Deze werkvorm is vooral effectief voor (business)projecten waarin meerdere stakeholders, belangen en keuzes een rol spelen. Studenten bouwen met behulp van AI verschillende persona: denkhoudingen, rollen of publieke figuren. Ze gebruiken die persona als sparringspartners in alle fases van hun project. Dit vergroot kritisch denken, bevordert empathie voor stakeholders en oefent het onderhandelen en integreren van uiteenlopende inzichten in strategische beslissingen. Geschikt voor groepswerk (3-5 studenten per groep) of individuele projecten met rolrotatie.
- Doel van de activiteit
- Brainstorm | Kennis uitwisselen | Vaardigheden oefenen | Reflecteren
- Wanneer
- Tijdens het lesmoment | Na het lesmoment
- Waar
- Offline | Online
- Tijdsduur
- < 60 minuten | > 60 minuten
- Groepsgrootte
- Klein | Middel | Groot
Stappenplan
Stap 1
Bepaal of de opdracht geschikt is om met meerdere invalshoeken te beoordelen en niet volledig door AI te laten uitvoeren. Een opdracht of project waarin meerdere belangen of onzekerheden samenkomen is vaak geschikt, zoals een innovatieproject met duurzaamheids- en financiële afwegingen, een maatschappelijk vraagstuk met morele dilemma’s, of een ontwerp waarin gebruiksgemak en commerciële haalbaarheid botsen.
De werkvorm werkt het best in groepen van drie tot vijf studenten, waarbij iedere student één eigen AI-persona inzet.
Stap 2
Leg uit waarom werken met AI-persona’s waardevol is: ze helpen studenten om vanuit verschillende invalshoeken naar hun werk te kijken, kritisch te reflecteren op hun eigen aannames en beter samen te werken in situaties waar naar consensus moet worden gezocht. Bespreek ook de spelregels, bijvoorbeeld:
- elke student krijgt of kiest één persona;
- persona mag het team confronteren, niet domineren;
- alle interacties met AI worden opgeslagen (prompt + antwoord) voor reflectie;
- ethische grenzen: geen beledigende of discriminerende persona.
Stap 3
Dit is de start van de daadwerkelijke werkvorm.
Optie A – Docent geeft vooraf persona’s aan de studenten.
Voorbeelden van persona die je zelf vooraf definieert:
- De Communicator: richt zich op empathie, verbinding en overtuigingskracht.
- De Innovator: wil praktische oplossingen, vernieuwing en gebruikerservaring centraal stellen.
- De Scepticus: stelt kritische vragen over verantwoordelijkheid en impact.
- De Analyticus: analyseert opties rationeel en objectief, weegt voor- en nadelen systematisch.
- De Creatieve Denker: prikkelt de verbeelding, doorbreekt patronen en stimuleert om er anders naar te kijken. Of gebruik De Bono’s denkhoeden als systematisch kader: Wit (feiten), Rood (gevoel), Zwart (kritiek), Geel (positief), Groen (creativiteit), Blauw (proces).
Optie B – Studenten ontwerpen hun eigen persona’s.
Belangrijk: elke student vertegenwoordigt één persona en deze persona’s vormen samen het ‘virtuele team’ dat als sparringpartner dient in het project. Moedig de studenten aan om de persona’s een naam, achtergrond en duidelijke belangen te geven.
Studenten gebruiken een prompt om hun AI-sparringpartner te definiëren, bijvoorbeeld: Je bent [Persona-naam], een [rol/beschrijving: 1 zin]. Jouw top 3 belangen zijn: [belang 1], [belang 2], [belang 3]. Communicatiestijl: [korte tone of voice]. Als [Persona-naam] beoordeel en reageer je op ideeën voor [projectbeschrijving]. Noem [x aantal] argumenten voor de ideeën die je hebt met minimaal [x aantal] bronnen. Dit zijn de randvoorwaarden van jouw persona: [x]. Hiermee ‘bouwt’ de student dus zelf zijn eigen AI-sparringpartner.
Stap 4
Laat studenten hun persona’s inzetten tijdens de verschillende fases van hun project. Elke student gebruikt één persona als uitgangspunt. Door vragen te stellen aan deze zelfgebouwde persona, onderzoekt de student zijn of haar behoeften en perspectieven en brengt deze inzichten vervolgens mee in de projectfase. In de ideation-fase kunnen de persona’s nieuwe invalshoeken aandragen en bestaande ideeën bevragen. In de onderzoeks- en ontwerpfase kunnen ze helpen bij het formuleren van relevante vragen of toetscriteria. Tijdens de implementatie en testfase kunnen de persona’s optreden als kritische beoordelaars.
Bespreek eventueel samen welke AI-prompts geschikt zijn om de persona te laten ‘spreken’ in de verschillende fasen, zoals:
- Wat zou [persona] vinden van dit idee?
- Welke risico’s ziet [persona] in deze aanpak?
- Welke extra informatie zou [persona] willen weten voordat hij een besluit neemt?
Stap 5
Laat studenten hun eindproduct presenteren met een korte reflectie op hun ervaring met de persona’s.
Je kunt ze bijvoorbeeld laten nadenken over vragen als:
- Welke persona had de grootste invloed op je keuzes, en waarom?
- In hoeverre hebben de verschillende persona’s je geholpen om anders te denken?
- Hoe ging je om met tegenstrijdige adviezen van de persona’s?
De reflectie helpt studenten inzicht te krijgen in hun eigen denkstijl en in de waarde van denken vanuit verschillende perspectieven.
Je vindt hier suggesties voor tools en materialen bij deze werkvorm. Het is vaak mogelijk om andere tools te gebruiken. Wend je tot het Learning & Innovation team van je faculteit over de beschikbaarheid en het toepassen van online en offline tools.
Offline / online
- Voor studenten: Laptop met AI-toegang, (digitaal) logboek met prompts en reflecties.
- Voor docenten: eventueel voorbeeld persona's en/of prompts.
Tip 1
- Begin met een voorbeeld: laat als docent een korte AI-interactie zien met een persona om de bedoeling duidelijk te maken aan de student.
Tip 2
- Gebruik AI bewust: laat studenten reflecteren op mogelijke aannames of bias in de persona.
Tip 3
- Moedig studenten aan om persona's concreet te maken: geef duidelijk belangen en randvoorwaarden (bijvoorbeeld: 'je hebt een beperkt budget,' 'je werkt onder publieke druk'.)
Je kunt verschillende persona gebruiken: bekendheden, de denkhoeden van De Bono, archetypes. Je kunt kiezen voor een groepsvariant (alle groepsleden hebben een ander persona) of voor een individuele variant: één student speelt meerdere persona en schrijft hierover reflecties in een logboek.
