“Filosofie leert mensen beter nadenken”

Foto Bart Leeuwenburgh

Vanaf nu kunt u zich exclusief via Erasmus Academie inschrijven voor losse cursussen filosofie. Deze cursussen maken deel uit van de Bachelor Wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Erasmus Academie sprak met onderwijsdirecteur dr. Bart Leeuwenburgh over de zin en onzin van filosofie studeren.

Er zijn steeds meer cursussen op het gebied van zingeving, mindfullness en praktische filosofie. Hoe verklaar je dat?

“Mensen hebben eigenlijk altijd wel behoefte aan zingeving. Vanwege de ontzuiling en ontkerkelijking gaan ze op zoek naar alternatieven, bijvoorbeeld in de vorm van mindfullness. Sommigen zoeken hun heil in de filosofie. Filosofie geeft geen definitief antwoord op zingevingsvragen, maar kan mensen wel helpen bij hun zoektocht. Filosofie leert mensen namelijk beter na te denken. Ze krijgen zo een beter zicht op alle opties en mogelijkheden. Filosofie schopt tegen zekerheden aan en stelt je eigen overtuigingen en veronderstellingen ter discussie. Filosofie verlost je van je eigen dogma’s en ingebakken regels.

De zoektocht naar geluk is bovendien zo oud als de mensheid. De vraag ‘Hoe kan ik gelukkig worden?‘ is door onder anderen door hedonisten, stoïcijnen en sofisten behandeld. Door je te verdiepen in filosofie leer je dat er verschillende manieren zijn om naar vraagstukken te kijken, zowel vanuit historisch als vergelijkend actueel perspectief. Filosofie biedt daarmee zowel morele verdieping als verbreding.”

Je bent zelf afkomstig uit het bedrijfsleven. Wat is de meerwaarde voor bijvoorbeeld mensen die werken om filosofie te studeren?

“Door filosofie leer je op een andere manier tegen vraagstukken aankijken. Doordat je onderwerpen vanuit verschillende invalshoeken bestudeert, neemt je flexibiliteit toe. Als je dit in je werk inzet verbeter je je abstractievermogen en helicopterview. Ook kun je sneller schakelen. Je ziet sneller in waar een argumentatie fout loopt. Je leert wanneer er écht sprake is van een oorzakelijk verband en herkent inconsistente redeneringen. Dit is voor leidinggevenden en adviseurs erg nuttig. Je kunt zo namelijk de kracht van de argumenten van belangrijke vraagstukken beter beoordelen. En filosofie helpt bij ethische kwesties als: hoe ga je met mensen om, hoe kun je mensen aan je ‘binden’, mag je dat überhaupt doen of niet?

In het algemeen zorgt een studie verder dat je universele academische vaardigheden als je spreek- en schrijfvaardigheid verbeteren, bijvoorbeeld door deel te nemen aan de essay-opdrachten en door het geven van presentaties. Bij filosofie is een adequate mondeling en schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid van groot belang, praten en schrijven zijn immers de belangrijkste ‘tools’ van de filosoof.”

Er worden tientallen vakken aangeboden, heb jij tips voor het kiezen van vakken?

“Ik raad mensen aan om te beginnen met de introductiecursussen. Deze zijn te herkennen aan de ‘I’  achter de cursusnaam en doordat zij in het eerste of tweede bachelorjaar van de voltijdopleiding worden gegeven. Al onze cursussen zijn verdeeld over vier thema’s. Het eerste thema, theoretische filosofie, richt zich op de vraag ‘Wat kan ik weten?’. De analytische en logicavakken vallen binnen dit thema. Als je meer geïnteresseerd bent in ethische en morele vraagstukken als ‘Hoe moet ik handelen?’ kun je vakken volgen uit het tweede thema: praktische filosofie. Uiteraard besteden we ook aandacht aan de historische filosofie: hoe dachten mensen vroeger en hoe denken ze nu? Vakken over de oudheid, Verlichting en Spinoza vormen het derde thema. In het laatste thema wordt de relatie tussen mens en cultuur bestudeerd, vragen als ‘Wat is de mens’ en de relatie met onze omgeving staan hier centraal. Naarmate je meer vakken hebt gevolgd ontwikkel je waarschijnlijk wel een voorkeur voor een bepaald thema. Als je alles leuk vindt kun je natuurlijk ook de gehele opleiding volgen, uiteraard in je eigen tempo.”

Wie is jouw favoriete filosoof en waarom?
“Dat is Schopenhauer. Schopenhauer is niet de meest optimistische filosoof, maar ik denk wel dat hij gelijk heeft. Volgens hem speelt het leven zich voor een groot deel af in een symbolische tredmolen, door Schopenhauer het rad van Ixion genoemd. Volgens hem zijn we eigenlijk voortdurend bezig met het vervullen en het nastreven van onze behoeftes. Mensen moeten van alles en alleen tijdens culturele belevenissen, zoals het lezen van een boek, het bezoeken van een concert kan je je tijdelijk ontspannen en ontsnappen aan ‘het rad van Ixion’ in deze wereld.

Mede dankzij Schopenhauer kon ik mijn eigen negatieve wereldbeeld nog scherper beargumenteren en in een groter kader plaatsen. Schopenhauer was overigens naast een groot filosoof een geweldige stilist. Louter als schrijver oogstte hij al grote bewondering. Zo was hij de favoriete auteur van literaire reuzen als Leo Tolstoj en Thomas Mann. De ironie en het prachtige Duits leveren een oneindig leesgenot op.”

Meer informatie

Meer weten over onze losse cursussen filosofie? Ga voor meer informatie en het inschrijfformulier naar: www.erasmusacademie.nl/filosofie