Wat is een alumnus?

Wat is een alumnus? Volgens de gangbare definitie is een alumnus een afgestudeerd, oud-student van hogeschool of universiteit. Het is de formele betekenis van het woord, een aanduiding van een toestand en als zodanig van toepassing op u, als lezer van dit blad, omdat u aan het criterium beantwoordt van afgestudeerd en oud-student van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Toch blijft mijn vraag staan: Wat is een alumnus?

Ik stel dat met zoveel nadruk omdat ik regelmatig zelf met die vraag worstel. Bijvoorbeeld als ik weer een publicatie ontvang van mijn oude alma mater, die van Leiden in mijn geval. Wat bindt mij nog met de universiteit? Welk gevoel heb ik met mijn oude studie? Wat is de relatie met mijn huidige status, mijn beroep, wat draagt het er aan bij? Waarom zou ik überhaupt nog iets willen lezen over wat daar gedaan wordt of wat er is gebeurd? Om eerlijk te zijn staat het lichtjaren ver van mij vandaan. En toch is er iets dat bindt, een emotie, een gevoel dat daar iets is ontstaan, dat er een kiem is gelegd voor wat ik thans heb bereikt,  wie ik nu ben, inclusief mijn interesses, mijn nieuwsgierigheid, mijn kennis… Een besef dat, althans een deel van mijn identiteit daar is geworteld en gevormd.

Het is een diffuus gevoel en waarschijnlijk onvoldoende om mij echt alumnus te voelen. Het is meer een emotie dat ik deelgenoot was van de academische traditie, van een eeuwenoud vormingsideaal, van een wereld van onderzoek en onderwijs, gericht op kennis, innovatie en voortuitgang, gestoeld op discourse en nuances, op verdraagzaamheid, betrokkenheid en diversiteit. En laat ik het woord maar noemen, ook op een zoektocht naar de ‘waarheid’, wetende dat die nooit in het verschiet ligt, maar toch, als een licht aan het einde van een oneindig lange tunnel schijnt. Maar maakt mij dat tot een alumnus, behalve in formele zin?

Voor universiteiten ligt dat anders. Voor hen is de alumnus een stakeholder geworden. Een persoon waar je als instelling graag een duurzame relatie mee wilt onderhouden. De formele definitie volstaat om u alumnus te laten zijn en u bijvoorbeeld het alumniblad te sturen. Het is veel meer een zakelijke relatie geworden. De alumnus – zo hoopt men – moet een bron worden van een vierde geldstroom, ambassadeur van de instelling, pleitbezorger van academische belangen, opdrachtgever van research en natuurlijk de ouder die zijn kind stimuleert om naar dezelfde alma mater te gaan als hij of zij. Kortom, als alumnus vertegenwoordigt u een economische waarde.

Daar zit hem wat mij betreft ook de spanning. Terwijl ik nog steeds de emotionele band koester met mijn instelling – hoe fragiel ook – voel ik tegelijk dat ik voor die instelling object ben van haar economisch verlangen. Ik vertegenwoordig voor de universiteit een marktwaarde. Terwijl de universiteit voor mij een waarde vertegenwoordigt die veel meer ligt op het terrein van de Bildung, van de vorming van mijzelf als mens, individu, maar ook als burger. 

Het is om die reden ook dat het huidige alumnibeleid naar mijn mening gedoemd is te mislukken, helemaal met de verzakelijking van het hoger onderwijs heden ten dage. Studenten zijn sluitposten geworden van een winst-en-verliesrekening. Het studeren op zichzelf net zozeer, namelijk sluitpost van de calculerende student. En zo omvat de onttoverde wereld tegenwoordig ook het domein van de academie, waar de verwondering moet plaatsmaken voor de berekening.

De vraag, wat is een alumnus, is daarom vooral een vraag naar emotie, naar een emotionele binding. Een binding die loopt over de lijnen van de intellectuele en individuele vorming van jonge mensen. Over de lijnen van een gezamenlijk project, namelijk het begrijpen en verbeteren van de wereld. Het gaat erom deelgenoot te worden van een genootschap van gelijkgezinde geesten, onderdeel te zijn van het wetenschappelijk discourse, hoeder van de wetenschap dat kennis de basis is. Het is een verleidingsritueel, een intellectuele amourette tussen student en universiteit. Een warme omhelzing van de Gnosis.

Het is mijn overtuiging dat alleen via deze lijnen er een zinvolle relatie kan ontstaan en blijven bestaan tussen instelling en alumnus. Het is de kennis die beiden verbindt. Ook na afloop van de studie. In die zin zie ik Erasmus Academie als een voertuig van alumnibeleid. Bedien alumni tijdens hun carrière met relevante kennis en kunde, met opleidingen en cursussen die ten diensten staan van hun ontwikkeling en groei.

Als instituut voor postacademisch onderwijs van de Erasmus Universiteit voorziet Erasmus Academie namelijk in een deel van die behoefte. Voor mensen die werken verzorgen wij gespecialiseerde PAO-cursussen. Het zijn opleidingen gericht op professionals die zich willen verbeteren, die zich verder in een vakgebied willen bekwamen, die nieuwe kennis tot zich willen nemen, die op zoek zijn inspiratie en innovatie. Daarnaast verzorgen wij het zogenaamde Hovo-onderwijs voor iedereen vanaf 50 jaar. Dat doen we niet alleen in Rotterdam, maar ook in Den Haag en Dordrecht. Hovo is mateloos populair met zo’n 4000 inschrijvingen per jaar voor cursussen over de meest uiteenlopende onderwerpen, die principieel bedoeld zijn voor Bildung. Het bewijst eens temeer dat de honger naar kennis niet leeftijdsgebonden is.

Natuurlijk is dat het verhaal van life long learning, het besef dat je nooit uitgeleerd raakt. Maar het concept als zodanig is voor de meeste Nederlandse universiteiten, de EUR incluis, vaak niet meer dan een loze, bombastische kreet in een strategisch document. Het wordt niet omarmd, niet gekoesterd, alleen maar de mond beleden. Zou de universiteit er echt werk van maken, dan zou de relatie met de alumnus ook veranderen. Het zou weer een betekenisvolle relatie worden,  beiden zouden weer samen een project hebben: de blijvende ontwikkeling van kennis.  De vraag: Wat is een alumnus?, zou dan ook positief kunnen worden beantwoord. Een alumnus is de student van een instelling die in de verschillende fasen van zijn of haar leven verbonden is aan de kennis van die instelling. Een status dus van blijvende verwondering. Zo’n alumnus zou ik best willen zijn. 

@Adhofstede

Nieuwsgierig geworden naar de opleidingen van Erasmus Academie? Ga naar www.erasmusacademie.nl voor ons aanbod aan postacademische opleidingen. Geïnteresseerd in Hovo? Ga dan naar www.hovorotterdam.nl voor een compleet overzicht van cursussen.