Aap of engel? Het verzet tegen Darwin in de negentiende eeuw

'De mens … is het meest dominante dier dat ooit op aarde is verschenen’ schrijft Darwin in The Descent of Man uit 1871. Het is het logische vervolg op The Origin of Species uit 1859. Maar met dezelfde snelheid waarin de evolutietheorie wordt omarmd, wordt zij ook verguisd.  Het verzet trechtert zich in vier bewegingen:

Christenen tegen Darwin

Het verzet van christenen tegen het darwinisme vond en vindt plaats in het ‘evolutionisme versus creationisme’ debat. Volgens Darwin is de evolutie der soorten een autonoom ‘instinctmatig’ proces. Volgens de creationisten is in de evolutie de hand van God te zien. De kritiek richt zich vooral op de idee dat de evolutie (uitsluitend) wordt bepaald door de natuurlijke selectie.

Vrouwen tegen Darwin

Darwin schrijft in The Descent: ‘… de man, wat hij ook onderneemt, bereikt een hoger niveau  dan de vrouw bereiken kan…’. De Amerikaanse feministe Charlotte Perkins Gilman (1860-1935) schrijft in 1909: ‘Wij hebben tot op heden geleefd, geleden en zijn gestorven in een man-made wereld. Zo algemeen, zo ononderbroken, is deze toestand, dat, wanneer we dat alleen maar benoemen, het kan rekenen op niets minder dan de tegenwerping van de verklaring van de natural law’.

Esoterici tegen Darwin

Esoterisch georiënteerde lieden richten hun pijlen vooral op het materialistische karakter van de evolutietheorie. Helena Petrovna Blavatsky (1831-1891), de oprichtster van de Theosophical Society in 1875, schrijft: ‘ Wanneer de theosofie … verklaart dat het materialisme de vijand is, betekent dit dat de theosofen de wereld van vandaag moeten bestrijden, om de mensheid te redden van haar eigen zelfvernietiging’.

Kunstenaars tegen Darwin

In zijn boek La Mission de l'Art uit 1900 schrijft de Belgische symbolistische schilder Jean Delville (1876-1953): ‘alle instinctieve emoties zijn het gevolg van de verduistering van de geest…. Kunstenaars die lelijkheid tot hun favoriete onderwerp maken, worden gedomineerd door instinct, en hebben de herinnering aan de goddelijke straal in hun ziel verkoren’. Alsof Delville zich rechtstreeks tot Darwin richt. In deze zomercursus laat John van Schaik de creationisten, de feministen, de esoterici en de kunstenaars aan het woord in hun kritiek op Darwin.

Dr. John van Schaik

Dr. J. van Schaik studeerde (kunst)geschiedenis en promoveerde op het godsbeeld van de laatantieke christelijke manicheeërs en de middeleeuwse katharen. Hij heeft vele boeken op zijn naam staan over het gnostische, mystieke en esoterische christendom. 

Inschrijven

Code

1632FR

Data

Dinsdag 27 juni
Donderdag 29 juni
Dinsdag 4 juli
Donderdag 6 juli

Tijd

13.30 - 16.00

Locatie

Campus Woudestein (klik hier voor meer informatie)

Kosten

€ 155 (incl. BTW)

Aantal bijeenkomsten

 4