Sociaal domein op zijn kant: regie in wijknetwerken en ketenzorg

Vier ideeën centraal bij decentralisaties

Het sociaal domein gaat op zijn kant. Drie decentralisaties op het gebied van ondersteuning, participatie en jeugd gaan gepaard met aanzienlijke financiële kortingen. Vier ideeën staan centraal bij de decentralisaties.

Ten eerste moet meer maatwerk geleverd worden. Kwetsbare burgers en gezinnen hebben vaak vragen op meerdere leefgebieden en die moeten in samenhang aangepakt worden. Ten tweede is er de doelstelling van "substitutie": het vervangen van duurdere, specialistische zorg en hulp door goedkopere vormen van zorg. Ten derde is er het stimuleren van de eigen verantwoordelijkheid van de cliënt en zijn directe sociale omgeving, eigenlijk als ultieme vorm van substitutie: een burger die actief participeert in een levendige sociale omgeving is minder kwetsbaar, en heeft minder professionele hulp nodig. Veel zorgvragen zijn ingegeven door sociale oorzaken zoals eenzaamheid bijvoorbeeld. Het vierde idee is dat gemeenten beter zijn toegerust om deze drie ideeën in de praktijk te (laten) brengen, omdat zij de specifieke omgeving van de cliënt (lees: de wijk) goed kennen.

Gemeenten en dienstverleners in het sociale domein bereiden zich voor op de decentralisaties, zo merken wij ook in onze open en incompany leergangen Ketenregie, waar (onder meer) regisseurs van gemeenten en regisseurs ketenzorg aan deelnemen. En steeds weer is de conclusie dat alleen echt "redesign" leidt tot de noodzakelijke innovatie. De klassieke sectorale en disciplinaire kokers van zorg, welzijn, werk & inkomen, onderwijs en veiligheid staan vernieuwing in de weg: het sociaal domein gaat daadwerkelijk op zijn kant.

De contouren van het gekantelde sociale domein laten twee dominante verschijningsvormen zien:

- een netwerk van generalisten "dichtbij" in de wijk, die kwetsbare burgers helpen met lichte maatwerkoplossingen die aansluiten op hun eigen sociaal netwerk. In steeds meer steden zijn er sociale wijkteams die die rol hebben.

- zorgketens die "vanuit de wijk" meer gespecialiseerde zorg en hulp bieden wanneer dat toch nodig blijkt. We kennen al diverse voorbeelden van ketenzorg, denk aan casemanagement Dementie, waarbij cliënten door casemanagers worden begeleid, in hun "zorg carrière". Een nieuwe opgave voor ketenzorg is de substitutie, dat betekent dus niet alleen samenhang bieden, maar ook "remmen" van de zorg carrière. Nieuwe ketenzorg is ook het dichterbij en sneller (en goedkoper) beschikbaar maken van specialistische zorg, zodat die gemakkelijker past in de sociale omgeving van de cliënt.

Wijknetwerken en ketenzorg vragen veel van gemeenten, andere financiers zoals zorgverzekeraars, en dienstverleners in het sociale domein. Overal zien we nieuwe vormen van ketenzorg en zorgnetwerken ontstaan over klassieke sector- en professionele grenzen ontstaan, maar dat gaat niet zonder pijn en moeite. Organisaties met verschillende waarden, en professionals met uiteenlopende professionele normen moeten samen tot nieuwe dienstverlening komen. Dat vraagt om regie: het bewust vorm geven van het samenwerkingsproces en gerichte interventies kunnen doen die de samenwerking stimuleren. Regisseurs die de dynamiek in wijknetwerken en ketenzorg begrijpen en de vaardigheid hebben om te interveniëren kunnen enorm helpen om de noodzakelijke kanteling van het sociale domein te versnellen.

@Frank Beemer
Academic Director Ketenregie

Op 2 oktober 2015 start een nieuwe Leergang Ketenregie. Meer informatie vindt u hier. U kunt voor advies over de leergang of de mogelijkheden van een incompany ook contact opnemen met drs. Arlette Geerlings, Programmamanager, tel. +31 (0)10 408 86 87, e-mail: geerlings@erasmusacademie.nl