Het nieuwe kabinet kondigt ingrijpende maatregelen aan in de zorg, waaronder een verhoging van het eigen risico, een suikertaks en een eigen bijdrage voor wijkverpleging. Volgens gezondheidseconoom Sander Boxebeld (ESHPM) is het positief dat er duidelijke keuzes worden gemaakt, maar waarschuwt hij voor de gevolgen voor kwetsbare groepen. “De coalitie maakt scherpe keuzes. Dat is op zichzelf goed,” aldus Boxebeld. “Maar uiteindelijk draait het om de vraag wie toegang houdt tot zorg, en wie de zwaarste lasten gaat dragen.”
Meer geld, maar minder per zorgbehoevende
Hoewel de zorguitgaven in absolute zin stijgen — het ministerie van VWS is na Defensie de grootste stijger op de begroting — betekent dit niet automatisch dat er meer ruimte is in het systeem. Door de vergrijzing neemt de zorgvraag sterk toe. “Per zorgbehoevende is er feitelijk minder geld beschikbaar,” legt Boxebeld uit. “Dat dwingt tot keuzes. Maar die keuzes gaan ergens pijn doen.”
Verhoging eigen risico: risico op zorgmijding
Het eigen risico stijgt van 385 naar 460 euro. Volgens Boxebeld is dit een opvallende politieke keuze, mede omdat het vorige kabinet het eigen risico juist wilde verlagen. Hij begrijpt de economische redenering achter het eigen risico — het voorkomt overmatig gebruik van zorg — maar ziet ook risico’s.
“Het gevaar is dat mensen zorg gaan mijden omdat ze hun eigen risico niet kunnen betalen. Vooral mensen met lagere inkomens worden relatief harder geraakt, ook al wordt dat deels gecompenseerd via de zorgtoeslag.” Internationaal onderzoek suggereert dat een hoger eigen risico samenhangt met lagere zorguitgaven, maar het effect op gezondheid en toegankelijkheid blijft een punt van zorg.
Suikertaks: effectief maar politiek gevoelig
Een andere maatregel is de invoering van een suikertaks. Met het oog op de stijgende obesitascijfers — volgens het RIVM mogelijk 62% in 2040 — is volgens Boxebeld aanvullende actie noodzakelijk. “Of een suikertaks effectief is, hangt sterk af van de precieze vormgeving. Als alleen suikerhoudende dranken worden belast, is het effect beperkter dan wanneer ook andere producten worden meegenomen.”
Tegelijkertijd wijst hij op het risico dat lagere inkomens relatief zwaarder worden getroffen, omdat zij een groter deel van hun inkomen aan voeding besteden. Draagvlak kan toenemen wanneer de opbrengsten zichtbaar worden ingezet voor preventie of zorg, bijvoorbeeld via gratis schoolfruit of sportvoorzieningen.
Preventie verlaagt niet automatisch zorgkosten
In het publieke debat wordt preventie vaak gepresenteerd als kostenbesparend. Boxebeld nuanceert dat beeld. “Preventie is maatschappelijk waardevol, maar leidt niet automatisch tot lagere zorgkosten. Mensen leven langer en maken in die extra jaren ook gebruik van zorg.” Volgens hem moet de overheid duidelijk zijn over de doelen van preventie: gezondheid verbeteren, arbeidsproductiviteit verhogen en maatschappelijke participatie versterken.
Vergrijzing en personeel: de echte bottleneck
Volgens Boxebeld ligt de grootste uitdaging niet alleen in financiering, maar in personeelstekorten.“Het aantrekken en behouden van voldoende zorgpersoneel is op dit moment de grootste bottleneck. Daar zie ik relatief weinig concrete plannen voor.”
Het kabinet wil dat ouderen langer thuis blijven wonen en dat gemeenschappen een grotere rol spelen in ondersteunende zorg. Dat sluit aan bij maatschappelijke wensen, maar vergroot ook de druk op mantelzorgers en ziekenhuizen.
Daarnaast wordt gedacht aan een eigen bijdrage voor wijkverpleging en verdere scheiding van wonen en zorg. Daarbij is volgens Boxebeld de vraag in hoeverre deze maatregelen inkomensafhankelijk worden ingericht. “Daar ligt een belangrijk solidariteitsvraagstuk.”
Zorgvuldige uitvoering cruciaal
Boxebeld benadrukt dat veel plannen nog globaal zijn uitgewerkt. De uiteindelijke impact zal sterk afhangen van de concrete invulling. “De intentie zal niet zijn om kwetsbare groepen te raken, maar het risico is reëel. Daarom vraagt de uitvoering om grote zorgvuldigheid.”
- Universitair Docent
- Meer informatie
Dit artikel is gebaseerd op een eerder interview met Sander Boxebeld in Erasmus Magazine.
