Minor Economie en Theologie: De Filosofie en Theologie als Fundamenten voor de Economie

Categorie
Broadening minor
Code
MINFW-20
Tijdsduur
10 weken

Inhoud

In deze minor bestuderen wij allereerst díe werken van de filosofen en theologen die, ver vóór de totstandkoming van de economie als wetenschapsdiscipline, in hun werk systematisch hebben nagedacht over de wisselwerking tussen markt en moraliteit, tussen marktmechanismen en individuele drijfveren. We lezen de cruciale passages in hun werken in chronologische volgorde om de ontwikkelingsgang te kunnen achterhalen in het Westerse denken hieromtrent, vóórdat de economie zich als zelfstandige discipline ontvouwde. Dit staat te gebeuren in de eerste en tweede module van deze minor.

Daarnaast willen wij achterhalen in hoeverre de intrinsieke verbondenheid tussen markt en moraal, tussen marktmechanismen en individuele drijfveren in meer recente literatuur wordt verondersteld. In hoeverre betonen economen zich, na ‘de uitvinding van hun vak’ schatplichtig aan de inzichten van filosofen en theologen die vóór Adam Smith over economische vraagstukken nadachten? In de derde module van deze minor zullen cruciale werken uit de recente economische geschiedenis alsook uit de christelijke, c.q. protestantse en katholieke traditie besproken worden, waarin de voornoemde intrinsieke verbondenheid aan de orde is gesteld.

In de vierde module van deze minor worden de werken die in de vorige modules aan de orde zijn gekomen, samen met enige nieuwe teksten vanuit andere invalshoek bezien teneinde een antwoord te verkrijgen op een laatste fundamentele vraag, namelijk die naar het mensbeeld. De aandacht voor de wisselwerking tussen deugden en markt, tussen de economische en ethische werkelijkheid in de vorige modules vormt de opmaat tot pogingen het impliciete mensbeeld en de meestal niet gearticuleerde ideeën over de menselijke waardigheid te achterhalen, die aan de respectievelijke werken ten grondslag liggen. Welk beeld van de mens is in de opvattingen over geld, eigendom, arbeid, handel, marktwerking, rente en fraude enerzijds en anderzijds over de menselijke drijfveren, deugden en ondeugden verondersteld? Hoe hangen deze samen? In de vierde module wordt gepoogd op deze vragen een bevredigend antwoord te vinden.

Leerdoelen

  • Kennis vergaren over en inzicht krijgen in de intellectuele (antieke en christelijke) traditie waarin economische vraagstukken aan de orde werden gesteld en in verband werden gebracht met menselijke drijfveren, deugden en ondeugden die hiermee als intrinsiek verbonden werden gezien.
  • Bewustwording van de impliciete mensbeelden die ten grondslag liggen aan ieder denken over economie, de markt of de marktwerking.
  • Kennismaking met de filosofische en theologische traktaten van de premoderne tijd waarin thema’s als geld, eigendom, arbeid, handel, marktwerking, rente en fraude in verband worden gebracht met menselijke drijfveren, deugden en ondeugden.
  • Het bieden van een overzicht van de ontwikkelingen in het denken over de economie in de Reformatie.
  • Duiding van de belangrijkste themata in het werk van Adam Smith over de markt, de economie en moraliteit in het licht van het presbyterianisme en de leer over de voorzienigheid die daarin gestalte kreeg.
  • Door middel van ‘close reading’ de studenten dieper inzicht bieden in de schatplichtigheid van Adam Smith aan filosofen en theologen als George Turnbull Francis Hutcheson en anderen in zijn denken over de wisselwerking tussen menselijke drijfveren, marktwerking en de rechtvaardige maatschappij.
  • Het bieden van een overzicht van standaardwerken na Adam Smith, waarin steeds meer sprake is van een loskoppeling van de intrinsieke link tussen de marktwerking en moraliteit op grond van de ontwikkeling van het concept van de homo economicus
  • Een eerste kennismaking met de katholieke sociale leer en de protestantse doctrines over markt en marktwerking voor zover hier de wisselwerking tussen drijfveren, marktwerking en de rechtvaardige maatschappij aan de orde is gesteld. • Het verkrijgen van een antwoord op de vraag welk mensbeeld en welke opvatting over de menselijke waardigheid ten grondslag ligt aan de literatuur waarin de wisselwerking tussen deugden en markt, tussen de economische en ethische werkelijkheid tot thema is gemaakt. Welk mensbeeld is in de opvattingen over geld, eigendom, arbeid, handel, marktwerking, rente en fraude enerzijds en anderzijds over de menselijke drijfveren, deugden en ondeugden in deze literatuur geïmpliceerd? Hoe hangen deze samen?
  • Het ontwikkelen van de vaardigheid - door middel van ‘close reading’- om in artikelen, ‘conference-papers’, wetenschappelijke bijdragen en monografieën over economische vraagstukken, het impliciete mensbeeld dat aan deze werken ten grondslag ligt te kunnen ontwaren.

Onderwijswerkvormen

Hoor- en werkcolleges

Onderwijsmateriaal

  • Aristoteles, Ethica en Politica, capita selecta
  • Augustinus, De civitate Dei, capita selecta
  • Augustinus, De opere monachorum
  • Augustinus, Sermo 50 • Bernardino van Siena, De contractibus et usuris [vert. On Contracts and Usury]
  • Cicero, De officiis, capita selecta
  • Cyprianus, capita selecta
  • Gabriel Biel, De potestate et utilitate monetarum [vertaling Monroe]
  • Johannes Chrysostomus, capita selecta
  • Johannes Duns Scotus, Ordinatio, boek IV, capita selecta [vertaling Allan B. Wolter]
  • Nicolaus van Oresme, Tractatus de origine, natura, jure et mutationibus monetarum [vertaling]
  • Plato, Politica, capita selecta
  • Robert Grosseteste, Translatio Lincolniensis [vertaling]
  • Tertullianus, De idololatria, capita selecta
  • Thomas van Aquino, Summa Theologiae [editio Leonina] [vertaling]
  • Xenophon, Oeconomicus, capita selecta
  • Calvijn, Johannes Harmonie van de laatste vier boeken van Mozes, deel 3,5-59 (vert. van Commentarius in Mosis reliquos quator libros, Corpus Reformatorum 24, Brunsvigae: Schwetscke et Filium 1888, 669-712).
  • Hutcheson, Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria, Indianapolis, 2007.
  • Smith, A., An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, 1776 [Clarendon Press]
  • Smith, A., The Theory of Moral Sentiments, 1759 [Clarendon Press] • Turnbull, G., Principles of Moral and Christian Philosophy, Indianapolis, 2005.
  • Acta Apostolicae Sedis
  • Kuyper, A. Ons Program (1879), Hilversum/Pretoria: Höveker 19075, twintigste hoofdstuk: De sociale quaestie (361-381) , recent vertaald als Our Program. A Christian Political Manifesto (Abraham Kuyper, Collected Works in Public Theology) Bellingham, WA: Lexham Press 2015, 331-350.
  • A. Kuyper, Het sociale vraagstuk en de christelijke religie – Rede ter opening van het Sociaal-Congres op 9 november 1891, Amsterdam 1891 [Opnieuw uitgegeven door H.E.S. Woldring in 1990 en gedeeltelijk ook te vinden in: M.E.Brinkman, C. van der Kooi, Het calvinisme van Kuyper en Bavinck, Zoetermeer 1997, 95-106]

Overzicht minormodules

1. Ad Fontes I: Filosofie en theologie als bronnen voor de doordenking van economische vraagstellingen tot en met de Middeleeuwen

2. Ad Fontes II: Theologie en filosofie als bronnen voor de werken van Adam Smith, de grondlegger van de economie als wetenschapsdiscipline

3. Ontkoppeld of vervlochten? Het denken over marktmechanismen en moraliteit ná Adam Smith.

4. Het impliciete mensbeeld in teksten over markt, marktwerking, menselijke drijfveren en moraal.

Tentaminering

Wijze van tentaminering

  • Schriftelijk examen
  • Paper

Samenstelling van eindcijfer

  • Schriftelijk tentamen 50%
  • Paper                          50%

Feedback

Feedback op paper + inzagemoment tentamen
 

Contactinformatie

Prof. dr. P. van Geest
vangeest@esphil.eur.nl
 

Categorie
Broadening minor
Code
MINFW-20
Tijdsduur
10 weken
Organisatie
Erasmus School of Philosophy
Studiepunten (EC)
15
Voertaal
Nederlands