is, voor welke beginselen het staat, en of deze beter, slechter, of gewoon anders zijn dan die van andere beschavingen. Men denkt vaak aan vrijheid, democratie en mensenrechten. Maar behoren racisme, genocide en kolonisering van de niet-Westerse wereld niet evenzeer tot de erfenis van het Westen? Hoe zijn de hoogmoedige erflaters van dat “grootse verleden” in amper een eeuw afgedaald tot de uitgefloten en beschaamde kinderen der “slechtste cultuur aller tijden”? Ofwel: hoe navigeren wij, vernederde afstammelingen, tussen achterhaalde superioriteitswaan en oeverloos relativisme?

Het eerste deel van deze dubbelcursus trachtte de begrippen “Europa” en “het Westen” te definiëren en onderzocht de oorsprong van de “Westerse waarden”. Ligt de voornaamste dynamiek der Westerse geschiedenis besloten in de tegenstelling tussen “Links” en “Rechts”? Aan de hand van topprestaties én catastrofes, van de oude droom van het Europese eenwordingsproject – én van de middelpuntvliedende krachten die zich daartegen te hoop liepen – maakten we de balans op van “goed” en “fout” in ons erfgoed. Waarom liep het tijdperk waarin Westerlingen de wereld beheersten uit op zo’n anticlimax van onzekerheid en teloorgang van ooit inspirerende idealen?

Het nu volgende tweede semester legt de alom waargenomen crisis van het Westen, en het vandaag weer populaire ondergangsdenken, nader onder de loep. Het accent ligt dit semester veel sterker op heden dan op verleden. Weliswaar beleeft het Westen, zijn strategische en internationale teruggang ten spijt, nog steeds vrede en welvaart zonder precedent. Maar… economische eenwording lijkt een overkoepelende Europese identiteit niet naderbij te hebben gebracht. Om de huidige politieke en ideologische malaise te analyseren, moeten we eerst de wortels van de crisis blootleggen. Pas dan hebben we het intellectuele gereedschap om mogelijke oplossingen of alternatieven te evalueren.

Wat dan zijn de oorzaken van het onbehagen? Aan de hand van enkele centrale denkers ontcijferen we sleutelmomenten van onze recente geschiedenis. Zo waren de universele aanspraken van het Westerse project vroeger vervlochten met een vooruitstrevend ogend rationalisme. Wat blijkt echter? Volgens enkele van de invloedrijkste intellectuelen moet onze rede zélf verantwoordelijk worden gesteld voor een aantal rampen. Het Europese “rationaliseringsproject” project krijgt – na grote successen – dan ook ook hevige kritiek te incasseren. De utopie van menselijke emancipatie ligt onder vuur. Maar wat komt ervoor in de plaats? Is de “belofte van het Westen” voorgoed ontmaskerd?

Ook dit laatste deel van ons tweeluik levert weer meer dilemma’s op dan pasklare antwoorden. De werkelijkheid blijkt een stuk complexer dan modieuze schuld-en-boete sjablonen. Wil het Westen nog wat voor de “rest” van de wereld betekenen, dan zal het echter eerst zijn eigen huis op orde moeten stellen.

De twee semesters van deze cursus vormen één geheel maar zijn ook afzonderlijk van elkaar te volgen.

Resultaten
Cursisten maken kennis met een brede waaier aan historische, sociaalwetenschappelijke en wijsgerige interpretaties en standpunten, via hoorcolleges met gelegenheid tot vragen, hand-outs, en een uitgebreide reader als achtergrondmateriaal.

Na afloop van de cursus:
- heb je begrip opgebouwd van het hierboven geschetste probleemveld betreffende Europa, het Westen en hun huidige politieke en cultuurcrisis.
- ben je in staat oude en nieuwe discussies en bijdragen hierover te volgen en in hun context te plaatsen.
- ben je gestimuleerd om zelf te reflecteren op de voornaamste behandelde dilemma’s, en heb je je eigen standpunten hieromtrent kunnen toetsen en aanscherpen.

Opbouw cursus
1. Inleiding: waar gaat het over? hoe gaan wij te werk? plus een refresher: de hoofdpunten van het vorige semester
2. Crises van links: de publieke intellectuelen, van optimistische ratio naar cultuurpessimisme
3. Lenins nuttige idioten, de totalitaire verleiding, en het ideologische vacuüm na de ineenstorting van het communisme
4. “Alteriteit”, of: de Ander neemt het niet langer. De opstand der uitgeslotenen. Nationalisten, ketters, joden en moslims. Vluchtelingencrisis tussen xenofobie en Wir schaffen das
5. Onderdrukking, feminisme, en emancipatie: de kantelende positie der vrouw in het Westen, en de betekenis van de seksuele revolutie voor de identiteit van het Westen
6. Auschwitz, goelag, Vietnam: de zelfmoord der Verlichting, van Holocaust tot postkoloniale cultuuroorlog
7. Terug naar af: ideologisch failliet van Links? fundamentalisme, traditionalisme en Nieuw Rechts in Europa, Amerika en Rusland
8. Rancune als politiek? De sirenezang der populisten en de aanjagers van het conservatisme van onderop: antiglobalisme, anti-elitisme, masculinisme
9. Ondergang van het Avondland? De declinisten, de grieven der anti-Europeanen en een evaluatie van de antwoorden van Links en Rechts
10. De smalle poort: spoor bijster of nieuw pad? Tussen “realisme” en “utopie”: de huidige noodsituatie en onze keus voor afsluiting of wereldwijd engagement. Welke bijdrage kan en/of moet het reëel bestaande Europa leveren?

Literatuur
De aangeboden literatuur omvat teksten van Theodor Adorno en Max Horkheimer, Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir, Edward Said, Stuart Hall, John Gray, Martha Nussbaum, Charles Taylor, Francis Fukuyama, Jared Diamond, Yuval Noah Harari en anderen. Een deel van het studiemateriaal is in het Engels.

Digitaal onderwijs
Deze cursus wordt online via ZOOM aangeboden en is te volgen via de eigen computer of laptop. Na aanmelding voor een cursus ontvang je van ons de benodigde praktische informatie omtrent ons digitale onderwijs. Wat kan je verder verwachten van ons digitale onderwijs?

  • Uitgebreide handleidingen bij de software die we gebruiken
  • Een gloednieuwe digitale leeromgeving, Maester, voor een verrijking van de leerervaring
  • Behulpzame hosts bij elk online college voor technische begeleiding
  • Interactie met medecursist en docent tijdens de online colleges
  • Mogelijkheid tot het terugkijken van elk online college

Over de docent

Prof. dr. Peter Demant studeerde geschiedenis en promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in het Midden-Oosten, was als onderzoeker verbonden aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem en doceerde Internationale Betrekkingen aan de Universiteit van São Paulo, Brazilië. Sinds zijn terugkeer in Nederland runt Demant het onderzoeks- en adviesbureau Open2New, en doceert hij aan verschillende onderwijsinstellingen in Nederland.

Anderen bekeken ook:
Duizend jaar Europese cultuur deel 1: de Hoge Middeleeuwen
Anderen bekeken ook:
Op virtuele rondreis achter de Europese oostgrens: kennismaking met de wondere wereld van de ex-Sovjet-landen

Contact

De medewerkers van Erasmus Academie werken thuis. Heb je vragen over het programma, stuur dan een mail naar: cursussen@erasmusacademie.nl

Datum(s)

Data: 2, 9, 16 februari, 2, 9, 16, 23 maart, 6, 13 en 20 april 2021

Dag en tijd: Dinsdag 13.30 - 15.15 uur

Kosten

€300 (incl. BTW)

BTW
Inclusief 21% BTW
Startdatum
Inschrijfdeadline

1 februari

Tijdsduur
10 dagen
Aangeboden door
Erasmus Academie
Discipline
Taal en cultuur
Type
Cursus
Voertaal
Nederlands
Instructievorm
online
Bekostiging
Privaatonderwijs

Aanmelden

Ik meld mij aan voor dit programma

Ga naar het inschrijfformulier