Effectief luisteren

Stappenplan

Stap 1: Introductie

Leg aan studenten uit dat het doel van deze activiteit is om aanwezigheid te ontwikkelen door bewust luisteren in realistische academische of professionele situaties. Benadruk dat effectief luisteren aandacht vereist en het achterwege laten van oordelen.

Vraag studenten om een recente situatie te bedenken waarin luisteren een belangrijke rol speelde, zoals het geven of ontvangen van feedback, het oplossen van een misverstand, het werken aan een meningsverschil in een groep, het ondersteunen van iemand of het verduidelijken van instructies tijdens een project. Vraag hen om één concrete situatie te kiezen waarmee ze zich comfortabel voelen om mee te werken. Dit kan een situatie zijn die soepel verliep of een situatie die voor de studenten uitdagend was.

Stap 2: Introduceer de luisterchecklist

Introduceer een luisterchecklist die studenten tijdens de activiteit zullen gebruiken. Leg uit dat de focus ligt op oefenen met luisteren met volledige aanwezigheid, dit betekent: niet onderbreken, geen antwoorden voorbereiden en niet meteen naar oplossingen springen. Doorloop de checklist samen zodat de verwachtingen duidelijk zijn.

Voorbeelditems zijn:

• Laat de spreker uitspreken voordat je reageert
• Houd natuurlijk oogcontact en aandacht
• Vat samen wat je hoorde
• Stel verduidelijkende (geen sturende) vragen
• Merk op wanneer je aandacht afdwaalt en herfocus
• Vermijd oordelen of advies geven
• Let op toon, tempo en non-verbale signalen

Leg uit dat studenten zich moeten richten op volledig aanwezig zijn in plaats van het probleem van de spreker op te lossen.

Stap 3: Luisteren in tweetallen

Verdeel studenten in tweetallen en wijs rollen toe (Spreker en Luisteraar).

• De Spreker vertelt 5 minuten over zijn of haar gekozen situatie, terwijl de Luisteraar oefent met volledig aanwezig luisteren met behulp van de checklist. Verduidelijk dat de focus van deze luisteroefening is om een volledig begrip te krijgen van de ervaring van de spreker die deelt over de gekozen situatie waarin luisteren heel soepel verliep of juist bijzonder uitdagend was.
• Daarna vat de Luisteraar kort samen wat hij of zij hoorde. Vervolgens wisselen studenten van rol.

Stap 4: Individuele reflectie

Na beide rondes reflecteren studenten individueel op hun ervaring met behulp van de checklist. Mogelijke reflectieprompts zijn:

• Wat was er uitdagend aan volledig aanwezig blijven?
• Wat hielp me om gefocust te blijven?
• Welke luistergewoontes ondersteunen of belemmeren mijn effectiviteit?
• Hoe kan deze vaardigheid nuttig zijn in academische of professionele contexten?

Je kunt studenten hun reflecties laten delen in tweetallen en/of een plenaire afsluiting faciliteren. Vraag studenten om patronen te delen die ze opmerkten in hun luisteren, wat hen verraste en hoe het voelde om met volledige aandacht te worden beluisterd.