''Als onderzoekers gaan we ook zelf het veld in.''
Maarten Kok
Onderzoeker
Afrikanen toegang geven tot medische zorg en preventieprogramma’s: dat is het doel van Research for Health Impact in Africa. Het onderzoek, gefinancierd vanuit het D.P. Hoijer Fonds, een fonds op naam binnen het Erasmus Universiteit Rotterdam Fonds, bestaat uit vijf grote projecten.
Eén hiervan is 'Healthy Entrepreneurs', gecoördineerd door Maarten Kok, onderzoeker aan Erasmus School of Health Policy & Management. Van de circa twaalf landen waar Kok werkt, is het project het meest vergevorderd in Oeganda.
Rampzalige medische situatie
Kok: ''Op het platteland van Oeganda is de medische situatie erbarmelijk. Er zijn allereerst veel te weinig artsen, nauwelijks vier procent van wat de WHO-norm voorschrijft. Patiënten moeten ver reizen voor een diagnose en vervolgens weer elders medicijnen halen. Die medicijnen zijn vaak onbetaalbaar en slecht van kwaliteit. Om deze situatie te verbeteren ontwikkelen we interventies, waarbij we monitoren wat het effect hiervan is. Ik heb samen met een expert in ontwikkelingswerk gekeken naar de mogelijkheid om op grote schaal medicijnen in te kopen. Dit bleek veel te duur, mede door de corruptie in de medicijnmarkt. We moesten iets anders verzinnen.''
Healthy entrepreneurs
Eén van de uitgangspunten voor Kok is dat zijn werk de lokale capaciteit versterkt. Anders gezegd: de bevolking moet niet alleen profijt hebben van een project, maar er zelf ook bij betrokken zijn. Na diverse experimenten is een goede formule gevonden. Kok: ''Om basale zorg naar de rurale bevolking te brengen, hebben we ons gericht op community health workers, vrijwilligers die al minieme kennis van gezondheidszorg hadden. Een deel van hen – vooral vrouwen die al kinderen hadden – hebben we opgeleid tot zelfstandige gezondheidswerkers, 'healthy entrepreneurs'. Zij zijn een lening van veertig dollar aangegaan om een starterskit met gezondheidsproducten te kopen. Met deze mini-apotheek reizen ze de dorpen af met betrouwbare medicijnen tegen onder meer malaria en diarree, maar bijvoorbeeld ook antibiotica, zink, anticonceptiva en tandpasta. Daarnaast geven deze micro-ondernemers voorlichting via filmpjes op een tablet en kunnen ze mensen doorverwijzen naar klinieken. Ze stellen dus geneesmiddelen beschikbaar in de afgelegen dorpen, maar geven ook hun kennis door. Het onderzoek laat zien dat dit een effectieve strategie is om de gezondheidszorg te verbeteren.''
Inmiddels zijn er ruim 7.500 healthy entrepreneurs, waarvan 3.500 in Oeganda. Kleine ondernemers met een eigen business. Kok: ''Dat geeft de mensen een stukje waardigheid, ze verdienen hun eigen geld. Gemiddeld gaan er wekelijks zo’n 25 producten over de toonbank. Daarnaast hebben we elke maand contact. We bespreken de gezondheid van de bevolking en de medicatie waaraan behoefte is. Als onderzoekers gaan we ook zelf het veld in. Dan huren we brommers en busjes om bij duizenden dorpelingen een vragenlijst af te nemen.''