De categorie creëren bevat ontwerptools die je helpen om het vraagstuk op verschillende manieren te bekijken en vanuit deze verschillende perspectieven tot innovatieve ideeën voor oplossingen te komen.
Om tot innovatieve oplossingen te komen is het namelijk nodig om eerst met een andere blik naar het vraagstuk te kijken. Zoals Einstein zei: “We kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.”.
Voor elke tool binnen de categorie creëren geldt een aantal algemene principes:
- Je kunt de tools alleen gebruiken, maar ze werken het best als je het met je team of zelfs met een grotere groep doet.
- Kwantiteit resulteert in kwaliteit. Vaak is het onvermijdelijk dat je eerst bestaande of voor de hand liggende ideeën verzint. Pas op het moment dat deze ideeën uitgeput zijn komt er ruimte om tot creatieve ideeën te komen. Daarom helpt het om zo veel mogelijk ideeën te verzinnen.
- Transpiratie leidt tot inspiratie. Elk hoekje van de geest moet geactiveerd worden om tot echt innovatieve oplossingen te komen. Blijf zoeken naar mogelijkheden. Blijf je denken prikkelen. Dan komen de creatieve ideeën vanzelf.
- Stel oordelen in eerste instantie uit. Creativiteit is gebaat bij vrijelijk denken - oordelen staat dit in de weg.
Ontwerptools
Wat
Future visioning is het fantaseren over een wenselijke toekomst die als vertrekpunt kan dienen voor een brainstorm.
Waarom
Door een wenselijke toekomst te formuleren en op basis hiervan ideeën te verzinnen wordt je creativiteit niet beperkt door je huidige wereldbeeld. Dit vergroot de kans op het vinden van innovatieve oplossingen.
Hoe
- Bepaal een tijdshorizon. Is de visie die je wilt formuleren voor over 10 jaar, 20 jaar of misschien wel 50 jaar?
- Verzin zo veel mogelijk ideeën voor hoe jij wil dat de wereld en het vraagstuk er in deze toekomst uitzien en schrijf deze op. Denk na over verschillende aspecten die deel uitmaken van de toekomstvisie. Hoe zien maatschappelijke, economische, ecologische, politieke, sociale of demografische elementen er in deze gewenste toekomst uit?
- Loop de ideeën na en cluster ideeën die met elkaar te maken hebben. Geef de clusters een naam. Dit zijn de ‘grote ideeën’ voor jouw wenselijke toekomst.
- Denk na over hoe het zou zijn om in deze toekomst te leven, en hoe het vraagstuk er dan uit ziet. Gebruik verschillende perspectieven: de doelgroep, de opdrachtgever of andere stakeholders. Hoe ziet hun werk er uit, hun dagelijkse bezigheden, hun vrije tijd?
- Werk de toekomstvisie aan de hand van bovengenoemde punten uit in een kleurrijk narratief. Veelgebruikte vormen hiervoor zijn een brief, krant, dagboek of videoboodschap uit de toekomst.
Wat
Lotus blossom is een techniek waarmee op associatieve wijze de oplossingsruimte wordt verkend en opgerekt.
Waarom
Door middel van associatie worden onverwachte verbindingen gelegd die tot nieuwe perspectieven en ideeën kunnen leiden. Dit vergroot de kans op het vinden van innovatieve oplossingen.
Hoe
- Kies een onderwerp als vertrekpunt voor de lotus blossom. Dit kan een op te lossen probleem zijn, een te creëren waarde, of een gewenste uitkomst.
- Verzin 5-10 ideeën voor oplossingen om dit probleem op te lossen, deze waarde te creëren of deze uitkomst te realiseren.
- Verzin voor elk idee wederom 5-10 ideeën. Ideeën die met het idee te maken hebben, die het aanvullen, die het verbeteren, enzovoort. Herhaal deze stap eventueel nog een keer.
- Loop de verschillende ideeën na en cluster ideeën die met elkaar te maken hebben of een interessante combinatie vormen. Wat voor nieuwe oplossingsrichtingen komen er naar voren?
- Herhaal de lotus blossom eventueel nog een keer met een onderwerp als vertrekpunt.
Wat
Een creatieve excursie is een methode waarbij een zijsprong wordt genomen om een creatieve doorbraak te forceren.
Waarom
Door een zijsprong te nemen wordt een andere aanvliegroute genomen voor het vinden van oplossingen. Je wordt door de zijsprong geforceerd op een andere manier naar het vraagstuk te kijken, wat helpt om tot creatieve ideeën voor oplossingen te komen.
Hoe
- Kies een onderwerp als vertrekpunt voor de creatieve excursie. Dit kan een op te lossen probleem zijn, een te creëren waarde, of een gewenste uitkomst.
- Maak een wandeling door je huis, het park, de campus of in je buurt.
- Neem de omgeving goed in je op. Wat zie je? Ruik je? Voel je?
- Ga zitten en denk terug op je wandeling. Wat ben je tegengekomen? Wat gebeurde er? Welke momenten, mensen, objecten en gevoelens herinner je je nog?
- Kies een moment, mens, object of gevoel dat je het meeste bijstaat.
- Reflecteer en associeer. Waarom staat dit specifieke moment, mens, object of gevoel je het meeste bij? Wat voor associaties roept dit bij je op?
- Keer terug naar het onderwerp dat je als vertrekpunt hebt genomen voor de creatieve excursie. Op wat voor manier heeft het moment, mens, object of gevoel te maken met het onderwerp?
- Ga na wat voor ideeën voor oplossingen dit oproept. Welke interessante perspectieven zitten schuil in de associatie tussen het gekozen onderwerp en het moment, mens, object of gevoel van je excursie? Wat voor ideeën komen hier uit voort?
Wat
Ideation prompts zijn creatieve stimulansen die je tijdens je brainstorm kunt gebruiken om tot verrassende ideeën te komen.
Waarom
Creatieve stimulansen dwingen je om andere denkpaden te verkennen. Dit helpt om vastgeroeste denkpatronen te doorbreken en tot creatieve ideeën te komen.
Hoe
- Kies een onderwerp als vertrekpunt voor de brainstorm. Dit kan een op te lossen probleem zijn, een te creëren waarde, of een gewenste uitkomst.
- Verzin eerst zonder creatieve stimulans zo veel mogelijk ideeën voor oplossingen om dit probleem op te lossen, deze waarde te creëren of deze uitkomst te realiseren.
- Stel je nu voor dat je onbeperkte middelen hebt en verzin nogmaals zo veel mogelijk ideeën voor oplossingen.
- Herhaal dit een aantal keer en gebruik steeds een andere creatieve stimulans. Bijvoorbeeld:
- Stel je voor dat je in het jaar 2100 leeft.
- Stel je voor dat je in een wereld leeft zonder internet.
- Stel je voor dat je een dictator was.
- Stel je voor dat je voor Google werkt.
- Ga door tot je geen inspiratie meer hebt.
Wat
De Bono’s hoeden is een methode waarmee je vanuit verschillende perspectieven - feitelijk, creatief, optimistisch, kritisch, emotioneel, beschouwend - naar een onderwerp kijkt en oplossingen verzint.
Waarom
Door bewust een bepaalde hoed op te zetten en naar een vraagstuk te kijken dwing je jezelf om je eigen vertrouwde manier van denken enigszins los te laten. Dit creëert ruimte voor nieuwe perspectieven en ideeën.
Hoe
- Kies een onderwerp als vertrekpunt voor de brainstorm. Dit kan een op te lossen probleem zijn, een te creëren waarde, of een gewenste uitkomst.
- Bekijk het onderwerp met de feitelijke hoed op: inventariseer wat je allemaal weet rondom het onderwerp.
- Zet nu de creatieve hoed op: verzin zo veel mogelijk ideeën voor oplossingen om dit probleem op te lossen, deze waarde te creëren of deze uitkomst te realiseren.
- Evalueer de ideeën met de optimistische hoed: Wat is de kracht van het idee? Wat voor andere ideeën kunnen deze kracht versterken? Wat voor andere ideeën kunnen dit ook realiseren?
- Evalueer de ideeën nu met de kritische hoed: Wat is de zwakte van het idee? Wat zijn mogelijke negatieve gevolgen? Wat voor oplossingen zijn er nodig om deze zwakte te verhelpen of mogelijke negatieve gevolgen te beperken?
- Evalueer vervolgens de ideeën met de emotionele hoed: Wat voor gevoel krijg je bij de ideeën? Waar zit de meeste energie? Wat voelt goed?
- Bekijk het geheel aan ideeën ten slotte met de beschouwende hoed: Wat is het resultaat? Waar liggen kansen? Welke ideeën zijn interessant om verder uit te denken? Wat zijn eventuele risico’s?
Wat
Analogieën zijn andersoortige vraagstukken waar van te leren valt voor het vraagstuk waar je een oplossing voor ontwerpt.
Waarom
Met andersoortige vraagstukken zijn mogelijk al creatieve oplossingen gevonden die kunnen helpen voor het vraagstuk waar je een oplossing voor ontwerpt. Het zoeken naar een goede analogie stelt je in staat om slim te ‘jatten’ van andere domeinen.
Hoe
- Inventariseer thema’s rondom het vraagstuk die belangrijk zijn voor de verschillende betrokkenen. Thema’s zijn in verschillende categorieën in te delen: behoeften, frustraties, genoegens, doelen, dromen, enzovoort. Probeer per type betrokkene en per categorie zo veel mogelijk thema’s te identificeren.
- Loop de thema’s na en combineer thema’s die op een of andere manier met elkaar te maken hebben. Zoek naar combinaties die voor zo veel mogelijk verschillende betrokkenen van belang zijn- dit zijn verbindende thema’s.
- Ga op basis van de verbindende thema’s op zoek naar analogieën. In welke vergelijkbare of juist onvergelijkbare vraagstukken, problemen en situaties spelen deze verbindende thema’s ook een rol?
- Onderzoek de interessantste analogieën. Hoe wordt in deze vraagstukken, problemen of situaties omgegaan met de verbindende thema’s? Welke oplossingen zijn hier al ontwikkeld? Wat kan hiervan geleerd worden voor het vraagstuk? Welke ideeën voor oplossingen levert dit op?
Wat
Hefbomen zijn systemische aangrijpingspunten waarop geïntervenieerd kan worden om verandering te realiseren.
Waarom
Complexe vraagstukken zijn vaak het resultaat van systeemdefecten; problematische routines, praktijken, normen, regels en zienswijzen die vaak niet eens meer ter discussie worden gesteld. Hefbomen helpen nadenken over systeemdefecten en hier oplossingen voor te verzinnen om een doorbraak teweeg te brengen.
Hoe
- Zet de twaalf systemische aangrijpingspunten op een whiteboard, flipover, muur of tafel, of gebruik het voorbeeldtemplate.
- Inventariseer aan de hand van deze aangrijpingspunten de systeemdefecten rondom het vraagstuk waar je aan werkt.
- Gebruik de systeemdefecten als vertrekpunt voor een brainstorm. Verzin per systeemdefect 5-10 oplossingen.
- Loop de verschillende ideeën na en cluster ideeën die met elkaar hebben of een interessante combinatie vormen. Wat voor oplossingen en oplossingsrichtingen komen er naar voren? Wat voor doorbraak kunnen deze teweegbrengen?
Template hefbomen
Wat
Dilemma’s zijn ogenschijnlijke tegenstrijdigheden die als bron gebruikt kunnen worden om tot creatieve oplossingen te komen.
Waarom
Alhoewel tegenstrijdigheden (conflicterende doelen, belangen of waarden) vaak als belemmering worden gezien, zijn het juist bronnen van creativiteit. Voor veel tegenstrijdigheden valt wel een oplossing te vinden, als je er maar je best voor doet.
Hoe
- Inventariseer de verschillende doelen, belangen, waarden en behoeften die de verschillende betrokkenen rondom het vraagstuk nastreven.
- Identificeer de dilemma’s, de ogenschijnlijke tegenstrijdigheden. Welke doelen, belangen, waarden en behoeften lijken op het eerste gezicht met elkaar te botsen?
- Gebruik de geïdentificeerde dilemma’s als vertrekpunt voor een brainstorm. Verzin per dilemma 510 oplossingen.
- Loop de verschillende ideeën na en cluster ideeën die met elkaar hebben of een interessante combinatie vormen. Wat voor oplossingen en oplossingsrichtingen komen er naar voren? Welke mogelijkheden zijn er om win-win situaties te creëren?
