Sport zou een emanciperende rol kunnen spelen
Jacco van Sterkenburg
Bijzonder Hoogleraar
Oerwoudgeluiden vanaf de tribunes, haat op sociale media, maar ook onbedoelde stereotyperingen en een weinig diverse bestuurskamer: racisme in het voetbal is een hardnekkig en veelkoppig fenomeen. Prof.dr. Jacco van Sterkenburg en PhD candidate Palesa Mashigo doen onderzoek en adviseren nationale en internationale voetbalassociaties.
In november 2019 werd Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira tijdens een wedstrijd in Den Bosch zo uitgescholden vanaf de tribune, dat zijn medespelers geschokt van het veld liepen. De aanvaller, geboren in Schiedam en van Guinese komaf, zag af van aangifte. Maar de geest was uit de fles. ''Deze zaak bracht dit maatschappelijke probleem onder een vergrootglas'', zegt Jacco van Sterkenburg, hoogleraar aan Erasmus School of History, Culture and Communication. ''Mijn onderzoek naar racisme in de sport kreeg ineens veel aandacht in de media.''
''Het Erasmus Universiteit Rotterdam Fonds is vanaf het begin betrokken en heeft steun uitgesproken voor de leerstoel.''
Jacco van Sterkenburg
Bijzonder Hoogleraar
Dit resulteerde in 2021 in de bijzondere leerstoel Race, Inclusion and Communication, waarbij Palesa Mashigo als PhD Candidate werd aangesteld. Van Sterkenburg: ''Mijn leerstoel wordt mede gefinancierd door FIFPRO [internationale voetbalvakbond], de UEFA en FARE, een netwerkorganisatie tegen racisme in voetbal. Zij geven steun en input, maar we zijn academisch onafhankelijk. Het Erasmus Universiteit Rotterdam Fonds is vanaf het begin betrokken en heeft steun uitgesproken voor de leerstoel.''
Weinig diverse bestuurskamer
Racisme uit zich niet alleen via spreekkoren, maar kan ook meer impliciet zijn. Van Sterkenburg: ''Ons eerste deelonderzoek betrof de organisatie van voetbalclubs in diverse Europese landen. Ondanks allerlei beleidsinitiatieven is de bestuurskamer nog weinig divers. Wij hebben leiders in het profvoetbal gevraagd wat ze merkten van racisme en welke maatregelen ze eventueel namen. Uit de resultaten spreekt niet zoveel zelfreflectie: 'Kijk', zegt men. 'Ons team bestaat deels uit donkere spelers, en ze verdienen nog een mooi salaris ook!' Maar diversiteit op het veld is natuurlijk niet het hele verhaal.''
Ook coaches van kleur zijn ver in de minderheid. Van Sterkenburg: ''Ambitie is er genoeg. Ze behalen dezelfde diploma’s, maar krijgen desondanks geen positie. Onze vraag is: hoe komt dat? Er lijkt een stereotiep beeld te heersen dat donkere mensen goede atleten zijn, maar geen goede leiders. Deze aanname wordt onder andere gereproduceerd door voetbalmedia en het voetbalpubliek, zo blijkt uit mijn onderzoek How racist is football and do audiences react? Dit lijkt een van de redenen dat donkere coaches minder vaak worden benoemd. Zo blijft het vooroordeel bestaan.''
Profs en amateurs
Dit jaar onderzoeken we hoe profvoetballers raciale discriminatie ervaren. Van Sterkenburg: ''Veel profvoetballers zijn terughoudend. Ze willen voetballen, niet klagen. Via FIFPRO hebben we toch spelers kunnen interviewen. Op basis daarvan willen we een bredere survey uitzetten. Daarnaast gaan we specifiek onderzoek doen naar online discriminatie. Ondanks dat het zo massaal, openlijk en tegelijk anoniem gebeurt, hebben we nog geen goed beeld.''
De onderzoekers focussen niet alleen op het profvoetbal. Van Sterkenburg: ''Volgend jaar gaan we discriminatie in het amateurvoetbal onderzoeken. Dat is toch de bakermat, een kweekvijver en pedagogische plek waar kinderen méér leren dan een doelpunt maken. Als een kind dan opmerkingen hoort als 'Je speelt als een homo', wordt het daardoor mede gevormd.''
Impact
''Het is mooi dat we dichtbij het vuur zitten. De aanbevelingen die volgen uit ons onderzoek worden gewaardeerd. We hopen natuurlijk dat onze visie uiteindelijk relevante input geeft voor concrete stappen van bijvoorbeeld de UEFA. Ideaal is als de voetbalwereld wat meer proactief zou zijn. Dus niet reageren op de volgende Mendes Moreira, maar actief en regelmatig aangeven dat discriminatie niet wordt toegestaan. Daarbij kan je voetballers inzetten als rolmodellen, ook lokaal. Op die manier zou sport een emanciperende rol kunnen spelen.''