De kwestie: Leuker kunnen we het niet maken
Tekst: Geert Maarse
‘Nederland vindt het belangrijk dat burgers belasting betalen over hun inkomen. Het is raar dat bedrijven niet aan diezelfde verantwoordelijkheid worden gehouden’ – René van der Paardt |
Samen met vijf grote EU-lidstaten gaat Nederland de internationale belastingfraude aanpakken. Maar is dat haalbaar in zo’n onstabiel Europa? En kan de Nederlandse belastingdienst dat wel aan?
‘De gemiddelde Nederlander vult zijn aangifte naar eer en geweten in.’
Nederland heeft zich aangesloten bij een initiatief van Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Italië en Spanje om belastingfraude te lijf te gaan. Om wat voor fraude gaat het?
“Fraude is als je belasting moet betalen en je doet het niet; of als je een café hebt en de afwasser zwart betaalt om btw en loonheffingen te ontlopen. Maar in de berichtgeving afgelopen maand gaat het vooral om internationale belastingontwijking. Om bedrijven als Starbucks en Apple, die een deel van hun winst doorsluizen naar Nederland omdat ze hier minder belasting hoeven te betalen. Of, wat de Rolling Stones en U2 al decennialang doen: die zitten in Nederland omdat ze dan minder geld kwijt zijn aan royalty’s.”
Dat worden brievenbus-bv’s genoemd. Wat is dat voor constructie?
“Normaal heeft een bedrijf ergens een kantoor, inventaris en werknemers. Maar er zijn ook organisaties die alleen op papier een vestiging hebben in een land, of waarvan alleen de directie in dat land zit, vanwege de gunstige belastingregels. De vennootschap wordt dan bestuurd door een trustmaatschappij, een bedrijf dat meerdere van dit soort bv’s beheert. Die bv is dan niet veel meer dan een brievenbus in een kantoorgebouw, waar iemand zit die voor twintig van dit soort vennootschappen de administratie en de belastingaangifte doet.”
In Amsterdam staat zo’n gebouw, de Parnassustoren, op een steenworp afstand van de Zuid-As. Daar zitten bijna 350 internationale bedrijven.
“Het is heel goed mogelijk dat daar veel brievenbus-bv’s ondergebracht zijn.”
Moet je daar als overheid tegen vechten?
“Je kunt zeggen: als we besluiten dit niet toe te staan, dan heb je hier niets. Geen Apple, geen Starbucks. Dan verdwijnen ze naar landen als Luxemburg, Cyprus of Ierland, die ook zulke mogelijkheden hebben. Als je het wél toelaat, is de kans groot dat bedrijven die brievenbus gaan uitbouwen. Omdat ze willen uitbreiden in Europa bijvoorbeeld. En dan zitten ze toevallig al in Nederland, dat ook een aantrekkelijke infrastructuur heeft voor actieve ondernemingen.”
Het zou gaan om 14 duizend postbusbedrijfjes en een geldstroom van 8 biljoen euro. Daar blijft uiteindelijk maar 0,0125 procent belasting van achter.
“Het is heel lastig om hier harde cijfers van te geven. Uiteindelijk krijgt de Nederlandse fiscus er geld voor. Feit is wel dat je hiermee de belastinggrondslag in een ander land uitholt. Wat hier belast wordt, moeten ze missen in een ander land. En daar zou het misschien gaan om 20 procent.”
Is Nederland een belastingparadijs?
“Dat is wat overdreven. Nederland kent een gemiddelde belastingdruk van 40 procent. Bij een paradijs denk je toch vooral aan oorden in het Caribisch gebied. Waar je ook een jacht kunt kopen zonder daar belasting over te betalen.”
Nederland is samen met Luxemburg een van de gunstigste EU-landen om je als bedrijf te vestigen. Terwijl het een enorm punt heeft gemaakt van bijvoorbeeld het Zwitserse en Luxemburgse bankgeheim. Is dat niet hypocriet?
“Nederland vindt het belangrijk dat burgers belasting betalen over hun inkomen - dat het geld niet met koffers tegelijk de grens over gaat richting Zwitserland. Het is raar dat bedrijven niet aan diezelfde verantwoordelijkheid worden gehouden, helemaal omdat de geldstromen volledig transparant zijn. En eigenlijk is het oneerlijk. Duitsland vist achter het net als vestigingsland, onder andere omdat de winstbelasting daar hoger ligt. Daarom heeft de Europese Unie nu gezegd: daar gaan we wat aan doen.”
Binnen de Europese Unie bedraagt de belastingfraude duizend miljard euro. Is dat iets om van te schrikken?
“Het is een enorm bedrag, maar volstrekt arbitrair. De vraag is namelijk hoe je dat bepaalt. Het is moeilijk om een berekening te maken voor de belastinginkomsten die de Verenigde Staten missen doordat Apple een deel van zijn dividend via Nederland laat lopen.”
Er is nogal wat gedonder binnen Europa wat betreft solidariteit. Hebt u er vertrouwen in dat de lidstaten kunnen komen tot een overeenkomst met betrekking tot dit soort belastingen?
“Nederland is een land dat redelijk pro-Europees is. We zullen wel gaan kijken of we de regels zodanig kunnen veranderen dat de Europese Commissie daar vrede mee heeft. Maar een echte richtlijn vereist de instemming van 27 lidstaten. Dat wordt lastig. Op het gebied van belastingen heeft ieder land zijn eigen bevoegdheden.”
Over Nederland: de FNV kwam dit voorjaar met een alarmerend bericht. De Nederlandse belastingdienst zou niet bij machte zijn om de miljardenfraude terug te dringen. Hoe kan dat?
“De belastingdienst heeft een redelijk efficiënt systeem. Maar er zijn de afgelopen tien jaar nauwelijks gekwalificeerde controleurs en academici aangenomen. Er is niet geïnvesteerd in deskundigheid, en door de vergrijzing van de organisatie verdwijnt de expertise op den duur. Dan heb je te weinig in huis om je werk te doen,vooral omdat er steeds meer taken zijn bijgekomen. Dit jaar is besloten om duizend hoogopgeleiden aan te nemen. Die moeten het tij gaan keren.”
Vooralsnog gaat er aardig wat fout. Bulgaren die huurtoeslagen ontvangen terwijl ze geen vast adres hebben bijvoorbeeld.
“Volgens de Tweede Kamer duurde het veel te lang voordat mensen hun toeslagen kregen. Ze kwamen de maand niet meer door. De belastingdienst moest dus sneller gaan werken, en pas achteraf controleren. Dan krijg je dit soort taferelen.”
Is het niet veel te makkelijk om te frauderen?
“Dat blijkt.”
Hoeveel mensen sjoemelen er in Nederland met hun belastingaangifte?
“De gemiddelde Nederlander vult zijn aangifte naar eer en geweten in. Het grootste probleem is denk ik dat de regels soms zo ingewikkeld zijn dat mensen niet precies weten waar ze recht op hebben. In het bedrijfsleven heeft de belastingdienst de afgelopen jaren ingezet op horizontaal toezicht. Bedrijven moeten zelf controlemechanismes gaan inbouwen, waardoor de belastingdienst minder hoeft te doen. Dat is voor grote en middelgrote bedrijven prima. Maar de kleinere ondernemers merken dat ze nog maar eens in de tien jaar gecontroleerd worden. Dan denken ze sneller: ik gok het er maar op. De gelegenheid maakt de dief.”
Hebt u zelf weleens gefraudeerd?
“Nee. Ik ben hoogleraar en belastingadviseur bij een groot kantoor. Ik heb een voorbeeldfunctie.”
Maar u helpt bedrijven toch weleens de grens opzoeken?
“Ik heb de verantwoordelijkheid om mijn klanten te vertellen wat sowieso mag, wat misschien kan, en wat op het randje is. En dan vraag ik: wil je het ook?”
De belastingdienst moet 400 miljoen bezuinigen. Is dat nog wel werkbaar?
“Nederland is een land met een gezonde belastingmoraal en een goed functionerende belastingdienst. Maar we moeten opletten dat dat zo blijft. Door meer fysieke controles toe te passen bijvoorbeeld. Gewoon, op pad. In plaats van alleen die checks op afstand.”
In hoeverre steel je van iemand anders als je belasting ontduikt?
“Als we met z’n allen gaan frauderen, dalen de belastinginkomsten. Dan zijn er twee mogelijkheden: óf de tarieven gaan omhoog, en de mensen die wel betalen, moeten meer gaan betalen; óf de overheid gaat saneren in de uitgaven. Dan krijgt je buurman minder huursubsidie of je oma minder zorg. Linksom of rechtsom, het gaat altijd ten koste van iemand anders.”
In welk Europees land is het fiscaal gezien de grootste bende?
“Griekenland. Een mooie maat daarvoor is het verschil tussen de theoretische en feitelijke btw-afdracht. Op basis van de macro-economische cijfers kun je bepalen hoeveel btw er moet worden betaald. In landen als Nederland en Duitsland komt meer dan 90 procent binnen. Griekenland haalt de 70 procent niet eens. Dat komt door een gebrek aan controle. Maar dat gaat veranderen.”
Dat moet toch een flinke operatie zijn. Hoe lang duurt het om zo’n fiscale structuur op de rails te krijgen?
“Tien, vijftien jaar. Er is een mentaliteitsverandering voor nodig. Bij de overheid en bij de burger. En dat gaat ver. Ik geloof dat het Nederlandse kadaster nu in Griekenland bezig is om in kaart te brengen wat van wie is. Volgens de Griekse belastingdienst waren er in Athene maar honderd mensen met een zwembad. Dat aantal lag in werkelijkheid natuurlijk veel hoger. Als je eroverheen vliegt zie je er duizenden.”
donderdag 23 mei 2013 (week 22)
De Kwestie is een vaste rubriek in Erasmus Magazine, het opinie- en informatieblad van de Erasmus Universiteit Rotterdam, waarin een EUR-wetenschapper reageert op een actueel-maatschappelijke kwestie.
