Research Institutes
Erasmus Studiecentrum voor Belastingen van Lokale Overheden

Onderzoek

Lopend onderzoek

geen lopende onderzoeken

Eerdere onderzoeken

Rapport breder gebruik en vermarkting van WOZ-gegevens (2010)
In dit onderzoeksrapport wordt ingegaan op de mogelijkheden en onmogelijkheden van breder gebruik en vermarkting van gegevens in de WOZ-administratie van gemeenten. Eerst worden de diverse gebruiksmogelijkheden geïnventariseerd, vervolgens wordt onderzocht of de hiervoor benodigde gegevens beschikbaar en bruikbaar zijn. Daarna wordt ingegaan op de mogelijkheden van verstrekking van WOZ-gegevens en op de mogelijkheden van het vragen van een vergoeding voor de verstrekking. Ook wordt onderzocht of vermarkten van WOZ-gegevens mogelijk is. Tot slot wordt geconcludeerd welk breder gebruik onder de huidige wet- en regelgeving mogelijk is, of er knelpunten zijn en zo ja, hoe deze opgelost kunnen worden. Een en ander is samengevat in een apart hoofdstuk. Het onderzoek is verricht door mr. A.P. (Anneke) Monsma en is afgerond op 21 september 2009. Het rapport is als Brochure te bestellen. (Zie 'Brochures')

Rapport ‘Verhalen van kosten van bezwaar en beroep via legestarieven’ (2009)
In opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft het ESBL onderzoek gedaan naar de juridische mogelijkheid voor gemeenten om de kosten van bezwaar- en beroepsprocedures te verhalen via de legestarieven. Het gaat hierbij om de kosten van bezwaar en beroep tegen besluiten op vergunningaanvragen en van bezwaar en beroep tegen legesaanslagen. In het rapport worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord:
a. Welke juridische voorwaarden worden in zijn algemeenheid aan de heffing van leges gesteld?
b. Welke werkzaamheden van de overheid vallen onder het begrip dienstverlening?
c. Is het toegestaan om van de indiener een vergoeding te vragen voor de
behandeling van zijn bezwaar- of beroepschrift?
d. Zijn de kosten van bezwaar- en beroepsprocedures (zowel tegen de
vergunningverlening als tegen de legesaanslag) toerekenbaar aan het proces van vergunningverlening?

Rapport ‘De nieuwe Waterschapswet: watersysteemheffing en wegen’ (2009)
Met de nieuwe Waterschapswet zijn onder andere de belastingbepalingen gewijzigd. In opdracht van twee gemeenten heeft het ESBL onderzoek gedaan naar de (fiscaal)juridische mogelijkheden voor het in de nieuwe watersysteemheffing betrekken van verharde wegen en het toepassen van tariefdifferentiatie voor deze wegen.

In het rapport worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord:
a. Welke juridische voorwaarden worden in zijn algemeenheid aan de
watersysteemheffing gesteld?
b. Hoe moet de oppervlakte van wegen worden berekend onder de nieuwe
Waterschapswet?
c. Welke juridische mogelijkheden heeft het waterschap om tariefdifferentiatie te hanteren voor verharde wegen?
d. Wat zijn de gevolgen van het onjuist behandelen van wegen onder de nieuwe Waterschapswet?

Belastingoverzicht 2007: Financiele exploitatie van de openbare ruimte
(een vergelijkend onderzoek naar de heffing van precariobelasting en reclamebelasting enerzijds en privaatrechtelijke inkomsten anderzijds van grote gemeenten)

Dit onderzoeksrapport is geschreven in opdracht van het Belastingoverleg Grote Gemeenten (BOGG). Onderwerp van onderzoek vormt de financiële exploitatie van de openbare ruimte door de BOGG-gemeenten. Met deze ruime omschrijving van het onderwerp van onderzoek is bedoeld aan te geven dat zowel de publiekrechtelijke als de privaatrechtelijke inkomsten van de BOGG-gemeenten voor (het toestaan van) gebruik van de gemeentegrond en gemeentewater zijn vergeleken. De publiekrechtelijke inkomsten van gemeenten die een relatie hebben met het gebruik van de openbare ruimte zijn de precariobelasting en de reclamebelasting. De privaatrechtelijke vergoedingen voor gebruik van de gemeentegrond maken onderdeel uit van een met bepaalde marktpartijen gesloten overeenkomsten en zijn soms vormgegeven als huur of pacht.

Centrale onderzoeksvraag is op welke wijze grote gemeenten invulling geven aan de financiële exploitatie van de openbare ruimte. 

Belastingoverzicht 2005: Bouwleges; een fiscaal-juridische kijk op bouwgerelateerde leges

Het ESBL onderzocht de fiscaal-juridische knelpunten van deze heffingen. Tevens is onderzocht in hoeverre het Model transparantie bouwgerelateerde leges hiervoor oplossingen biedt. Dit Model is opgesteld door de gelijknamige werkgroep, in opdracht van de minister van BZK.

Het ESBL concludeert dat de in wet en jurisprudentie gestelde eisen in combinatie met een landelijke toepassing van het voorgestelde Model voldoende houvast bieden om de voornaamste knelpunten die aan de heffing van bouwgerelateerde leges zijn verbonden, weg te nemen of te verminderen. Het ontwikkelde Model biedt een oplossing voor het meer transparant maken van tariefstructuren en gaat ten dele kruissubsidiëring tegen. 

De autonomie van gemeenten voor wat betreft de vaststelling van de heffingsgrondslagen, tariefstructuren en tariefdifferentiatie wordt begrensd door wet en jurisprudentie. Zoe dient bijvoorbeeld de heffingssystematiek in overeenstemming te zijn met het karakter van de leges en brengt de wettelijke opbrengstnorm met zich mee dat met de in een verordening geregelde leges niet meer mag worden verhaald dan de gemeentelijke kosten van de daarmee samenhangende dienstverlening. Toetsing aan het evenredigheidsbeginsel voorkomt dat het totaalbedrag van de leges die aan afnemers van een bepaalde dienst of bepaalde diensten in rekening worden gebracht naar orde van grootte uitstijgt boven het totaalbedrag van de kosten dat naar een redelijke maatstaf aan hen kan worden toegerekend. Tevens dienen gemeenten inzicht te kunnen verschaffen in de lasten en baten van de verschillende vormen van dienstverlening die in de verordening zijn geregeld. 
De tarieven van bouwleges van gemeenten zullen waarschijnlijk door landelijke toepassing van het Model naar elkaar toegroeien. Door verschillen in kosten als gevolg van uiteenlopende lokale omstandigheden en de noodzakelijke vrijheid die de Gemeentewet biedt aan gemeenten bij het vaststellen van de tarieven, zullen tariefverschillen echter blijven bestaan.

Belastingoverzicht 2004: De gemeentelijke milieuheffingen onderzocht
Dit jaar vormden de gemeentelijke milieuheffingen onderwerp van onderzoek. Met name de heffingen waarbij gemeenten de mogelijkheid hebben om het gedrag van burgers op het gebied van het milieu te sturen zijn onderzocht. Met name de reinigingsheffingen en de rioolrechten voldoen aan deze definitie. Bovendien geldt voor zowel de verwerking van vloeibare en vaste (huishoudelijke) afvalstoffen een zorgverplichting van de gemeente op basis van de Wet milieubeheer. Naast onderzoek van de wetsgeschiedenis en de jurisprudentie zijn de milieuheffingen van de grote gemeenten vergeleken met  andere gemeenten in Nederland. Hoe 'groen' zijn de milieuheffingen in de diverse gemeenten? Tenslotte is ingegaan op de gevolgen van gedeeltelijke afschaffing van de ozb op de milieuheffingen.

Belastingoverzicht 2003: Het begrip woning, gemengd gebruikt
Nadat in 2002 de toeristenbelasting werd onderzocht is voor het Belastingoverzicht 2003 onderzoek verricht naar het onderscheid woning/niet-woning in de ozb. Aanleiding voor dit onderzoek vormt het voornemen van het Kabinet Balkenende I om de OZB voor woningen af te schaffen. Onderzoeksvragen die aan bod kwamen zijn: of het onderscheid tussen woningen en niet-woningen op basis van de huidige wet- en regelgeving is te maken; wat de definitie is van het begrip woning in de ozb/woz; hoe wordt omgegaan met zogenaamde gemengde objecten en hoe vergelijkbare begrippen in andere lokale heffingen een rol kunnen spelen bij de afbakening van het begrip woning? 

Notitie ESBL als reactie op VVD-voorstel tot afschaffing van de OZB op woningen (2002)
Deze notitie verscheen op 11 januari 2002 en vormt een reactie op het in het verkiezingsprogramma van de VVD opgenomen voorstel tot afschaffing van de OZB op woningen. Met deze notitie heeft het ESBL beoogd een zinvolle bijdrage te leveren aan de politieke discussie die over dit voorstel van de VVD werd gevoerd. 

Voorstel tot afschaffing OZB: onderzoek en persbericht ESBL (2002)
Het Erasmus Studiecentrum voor Belastingen van Lokale overheden heeft voor de 34 grootste gemeenten de gevolgen berekend van het in het strategisch akkoord van het Kabinet-Balkenende I opgenomen voorstel tot afschaffing van de OZB op woningen in 2005 en van de compensatie die is voorgenomen. Op 15 juli 2002 heeft het ESBL haar bevindingen naar buiten gebracht middels een persbericht.

Belastingoverzicht 2002: onderzoek toeristenbelasting
Het belastingoverzicht is met ingang van 2002 anders van opzet. Het is in twee gedeelten gesplitst. Deel I omvat het eigenlijke Belastingoverzicht en is opgesteld door het COELO. Deel II omvat een deelonderzoek omtrent de toeristenbelasting en is uitgevoerd door het ESBL. Het betreft een fiscaaljuridisch onderzoek naar deze belasting. Aan bod komen de wetsgeschiedenis van deze belasting, haar knelpunten zoals die blijken uit de jurisprudentie en een beoordeling van de belasting vanuit een financieel-economisch perspectief. 

Rapport ‘Gemeentelijke belastingen in de 21e eeuw, heffing op goede grond(slag)’ (2001)
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) gaf in april 1999 opdracht tot het verrichten van het onderzoek dat tot het genoemde rapport heeft geleid. De vraag die in het onderzoek centraal stond was of het gemeentelijke heffingsinstrumentarium in voldoende mate is toegesneden op de maatschappelijke verhoudingen, nu en in de toekomst. Het behoorde tot de onderzoeksopdracht, oplossingen aan te dragen voor een aantal in de praktijk optredende knelpunten.

In het rapport dat op 4 juli 2001 verscheen, zijn op diverse punten aanpassingsvoorstellen geformuleerd ter verbetering van de gemeentelijke heffingen.

Ook is aandacht geschonken aan de toekomstige plaatsbepaling van de gemeentelijke belastingen in de 21e eeuw.

Dit betekent dat de gemeentelijke belastingheffing is beschouwd in onderlinge samenhang met andere vormen van inkomstenverwerving door gemeenten en met de bestuurlijke verhoudingen tussen de gemeenten en de centrale overheid.

Factoren die een belangrijke rol hebben gespeeld bij het onderzoek waren de sterke groei die het gemeentelijke heffingengebied de afgelopen decennia in financiële zin heeft doorgemaakt en enkele belangrijke ontwikkelingen op het terrein van de onroerendezaakbelastingen (ozb).

De eigen inkomsten van de gemeenten zijn sedert 1972 verdubbeld. Dit leidt tot de vraag of deze ontwikkeling zich zal voortzetten en of het gemeentelijke heffingsinstrumentarium voldoende geëquipeerd is voor deze toename, zowel wat betreft samenstelling als juridische vormgeving.

Een belangrijke ontwikkeling op het terrein van de ozb is de wijziging in de mogelijkheden voor tariefdifferentiatie tussen woningen en niet-woningen. Deze wijziging heeft een belangrijke rol gespeeld bij de analyse van de knelpunten op het terrein van de ozb.

Belastingoverzichten (2001)
Tot en met het jaar 2001 heeft het ESBL dit overzicht jaarlijks gepubliceerd. Het overzicht wordt opgesteld in opdracht van het ‘Belastingoverleg grote gemeenten’, een platform van 32 gemeenten met meer dan 100 000 inwoners. Het overzicht is gericht op vergelijking van gemeentelijke tarieven, belastingopbrengsten, de belastingdruk en de woonlasten per gemeente. Voorts wordt in het Belastingoverzicht een actuele stand van de wetgeving en de jurisprudentie ter zake van de gemeentelijke belastingheffing gegeven. Vanaf het jaar 2002 verzorgt het COELO het cijfermatige gedeelte van dit onderzoek. Het ESBL verzorgt binnen dit onderzoek ieder jaar een ander thema.

Inventarisatieonderzoek onverbindendheid belastingverordeningen (2001)
Op 20 juli 2001 verscheen dit in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties door het ESBL geschreven rapport. Dit onderzoek werd verricht met het oog op de evaluatie van de afschaffing van het preventieve toezicht op lokale belastingverordeningen. Het ESBL reikt door middel van dit onderzoek de benodigde informatie voor een dergelijke evaluatie aan. Het onderzoek sluit aan op het promotieonderzoek van J.A. Monsma, dat heeft geresulteerd in een in 1999 verdedigd proefschrift getiteld: Toetsing van belastingverordeningen en gemeentelijke autonomie.

Notitie kostenverhaal en onverbindendheid retributieverordeningen (2000)

In opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft het ESBL advies uitgebracht inzake de problematiek van onverbindendheid van gemeentelijke retributieverordeningen in verband met de overschrijding van de in art. 229b Gemeentewet neergelegde opbrengstnorm. Aanleiding voor de adviesaanvraag vormde een toezegging van de minister van BZK aan de vaste commissies voor BZK en Financiën uit de Tweede Kamer, om de onderhavige problematiek te doen bestuderen

Brochures

Titel

Beschrijving

Download

ESBL-Brochure 1

Tariefdifferentiatie in de onroerende zaakbelastingen

pdf

ESBL-Brochure 2

Inlichtingenplicht t.b.v. de gemeentelijke belastingheffing

pdf

ESBL-Brochure 3

Proceskostenveroordeling in belastingprocedures

 

ESBL-Brochure 4

Wet materiële belastingbepalingen 1995
geschiedenis, inhoud en gevolgen

pdf

ESBL-Brochure 5

The citizen in key position
Local Taxation as administrative innovators

pdf

ESBL-Brochure 6

Actualiteiten gemeentelijke belastingen

pdf

ESBL-Brochure 7

Lokale Belastingen op weg naar de 21e eeuw

pdf

ESBL-Brochure 8

Actualiteiten lokale belastingen

pdf

ESBL-Brochure 9

Actualiteiten lokale belastingen

 

ESBL-Brochure 10

Het begrip woning: gemengd gebruikt

 

ESBL-Brochure 11

Wet WOZ: breder gebruik en vermarkting van gegevens

pdf

ESBL-Brochure 12

Lokale belastingen en acceptatie

pdf

ESBL-Brochure 13

Symposium breder gebruik WOZ

pdf

ESBL-Brochure 14

Lokaal formeel belastingrecht in Nederland, België en Duitsland

 

Interlokaal

Interlokaal is een halfjaarlijkse uitgave van het ESBL dat wordt uitgegeven door Kluwer als onderdeel van het Belastingblad. De redactie van het Interlokaal bestaat uit de volgende leden:

Mr. A.P. (Anneke) Monsma
Prof. dr. J.A. (Jan) Monsma (eindredactie)
Mr. dr. A.W. (Arjen) Schep

Proefschriften

Naar evenwichtig bijzonder kostenverhaal door gemeenten
Bekostiging van voorzieningen met baatbelasting, grondexploitatiebijdrage, ondernemersfondsen en BIZ-bijdrage

mr. dr. A.W. (Arjen) Schep heeft promotieonderzoek verricht naar bijzondere bekostiging door gemeenten. Bij bijzondere bekostiging worden kosten van activiteiten, werkzaamheden of voorzieningen verhaald op een bepaalde groep subjecten in een gemeente. Dit onderzoek richt zich met name op de baatbelasting, de exploitatiebijdrage, de BIZ-bijdrage en ondernemersfondsen. Deze vormen van bijzondere bekostiging worden beschreven, geanalyseerd en vergeleken op de mate waarin zij inhoud geven aan het evenwicht tussen rechtszekerheid en rechtvaardigheid enerzijds en doelmatigheid anderzijds. Het onderzoek mondt uit in een blauwdruk voor bijzondere bekostiging door gemeenten, welke blauwdruk handvatten geeft voor de wetgever, maar ook voor gemeenten bij de keuze voor een methode van bijzondere bekostiging en de inrichting daarvan.

Promotor was prof. dr. J.A. Monsma.

Het proefschrift is uitgegeven bij Eburon, te Delft (ISBN 978 90 5972 632 1).

Contractonderzoeken

Het ESBL verricht fiscaal,  juridisch en economisch wetenschappelijk onderzoek op het gebied van de lokale belastingen en de Wet Waardering onroerende zaken. Naast een eigen onderzoeksprogramma verricht het ESBL ook onderzoek in opdracht van derden, doorgaans lokale overheden, ministeries en brancheorganisaties.

Zo verrichtte het ESBL reeds onderzoek in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, de VNG, de Nederlandse Vereniging voor Gemeente Belastingen (NVvGB) en het Belastingoverleg grote gemeenten (BOGG). Ook verrichten wij onderzoek voor individuele gemeenten indien het een wetenschappelijke fiscaal-juridische of- economische vraag betreft.

Informeer vrijblijvend naar de mogelijkheden en de kosten van een onderzoek door het ESBL voor uw organisatie.