Promotie W. (Wouter) Modderkolk

Hieronder volgt een korte samenvatting van het proefschrift:

Leraren maken doorlopend keuzes, bewust of onbewust. ‘Ga ik door met de stof, of neem ik de tijd voor de vraag die een leerling net stelde?’ Vrijwel alle onderzochte leraren willen bijdragen aan leerlingen die verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf, anderen en de wereld. Toch hebben ze geregeld het gevoel iets anders te doen dan ze willen. Ze worden meegenomen in de waan van de dag en in wat ‘het systeem’ lijkt op te leggen: wat gemeten wordt.

Wouter Modderkolk onderzocht wanneer leraren in het voortgezet onderwijs wél vanuit hun bedoeling handelen, en wat de school daaraan bijdraagt. Hij deed dat op vrijescholen, waar persoonsvorming voorop staat, maar dezelfde examens gelden als elders. Bijna 300 leraren vulden een vragenlijst in; daarnaast voerde hij 56 interviews en observeerde 15 lessen en 15 vergaderingen.

De lesopzet blijkt de sleutel. Leraren die zich eigenaar voelen van die opzet, omdat die klopt met wat zij belangrijk vinden, durven ermee te spelen als de klas daarom vraagt. Zonder dat eigenaarschap bepalen examen, lesboek of klok wat er gebeurt. Of leraren dat eigenaarschap ervaren, hangt af van de leraar zelf, de schoolcultuur en de schoolstructuren.

In het onderwijsdebat klinkt vaak dat leraren autonomie nodig hebben om goed les te geven. Autonomie alleen blijkt niet genoeg. Op elk niveau gaat het om autonomie ingebed in verbondenheid: eigen keuzes binnen een visie die leraren delen met collega's en die schoolleiders vertalen naar dagelijkse beslissingen. Handelen vanuit bedoeling is daarmee een gezamenlijke opgave van leraren, schoolleiders en bestuurders.