Research Programmes
Fiscale autonomie en haar grenzen

Inhoud

Internationale afspraken leidden ertoe dat landen diverse protectionistische maatregelen in de vorige eeuw afschaften. Ook technologische en logistieke innovaties en het wegvallen van culturele barrières droegen bij aan de versnelling van de internationale mobiliteit van personen, goederen, kapitaal en diensten. Burgers en ondernemingen kunnen zich makkelijker vestigen in andere landen. Gekatalyseerd door de financiële crisis is er de afgelopen jaren bovendien een sterke internationale maatschappelijke en politieke beweging opgekomen tegen ”Base Erosion and Profit Shifting” (BEPS). Dit heeft geleid tot gecoördineerde acties in OESO (gemandateerd door de G20) en EU verband.

De globalisering en toegenomen mobiliteit heeft als effect dat landen bij de inrichting van hun belastingstelsel minder vrij, minder autonoom, zijn dan voorheen. Er zijn steeds meer en duidelijker invloeden waarneembaar van andere disciplines, binnen de rechtsgeleerdheid, maar ook daarbuiten. Enerzijds wordt fiscale autonomie begrensd door andere rechtsbronnen, eventueel van hogere orde. Anderzijds hebben niet-juridische factoren invloed op de fiscale autonomie, zoals de genoemde globalisering, belastingconcurrentie, technische ontwikkelingen en veranderende politieke, culturele en sociale inzichten. Centrale vraag van het programma is daarom welke invloeden van buitenaf werkzaam zijn of zijn geweest op het formele en materiële belastingrecht, dan wel in de toekomst daarop van invloed zullen zijn en tot welke gevolgen dat heeft geleid of mogelijk zal leiden. Omgekeerd gaat ook invloed uit van het belastingrecht op andere rechtsgebieden dan wel andere disciplines. Het gaat, met andere woorden, steeds om de wisselwerking tussen het fiscale domein en andere domeinen en wat de gevolgen daarvan zijn voor het belastingrecht.

De centrale onderzoeksvraag is ook in 2017 uitgewerkt aan de hand van drie onderzoeksthema’s:

1.          Doorwerking Unierecht en internationaal (belasting)recht;
2.          Lokale belastingheffing in de 21e eeuw;
3.          Fiscale autonomie en kunst, cultuur en goede doelen.

De meeste onderzoekers concentreren zich op één thema, maar er zijn veel dwarsverbanden tussen de thema’s. Sommige onderzoekers doen in meerdere thema’s onderzoek. Deze samenwerking en verbindingen worden nadrukkelijk aangemoedigd. Ook is het onderzoeksprogramma steeds in ontwikkeling. Dat betekent dat de onderzoekslijnen regelmatig worden herijkt en waar nodig herzien, vervangen of beëindigd. In 2017 heeft met name in het onderzoeksthema ‘Doorwerking Unierecht en internationaal (belastingrecht) een belangrijke wijziging voorgedaan vanwege het vertrek van Ton Stevens naar Tilburg University. Dit heeft onder meer tot gevolg gehad dat de onderzoekslijn “Maritime and Transport Tax Law” is beëindigd. Daarvoor in de plaats is echter de universeel, maar zeker in de huidige tijden belangrijke onderzoekslijn “Fiscale rechtsbescherming”, waar diverse onderzoekers zich al geruime tijd mee bezig houden, geformaliseerd.