Jonge vaders krijgen weinig aandacht en worden al snel als kwetsbaar gezien. Het proefschrift van Justine van de Beek (Erasmus School of Health Policy & Management) laat zien dat dit maar een deel van het verhaal is. Veel jonge vaders tonen juist veerkracht en zijn sterk gemotiveerd om een goede vader te zijn. Maar dat ‘ik regel het zelf wel’ heeft ook een keerzijde.
Toen Tom (fictieve naam, net als de andere namen in het artikel) hoorde dat zijn vriendin zwanger was, kreeg hij een paniekaanval. "Totaal gestrest, in paniek. Ik kon niet meer helder nadenken", vertelde hij later aan onderzoeker Justine van de Beek. Tom was 24 en de zwangerschap was niet gepland. Ook andere jonge vaders beschreven de eerste periode met woorden als paniek, machteloosheid en shock.
Toch is dat maar één kant van het verhaal. Voor een van haar deelstudies interviewde Van de Beek veertien mannen die onverwacht voor het eerst vader waren geworden. Ze waren gemiddeld 22 jaar oud. Het bleek niet eenvoudig om hen te vinden. Van de Beek schakelde zelfs Tim Hofman in, die via zijn sociale media jonge vaders opriep om mee te doen. Haar onderzoek ontkracht een hardnekkig beeld: dat jonge ouders per definitie kwetsbaar zijn.
Het is bovendien een groep die weinig aandacht krijgt. Zorg en voorzieningen voor jonge ouders richten zich vooral op moeders. Ook in onderzoek en beleid blijven jonge vaders grotendeels buiten beeld. "Als ik op een verjaardag over mijn onderzoek vertel, herkennen mensen dat meteen", zegt de promovenda. "Mensen kennen vaak wel iemand die jong ouder is geworden. Maar jonge vaders zie je bijna nooit terug in de media of in beleid. En als dit wel gebeurt, is dat vaak in negatieve zin."
Zelf nog volwassen worden
Dat betekent niet dat het voor de vaders makkelijk is. Gregory, 24 jaar, was bang dat hij geen goede vader zou worden. Zijn eigen vader was nauwelijks bij zijn opvoeding betrokken geweest. "Ik heb nooit van dichtbij kunnen meemaken hoe het is om vader te zijn", vertelde hij. Andere jonge mannen worstelden met geld, woonruimte of de combinatie van werk en opleiding. De 18-jarige Jordi maakte zich voortdurend zorgen over zijn financiën. Naast zijn voltijdstage werkte hij daarom tijdens zijn vakanties. "Je bent zelf nog bezig volwassen te worden en je moet voor een kind zorgen. Je hebt school en je moet rekening houden met geld", vertelt de onderzoeker.
Maar juist in de manier waarop de vaders met zulke problemen omgingen, zag Van de Beek veel veerkracht. Ze gingen meer werken, spaarden, zochten woonruimte en waren sterk gemotiveerd om een goede vader te zijn. Sommigen wilden het nadrukkelijk anders doen dan hun eigen vader.
Hard je best doen heeft ook een keerzijde
Soms waren kwetsbaarheid en veerkracht twee kanten van dezelfde medaille. Dave stortte zich tijdens de zwangerschap op werken en sparen. Zijn vriendin vond dat hij daardoor te weinig bezig was met de komst van hun kind. Dave zag dat anders. Zijn eigen vader was volgens hem financieel niet verantwoordelijk geweest en hij wilde zorgen dat zijn nieuwe gezin niets tekortkwam.
Daar zit een van de belangrijkste bevindingen van Van de Beeks proefschrift. De houding waarmee jonge vaders zich staande houden, kan hen tegelijkertijd kwetsbaar maken. Ze pakken aan, gaan door en proberen problemen zelf op te lossen. Daardoor nemen ze soms weinig ruimte om hun emoties te verwerken en vragen of accepteren ze nauwelijks hulp. Verschillende vaders vertelden bovendien dat mensen weinig belangstelling hadden voor hoe zíj het vaderschap ervoeren.
Wanneer hulp bemoeienis wordt
Ook een tweede aanname blijkt niet altijd te kloppen: dat sociale steun automatisch goed is. Familieleden kunnen jonge vaders enorm helpen met geld, huisvesting en vooral ook bij het oppassen. Maar hulp kan ook omslaan in bemoeienis. Bij Gregory werd dat concreet. Zijn moeder was bang dat hij zijn kind minder zou zien nu hij en de moeder niet meer samen waren, en dat zij daardoor ook haar kleinkind minder zou zien. Zij en Gregory's zus spraken daarom de moeder van het kind aan. Volgens Gregory voelde zij zich daardoor aangevallen. Goedbedoelde betrokkenheid zorgde zo juist voor nieuwe spanning.
Meer oog voor wat de vader nodig heeft
Ook professionele hulp kan beter aansluiten. Van de Beek nam een vragenlijst af onder 183 verloskundigen en kraamverzorgers. Die bleken positief over jonge vaders en gaven aan hen veel te ondersteunen. Toch sluit het soort hulp niet altijd aan bij hun behoeften. Professionals leggen relatief veel nadruk op emotionele en informatieve steun, terwijl jonge vaders juist behoefte kunnen hebben aan concrete, praktische ondersteuning en erkenning voor wat ze al doen.
Van de Beek hoopt vooral dat haar onderzoek leidt tot een genuanceerder beeld van jonge vaders. Ze kunnen kwetsbaar zijn, maar tegelijkertijd zag ze hoe gemotiveerd ze vaak zijn om hun leven op de rit te krijgen en een goede vader te zijn. Goede ondersteuning vraagt daarom om oog voor beide kanten. En om iets heel eenvoudigs: aandacht voor de vader zelf. "Veel vaders vertelden dat er nauwelijks aan hen werd gevraagd hoe het met ze ging. Terwijl alleen al die vraag verschil kan maken."
- Promovendus
- Gerelateerde content
