Congres ‘Waarheidsvinding in de justitiële jeugdketen’ drukbezocht

Congres ‘Waarheidsvinding in de justitiële jeugdketen’

Op vrijdag 10 november 2017 vond het drukbezochte congres Waarheidsvinding in de justitiële jeugdketen plaats in het Erasmus Paviljoen. Hieraan namen ruim 200 professionals uit de justitiële jeugdketen, vertegenwoordigers van ouderorganisaties, wetenschappers en beleidsmensen deel.

Dit congres was het gevolg van een vorig jaar door de Tweede Kamer aangenomen motie van Bergkamp waarin de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid werd verzocht om een Actieplan Waarheidsvinding te ontwikkelen in samenwerking met ouderorganisaties, de VNG, Jeugdzorg Nederland en de rechtspraktijk.

Feitenonderzoek bij ingrijpende jeugdbeschermings-maatregelen

Het thema van het congres was de kwaliteit van het feitenonderzoek waarop ingrijpende jeugdbeschermingsmaatregelen zoals ondertoezichtstelling, (gesloten) uithuisplaatsing of het recht op omgang met de kinderen na echtscheiding zijn gebaseerd. Al jaren zijn er klachten dat er onjuiste of achterhaalde feiten in de rapporten terecht komen en dat feiten en meningen onvoldoende worden onderscheiden. Daar is al aandacht voor sinds de brandbrief van de Rotterdamse jeugdrechtadvocaten in 2008 en de in samenwerking met die advocaten aan deze faculteit georganiseerde congressen ‘Zorg om de Jeugdzorg’ (2009) en ‘De Stem van het kind” (2013). Toch hielden de klachten aan, ook na invoering van artikel 3.3 in de Jeugdwet waarin de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde instellingen wordt voorgeschreven om in rapportages of verzoekschriften ‘de van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aan te voeren’.

Samenwerking met alle bij de waarheidsvinding betrokken partijen

Voor de sectie strafrecht was het dus het derde congres op rij rond dit thema. Het verschil met de vorige congressen was dat dit congres werd georganiseerd in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid die de opdracht had verstrekt aan LOC Zeggenschap in de zorg. Deze cliëntenorganisatie heeft voor de organisatie van het landelijke congres de Erasmus School of Law en de Vereniging Jeugdrechtadvocaten Rotterdam (VJAR) betrokken en vooruitlopend daarop in samenwerking met Jeugdzorg Nederland vijf regiobijeenkomsten voor cliënten georganiseerd in Amsterdam, Deventer, Assen, Oss en Dordrecht. Behalve Jeugdzorg Nederland heeft ook de Raad voor de Kinderbescherming volledig medewerking verleend en beide organisaties hebben er voor gezorgd dat de direct betrokkenen bij het opstellen van de rapporten vanuit deze beide organisaties goed vertegenwoordigd waren in het publiek van dit landelijke congres.

Verbeterpunten vanuit kinderrechten-, gedragsdeskundig en cliëntperspectief

Na de formele opening namens de Minister van justitie en Veiligheid belichtte de Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer het thema vanuit het perspectief van de kinderrechten. Daarbij verwees ze o.a. naar General Comment nr.14 bij het VN-Kinderrechtenverdrag waarin staat dat Staten ‘transparante en objectieve processen moeten ontwikkelen voor alle besluiten van rechters die rechtstreekse gevolgen hebben voor het kind’. Vervolgens belichtten Louis Tavecchio en Geert-Jan Stams het thema vanuit een gedragswetenschappelijk perspectief. Beide perspectieven vormden de opmaat voor de paneldiscussies met het publiek waarin alle betrokken partijen waren vertegenwoordigd. Naast het kinderrechten- en gedragswetenschappelijke perspectief werd daar ook nog het perspectief van de individuele cliënt aan toegevoegd, door een speciaal voor het congres gemaakt kort filmpje van Ingeborg Jansen waarin een vader openhartig vertelt over zijn ervaringen met feitenonderzoek door Veilig Thuis, de Raad vd Kinderberscherming en de kinderrechter.

Met praktijkvoorbeelden ingeleide paneldiscussies tussen alle betrokken partijen

In het overvolle programma was ruim plaats gemaakt voor drie paneldiscussies waarin alle bij het feitenonderzoek en de beslissing tot het al dan niet opleggen van een jeugdbeschermingsmaatregel betrokken partijen waren vertegenwoordigd. Het eerste panel ging over het feitenonderzoek voorafgaand aan de zitting en het tweede panel over het feitenonderzoek tijdens de zitting. Aan beide panels namen behalve een advocaat en een vertegenwoordiger van een ouderorganisatie een kinderrechter, een raadsonderzoeker en een jeugdbeschermer deel. Aan het eerste panel waren tevens toegevoegd een medewerker van Veilig Thuis en de Rotterdamse Kinderombudsman die veel klachten ontvangt over het feitenonderzoek in specifieke zaken. Aan het tweede panel was een jeugdrechtswetenschapper van de ESL toegevoegd. Beide panels werden door jeugdrechtadvocaten ingeleid met concrete voorbeelden uit hun eigen praktijk. Beide advocaten gaven aan niet lang naar voorbeelden te hebben hoeven zoeken en veel meer voorbeelden te hebben dan ze ter plekke konden voorhouden. De voorbeelden dienden vooral om met elkaar te bekijken wat de oorzaak is van knelpunten in de praktijk en vooral hoe het anders kan. Zo ontstond een open discussie waaraan alle betrokken partijen vanuit het panel, maar ook vanuit de zaal hun bijdrage leverden. Na deze twee praktijkpanels bestond het derde en laatste panel uit de beleidsverantwoordelijken zoals de directeur van de Raad voor de Kinderbescherming en een bestuurder van Jeugdzorg, de voorzitter van de Expertgroep Jeugdrechters, het Kamerlid Bergkamp dat de motie had ingediend en een beleidsmedewerker bij het Nederlands Jeugdinstituut.

Naar een Actieplan Waarheidsvinding

Tussendoor is over diverse verbetervoorstellen met groene en rode kaarten gestemd en bij de meeste voorstellen werden ook vooral groene kaarten opgestoken, bijvoorbeeld bij het verbetervoorstel dat altijd de eigen gezinsvoogd op de zitting aanwezig moet zijn of bij het voorstel dat ook bij een (dreigende) ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing een advocaat moet worden toegevoegd. Door de brede opzet ontbrak de tijd om voorstellen tot in de diepte met elkaar te bespreken, zoals o.a. het voorstel om, net als in het strafrecht, een onderzoeksrechter in te voeren en een toetsingskader in de wet neer te leggen. Er zijn wel talloze verbetervoorstellen voor het voetlicht gebracht die verder kunnen worden uitgewerkt en opgepakt. Wat ook steeds terugkwam in de discussies, waren de gevolgen van de transitie van de jeugdhulp naar de gemeenten, de lange wachtlijsten en de aansluiting van de hulpvormen op elkaar. Thema’s die ook ter sprake zullen komen bij de evaluatie van de Jeugdwet. Met het congres zijn niet alleen maar kant en klare oplossingen en verbetervoorstellen neergelegd, maar er zijn veel bouwstenen neergelegd waar het Ministerie van Justitie en Veiligheid mee aan de slag kan voor het Actieplan Waarheidsvinding. Wat in ieder geval is bereikt, is dat tijdens dit congres, zowel in de zaal als in de wandelgangen, een gesprek op gang is gekomen tussen alle partijen, en dat ouders zich uitgebreid hebben kunnen laten horen en ook gehoord voelden. Daar heeft ook dagvoorzitter Carrie een essentiële rol in gespeeld doordat ze door haar eigen ervaringen als jeugdrechtadvocaat wist waarover ouders het hadden en dat ook kon laten zien en tevens op haar hele eigen unieke wijze de Rotterdamse humor gebruikte om, op momenten dat het de deelnemers met eigen ervaringen teveel werd en er spanning ontstond, luchtigheid te creëren.

Jolande uit Beijerse en Sanne Salverda

Congres - Waarheidsvinding in de justitiële jeugdketen II
Congres - Waarheidsvinding in de justitiële jeugdketen