Hoe krijgen we jongeren weer aan het lezen?

Hoogleraar Lezen en Onderwijs, prof.dr. Roel van Steensel vertelde hierover tijdens Studio Erasmus. "Cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau tonen dat tussen 2006 en 2016 het aantal lezers in bijna alle leeftijdsgroepen is gedaald", vertelt hij. "Het aantal lezers is het kleinste onder jongeren tussen de 12 en 19 jaar. In 2006 was twee derde van de jongeren een lezer. In 2016 nog maar 40 procent. Maar, die trend zie je bijna in alle leeftijdsgroepen."

Dit is problematisch omdat de leesvaardigheid in Nederland de afgelopen tien jaar aanzienlijk is gedaald, waardoor Nederland nu onder het internationale gemiddelde en EU-gemiddelde zit. De enige uitzonderingsgroep, waar de cijfers niet dalen, zijn ouderen.

Wat is 'een lezer'?
Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau is een lezer iemand die gedurende een week tenminste tien minuten achter elkaar leest in een langere tekst. Een langere tekst is een boek, krant, tijdschrift of een langere internettekst.

Lezen wordt leuker als je het vaker doet

"Een leesspiraal kan positief of negatief zijn", aldus Van Steensel. "Als je veel leest, groeit je leesvaardigheid, waardoor je beter gaat lezen. Daardoor krijg je meer zelfvertrouwen en raak je ook gemotiveerder om te lezen, waardoor je méér gaat lezen. Zo kom je in een positieve spiraal terecht." Een negatieve leesspiraal werkt andersom. Als je lang in zo’n negatieve spiraal zit, kan leesweerstand ontstaan.

Leesfrequentie + hoeveel je leest + leesvaardigheid = leesspiraal

Of iemand leest of niet, hangt af van iemands leesmotivatie. Die bestaat uit:

• motief (moet of wil je lezen);
• middelen (heb je een goed boek bij de hand);
• gelegenheid (heb je tijd om te lezen).

"Mensen zien leesmotivatie vaak als iets onveranderlijks: je vindt lezen leuk, of je houdt niet van lezen. Maar iemands leesgedrag wordt ook in belangrijke mate bepaald door de situatie, dus over motief, middelen en gelegenheid."

Vrouwelijke studenten lezen meer dan mannelijke studenten

Honderd studenten hielden twee weken lang een leesdagboekje bij. Hierin beantwoordde zij vragen, zoals 'Heb je vandaag gelezen?', 'Wat voort genre heb je gelezen?' en 'Heb je gelezen voor school of werk, of in je vrije tijd?'. Daarbij keken de onderzoekers naar hun motief, middelen en gelegenheid.

Wat blijkt? Vrouwelijke studenten meer fictie lezen dan mannelijke studenten, deels door hun leesmotivatie. Gemotiveerde studenten lezen meer dan minder gemotiveerde studenten. 

Tips om kinderen en jongeren aan het lezen te krijgen

"Vraag kinderen en jongeren welke onderwerpen ze interessant vinden en geef ze concrete boekentips", adviseert Van Steensel. "We weten ook uit onderzoek dat leerlingen van scholen met een groot aanbod aan boeken gemotiveerder zijn, meer lezen en beter lezen. Wat ook helpt is om meer leestijd zonder afleiding te creëren."