Wanneer gaat onzorgvuldig handelen bij een euthanasie over in strafbaar?

Voor het eerst stelt het OM een strafonderzoek in naar een arts die een patiënt met vergevorderde dementie euthanaseerde. Het is begrijpelijk dat Justitie haar tanden laat zien bij dit geval van euthanasie. Maar veel duidelijkheid voor andere artsen geeft dat nog niet.

Dat zegt Martin Buijsen, hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, in een artikel van Edwin Kreulen in Trouw van 29 september 2017, naar aanleiding van de beslissing van het Openbaar Ministerie om voor het eerst een strafonderzoek in te stellen naar het handelen van een arts bij euthanasie.

 

Het beeld dat oprijst uit deze zaak (zie kader) is volgens Buijsen niet gunstig. "De arts in kwestie zal ongetwijfeld alleen maar het goede hebben gewild. Maar de wilsverklaring van deze patiënte was nou eenmaal niet helder. En als iemand een reactie vertoont tijdens het uitvoeren van de euthanasie, dan moet je je toch afvragen of je niet moet stoppen. Dit geeft de indruk van een arts die in het verpleeghuis een patiënt die van niets weet, achtervolgt met middelen om een euthanasie uit te voeren. Het ging om onzorgvuldigheid op meerdere punten. Dat is wel eerder voorgekomen, maar deze keer was het beeld echt verontrustend."

In het verleden heeft Justitie herhaaldelijk besloten tot een voorwaardelijk sepot, merkt Buijsen op. Dat betekent dat de arts in kwestie niet werd vervolgd, mits hij daarna niet meer zorgde voor soortgelijke 'onzorgvuldige' euthanasieprocedures.

Eventuele vervolging en veroordeling in deze zaak zal de arts geen zware straf opleveren, denkt Buijsen. "Bijvoorbeeld schuldig zonder straf, of een week voorwaardelijk. Dit is vooral zwaar omdat vervolging jarenlang gedoe zou betekenen voor de arts."

Wanneer 'onzorgvuldig' nou precies overgaat in 'strafbaar', dat kan niemand zeggen, zegt de gezondheidsjurist. "Dit is de eerste zaak, dat moet nog worden bepaald."Buijsen denkt niet dat Justitie opeens besloten heeft een piketpaal te slaan door juist deze arts te vervolgen.

Minder melden
"De maatschappelijke onrust kan zeker hebben meegespeeld, maar ik denk dat deze zaak echt op zijn eigen merites is beoordeeld. En het OM zal goed beseffen dat het gevaar is dat artsen straks minder gaan melden. Eigenlijk is die dreiging met de strafrechter een soort stok achter de deur, maar het is niet de bedoeling dat er met die stok wordt geslagen."

Artsenorganisatie KNMG vindt het nog te vroeg om te concluderen dat artsen minder snel euthanasie zullen melden. "Dit is nog maar de eerste keer, en er is nog sprake van een onderzoek en nog niet van vervolging", zegt een woordvoerder. De KNMG roept wel op tot een nieuw debat over euthanasie bij mensen met vergevorderde dementie. Eerder riep een grote groep artsen op om euthanasie niet 'stiekem' te verlenen - zoals in deze zaak is gebeurd. Bij vergevorderde dementie zou euthanasie eigenlijk onmogelijk moeten zijn. De wet staat euthanasie in dit geval wel toe.

Hoogleraar Buijsen wijst erop dat de onduidelijkheid over euthanasie bij deze patiënten onverminderd aanwezig blijft. "Door verschillende uitspraken van de toetsingscommissies zijn de zorgvuldigheidscriteria langzaam opgerekt. In het begin moesten artsen er nog niet aan denken, euthanasie bij dementie. De laatste jaren zie je een groei in het aantal van deze patiënten, een groei waarover je je zorgen kunt maken. Dat zijn geen eenvoudige zaken, dat zie je aan deze patiënt."

Als iemand een reactie vertoont tijdens de euthanasie, moet je je afvragen of je niet moet stoppen.