Noodzakelijkheid weven

Hier is veel over geschreven in de wetenschappelijke en beleidswereld. De meeste rapporten proberen het vraagstuk inhoudelijk op te lossen, door middel van bijvoorbeeld een checklist. Ondanks al dit werk wordt noodzakelijkheid gezien als moeilijk definieerbaar en de oplossingen als lastig in gebruik: de checklists blijven vaak op de plank liggen.

Dit was de aanleiding voor Tineke Kleinhout-Vliek van Erasmus School of Health Policy & Management om haar proefschrift te schrijven over het gebruik van noodzakelijkheid als criterium in pakketbeslissingen, te verdedigen op 5 november 2020.

Er blijken veel argumentaties te bestaan die betrekking hebben op noodzakelijkheid. We hebben het dan niet alleen over medische nood en de ernst van de aandoening, maar ook over de aard van de aandoening: is dit werkelijk een ziekte of hoort dit nu eenmaal bij het leven? Tast het het maatschappelijk functioneren aan? Of de waardigheid? Zijn er anderen waarop het impact heeft? En is het verlichten van deze last een collectieve of juist een individuele verantwoordelijkheid? In uiteenlopende casuïstiek uit buiten- en binnenland, waaronder zeer dure medicijnen, paracetamoltabletten en kraamzorg, onderzocht Kleinhout-Vliek het gestructureerde maar variërende gebruik van zulke argumenten.

Variërend gebruik van argumenten voelt wellicht problematisch aan, omdat variatie zou kunnen duiden op ongelijke behandeling. Kleinhout-Vliek laat zien dat zulk variërend gebruik van dit type argumenten juist belangrijk is om maatwerk te leveren, om de beslissing van de juiste context te voorzien. Omdat de relevante context per beoordeelde zorgtechnologie verschilt, variëren de relevante noodzakelijkheidsargumenten ook. Goed gecontextualiseerde vergoedingsadviezen bevatten noodzakelijkheidsargumenten die specifiek zijn voor dit advies en die zorgvuldig met elkaar zijn verweven, wat het advies relatief bestand maakt tegen druk van buitenaf.