HARARA

De co-creatie van lokale gebruiken voor klimaatadaptatie tegen hittestress
Uitzicht vanaf het dak van Depot Boijmans van Beuningen op de skyline van Rotterdam

Harāra (حرارة) is het Arabische woord voor “hitte”. In dit project is dit woord het startpunt om aandacht te vestigen op hitte, hoe hitte wordt ervaren en hoe ermee wordt omgegaan. Het Horizon Mission HARARA project is een onderzoeksproject dat wordt gefinancieerd door de Europese Commissie. Het project focust zich op objectieve en subjectieve ervaringen omtrent hitte onder migranten en gemigrantiseerde gemeenschappen in Antwerpen en Rotterdam.

Europese gemeenschappen, vooral die in verstedelijkte gebieden, ondervinden disproportioneel veel gevolgen van de opwarming van de aarde. Deze opwarming wordt ook bij mensen thuis ervaren – voornamelijk als een combinatie van temperatuur en luchtvochtigheid. Ervaringen rondom hitte en hittestress variëren van huis tot huis, en worden mede beïnvloed door de strategieën die men gebruikt om zich aan te passen aan hitte, en de effecten op gezondheid en welzijn. Migrantengroepen, variërend van migranten tot hun nakomelingen, worden vaak uitgesloten van data collectie en het ontwerpen van maatregelen tegen hittestress, met klimaatonrechtvaardigheid en de versterking van sociale en etnische ongelijkheden als gevolg. 

Het HARARA project heeft als doel bij te dragen aan de EU Mission on Adaptation to Climate Change. Dit doen we door middel van ondersteuning van regio’s in België en Nederland, en specifiek lokale steden en autoriteiten, bij het vergroten van weerbaarheid tegen de impact van klimaatverandering. HARARA integreert op systematische wijze inzichten uit zowel verschillende disciplines (sociologie, ecologie, biologie, en planologie), als maatschappelijke en educatieve instellingen. Het eerste doel hiervan is om op empirische wijze de subjectieve en objectieve impact van klimaatverandering op migrantenpopulaties in kaart te brengen. 

Daarnaast wordt een co-creatief traject met lokale migrantengemeenschappen opgezet om inclusief klimaatbeleid te ontwikkelen. Dit gebeurt door middel van het ontwerp van inclusieve gebruiken die klimaatadaptatie faciliteren. Deze gebruiken borduren voort op bestaande kennis binnen deze migrantengemeenschappen. De inclusieve gebruiken omtrent klimaatadaptatie worden opgenomen in het EC Mission Portal; gedeeld met belanghebbenden; gepresenteerd in aanbevelingen voor beleid, en opgenomen in een toolkit voor middelbare scholen, twee duurzame en inclusieve beurzen en een boek voor een niet-academisch publiek. Daarnaast start HARARA twee transdisciplinaire kennishubs. Deze worden ondersteund door integratiespecialisten - ook wel Gluononderzoekers - die toekomstige regionale samenwerkingen en transdisciplinair onderzoek bewerkstelligen.

Belangrijkste reden en doelstellingen

De belangrijkste doelstelling is het opstellen van een transdisciplinaire kennishub die inclusieve klimaatadaptatie promoot. De focus van deze hub ligt op ervaringen omtrent hitte in stedelijke gebieden in België en Nederland, voornamelijk binnen migrantengemeenschappen. Om dit te bereiken, heeft het project drie specifieke doelen:

Doelstelling 1

Het verzamelen van data van ervaringen omtrent hitte in de leefomgevingen van mensen met een migratieachtergrond in Antwerpen (België) en Rotterdam (Nederland).

Doelstelling 2

Het gebruik van citizen science en co-creatieve trajecten om binnen kennishubs de training en de overdracht van kennis en vaardigheden rondom inclusieve klimaatactie te faciliteren in Antwerpen en Rotterdam.

Doelstelling 3

De ontwikkeling van inclusieve praktijken rond klimaatadaptatie voor de EU Mission on Adaptation to Climate Change Portal.

We werken samen met experts vanuit de samenleving, genaamd “klimaatambassadeurs”, en met een scala aan disciplines om deze doelstellingen te bereiken. De structuur en planning van de data collectie van het HARARA project is als volgt:

HARARA project structure HARARA project data collection overview

Wie zijn wij?

Het HARARA consortium heeft vijf partners: Erasmus Universiteit Rotterdam, Universiteit Antwerpen, Technische Universiteit Delft, Empact vzw en Cultuurwerkplaats Tarwewijk. De samenstelling van ons consortium is interdisciplinair en waardeert alle soorten maatschappelijke, academische en disciplinaire kennis om een volledig beeld te krijgen van de impact van hitte op steden; in kaart te brengen hoe mensen hittestress interpreteren en hiermee omgaan; en het ontwikkelen van nieuwe en innovatieve oplossingen. 

Lore Van Praag (MA, PhD Universiteit Gent) is Associate Professor in sociale ongelijkheid en diversiteit aan de Erasmus Universiteit Rotterdam in Nederland. Ze is de hoofdonderzoeker en projectcoördinator van het Horizon Mission HARARA project, and heeft eerder het Horizon Europe ReIncluGen geleid. Daarnaast was ze betrokken bij andere Europese projecten (H2020 COVINFORM, H2020PERCEPTIONS, H2020MICADO). Haar onderzoeksinteresses zijn gender, migratie, co-creatieve methoden, diversiteit en klimaatverandering. 

Dr. Carlotta Smalen (M.Phil, PhD Trinity College Dublin) werkt als postdoctoraal onderzoeker voor het Horizon Mission HARARA project aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze heeft een PhD in sociale geografie (Trinity Provost Award en Prins Bernhard Cultuurfonds) en was eerder betrokken bij Geoformations (ERC) en het Gender Awareness and Transformation through Education project (Irish Aid). Haar interesses omvatten klimaatrechtvaardigheid, duurzame ontwikkeling, gender, kindstudies en participatieve methoden. 

Chetana Pai heeft een Master in Social Design and Interaction Technology (MSc, Universiteit Twente), dat zich focust op het bouwen van duurzame, inclusieve gemeenschappen. Ze is gespecialiseerd in het faciliteren van workshops en co-creatie, waarbij ze methodes zoals zines, kaarten en audio toepast om abstracte ideeën tastbaar te maken en aandacht te geven aan een divers geluid. Momenteel is ze Gluon onderzoeker (kennisintegratiespecialist) bij het Resilient Delta Initiative. In deze rol versterkt ze de impact van transdisciplinaire projecten door het verbeteren van kennisintegratie. Voor meer informatie over Gluon researchers, zie: Resilient Delta - Het Team - Convergence.

Empact vzw is een sociaal-culturele koepelorganisatie in Vlaanderen (België) dat ongeveer 130 ledenorganisaties ondersteunt en representeert. Deze ledenorganisaties bestaan voornamelijk uit mensen met een migratieachtergrond, die Empact vzw ondersteunt bij de groei van hun organisatie. Daarnaast heeft Empact vzw verschillende projecten opgezet, waaronder de #kmSamenAanTafel, Horizon Europe ReIncluGen project, Reuzin Fatima, de Leerbox, IQRA+. Voor meer informatie, check: Over Ons | FMV Empact.

Latifa El Morabit (BA Sociologie, Universiteit Antwerpen) is directeur van Empact vzw sinds 2021. Hiervoor werkte zij als sociaal-cultureel werker en beleidsmaker binnen de organisatie. De focus van haar werk ligt op super-diversiteit, racisme en discriminatie, intersectionaliteit en de empowerment van etnische minderheden. Eerder werkte ze voor Ella vzw en Samenlevingsopbouw Antwerpen (nu SAAMO), waarbij ze expertise opdeed rondom gender en diversiteit, migratie, politisering en ongelijkheid in verschillende sociale velden.

Havva Akçaoglu (MA, Politieke Wetenschappen, Universiteit Gent) werkt als projectmanager bij Empact vzw, dat onderdeel is van dit Horizon Europe project. Als sociaal gedreven politiek wetenschapper ondersteunt Akçaoglu lokale en internationale bewegingen bij hun inzet voor het verbeteren van welvaart, rechtvaardigheid en ontwikkeling. Daarbij bouwt zij een netwerk op van educatieve connecties met wie zij samen de samenleving kan versterken. 

Hanane El Fikri (BA Sociaal Werk, Artesis Hogeschool) is een sociaal-cultureel werker bij Empact vzw. Ze coördineert educatieve trainingen en programma’s waarbij ze theatersessies, naaiateliers en lezingen organiseeert. Hanane assisteert lokale organisaties die zijn opgezet door mensen met een migratieachtergrond door middel van administratieve en logistieke ondersteuning. Hierbij helpt zij hen te oriënteren binnen het Vlaamse CSO landschap om succes te waarborgen.

Mualla Akçaoglu is administratief assistent bij Empact vzw. Ze ondersteunt Empact vzw bij de organisatie van activiteiten, financiële en HR-administratie en ondersteunt ledenorganisaties. 

Hajar El Hadji (BA Family Science, Vrije Universiteit Brussel) is momenteel actief bij Empact vzw als beleidsmedewerker. Daarnaast werkt zij bij Nuff Said aan het opbouwen van gemeenschappen. Haar werk focust op super-diversiteit, racisme en discriminatie, intersectionaliteit en de empowerment van gemigrantiseerde gemeenschappen. Eerder werkte zij bij GATAM and het Rode Kruis Vlaanderen, waarbij ze ervaring opdeed in internationale samenwerking, gemeenschapsontwikkeling, migratie en sociale ongelijkheid.

Dr. ir. Marjolein van Esch (PhD TU Delft) is Associate professor in Environmental Technology and Design aan de Faculteit van Architectuur en Bouwkunde aan de Technische Universiteit Delft. Daarnaast is zij het academisch hoofd van Climate Change Adaptation binnen het TU Delft Climate Action Program. Ze specialiseert zich in de rol van stedelijk ontwerp in stedelijk microklimaat op straat- en buurtniveau. De focus binnen haar onderzoek en onderwijs ligt op onderzoeksontwerpen voor klimaatadaptatie, het Stedelijk Hitte-eiland Effect, hittestress en de invloed van het stedelijk klimaat op het energieverbruik van gebouwen. De toepassing van (wetenschappelijke) kennis rondom deze onderwerpen is van groot belang, en daarom is Marjolein zeer betrokken bij projecten met maatschappelijke partners en bij de training van praktijkmensen. 

Annemarie Eijkelenboom (PhD TU Delft) is Assistant Professor binnen Environmental and Climate Design aan de Nederlandse Technologische Universiteit Delft sinds 2023. Haar onderzoeksinteresses komen voort uit haar professionele ervaring met het ontwerp van sociale woningen waarbij de inwoners centraal staan, gezondheidsfaciliteiten, en in onderzoek rondom de connectie tussen gezondheid en stedelijke inrichting (o.a. Het thuisgevoel in bejaardentehuizen, SIA RAAK, en gezondheid en comfort in ziekenhuizen). Ze staat aan het hoofd van het Cool and Clean Buildings programma waarin klimaatadaptatie van gebouwen centraal staat. Ook is zij is Principal Investigator van Nature 4 homes (NWO - KIC, start in 2026),  onderzoeker voor DAT Climate Adaptation en Mitigation (4TU.Bouw), en onderzoeker voor het Horizon Mission HARARA project. Ze streeft ernaar kennis en ontwerp strategieën te ontwikkelen met het oog op duurzame klimaatadaptatie van gebouwen.

Roeland Samson is bio-ingenieur en professor aan de Universiteit Antwerpen. Hij leidt daar het Laboratory for Environmental Ecology and Urban Ecology. Zijn onderzoek focust op luchtkwaliteit, waarbij hij planten inzet binnen groene stedelijke ecosystemen. In 2015 ontving hij de Jaarprijs voor Wetenschapscommunicatie van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten en de Jonge Academie. Hij heeft tal van projecten rondom burgerwetenschap geleid, waaronder het AIRbezen project en CurieuzeNeuzen.

Hannah Houshmand (MA Sociologie en MA Environmental Science, UAntwerp) is onderdeel van het HARARA project als PhD-onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen. Haar onderzoeksinteresses zijn gerelateerd aan migratie, klimaatverandering en de connectie tussen natuur en de mens. Ze wordt gemotiveerd door een diepe toewijding aan sociale en klimaatrechtvaardigheid en streeft ernaar de transitie naar een eerlijke en duurzame samenleving te ondersteunen.

Rune Melis (MA bio-ingenieurswetenschappen, KU Leuven) is onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen en lid van het Laboratorium voor Milieu-ecologie en Stedelijke Ecologie. Zijn onderzoeksinteresses liggen op het raakvlak van mens, natuur en stedelijke omgevingen. Hij gelooft dat duurzame en inclusieve klimaatoplossingen alleen mogelijk zijn wanneer wetenschappelijke inzichten worden gecombineerd met de kennis, ervaringen en perspectieven van bewoners zelf.

Cultuurwerkplaats Tarwewijk is een gemeenschapsruimte in Rotterdam-Zuid waar kunst, educatie en creatie samenkomen. Het is opgezet in 2014 door lokale bewoners van de Tarwewijk en is sindsdien uitgegroeid tot een open ruimte waar iedereen welkom is. Met de gedeelde studio en toegang tot materiaal dat creativiteit toegankelijk maakt voor iedereen is het een plek voor kunstenaars en creatievelingen. Taal- en digitale lessen en bewonersinitiatieven worden gerund naast een buurtcafé dat mensen samenbrengt. De Cultuurwerkplaats is ook een basis onderzoek dat wordt geleid door de gemeenschap, waarbij het kennis en ervaringen uit de wijk toegankelijk maakt voor bredere sociale en wetenschappelijke vraagstellingen.

Al tijdens haar jeugd ontwikkelde Angela van der Heijden een fascinatie voor steden, mensen en de manier waarop levens worden gevormd. Ze behaalde haar PhD aan  de Universiteit Utrecht en is al twintig jaar bezig met het toepassen van kennis in de praktijk. Dit heeft zij gedaan aan het Copernicus Instituut, de Erasmus Universiteit, Hogeschool Rotterdam en het Nederlandse Instituut voor Architectuur. In Rotterdam ondervindt zij dagelijks de kansen die deze diverse stad te bieden heeft. Ze gelooft dat lokale connecties aan de basis staan voor het oplossen van complexe problemen. Het ontmoeten van nieuwkomers in Rotterdam heeft haar ogen geopend voor de weerbaarheid en culturele rijkdom van diversiteit. Voor het HARARA project brengt Angela gemeenschappen en kennis samen.

Hanadi Al-Baz’ bijdrage aan het HARARA project⁠ focust op sociale en klimaatrechtvaardigheid. Ze combineert een sociale en technische wetenschappelijke achtergrond, waardoor zij praktische en systematische oplossingen vindt voor problemen die mensen ervaren. Hanadi gelooft dat de onzichtbare connecties tussen mensen, gemeenschappen en hun leefomgeving aan de basis staan van inclusieve en weerbare steden. Haar werk richt zich op het bouwen van vertrouwen, het samenbrengen van verschillende perspectieven, en de vertaling van complexe uitdagingen in betekenisvolle samenwerking om zo blijvende impact te maken. 

Sulaiman Osman is geboren en getogen in Tartous, een havenstad aan de Middellandse Zee in Syrië. Als kind was hij gefascineerd door de Japanse serie Detective Conan, dat focust op observatie en diepe analyse— wat waarschijnlijk de basis vormde van zijn nieuwsgierigheid naar mensen, verhalen en de politiek. Deze interesse groeide uit tot een carrière als politiek journalist. Sulaiman woont sinds 2015 in Nederland en werkt sinds 2019 voor de Gemeente Rotterdam als verhalenvanger. Middels dit werk streeft hij ernaar meer begrip en connectie voor anderen te waarborgen, en daarmee een betere wereld.

EUR logo Logo Empact VZW Logo TU Delft Logo University of Antwerp Logo CultuurWerkplaats Tarwewijk

We willen onze erkenning en dank uitspreken voor de steun van het Resilient Delta Initiative: Resilient Delta - Het Team - Convergence

Wat zijn de verwachte resultaten?

We weten misschien al veel over stijgende temperaturen in steden, maar we weten nog te weinig over hoe mensen hitte ervaren en hiermee omgaan.

In navolging van de kernwaarden van alle universiteiten binnen dit consortium, geloven wij dat wetenschappelijke impact samengaat met maatschappelijke impact. Samenwerking met verschillende partners is nodig om onderzoek uit te voeren dat de behoeften van de maatschappij ten goede komt- en met name die van gemeenschappen met een migratieachtergrond. De verwachte wetenschappelijke impact ligt in het interdisciplinaire karakter van het project, waarvoor wij objectieve hitte meten in de woningen van mensen die vaak worden uitgesloten door onderzoek en beleid, en kijken hoe deze in relatie staat tot de subjectieve ervaringen omtrent hitte. Dit is een innovatieve aanpak die om een interdisciplinaire lens vraagt. 

Wij onderzoeken diversiteit in ervaringen omtrent hitte en maatregelen voor klimaatadaptatie. Dit is mogelijk doordat wij met maar liefst 75 huishoudens per stad werken. Niet alleen de kenmerken van huishoudens, maar ook die van buurten, steden en landen van herkomst zijn zo divers mogelijk binnen HARARA. Dit zorgt niet alleen voor meer wetenschappelijke inzichten, maar heeft ook als gevolg dat onze data kan worden vergeleken met bestaande burgerwetenschapsstudies die een bevooroordeelde aanpak hebben rondom het meten van hitte. Deze studies werken normaliter met een beperkte groep vrijwilligers en zijn onvoldoende in staat migranten en gemigrantiseerde gemeenschappen te bereiken. Onze aanpak zorgt ervoor dat we op empirische wijze kunnen onderzoeken hoe (nakomelingen van) migranten verschillende praktijken rondom klimaatadaptatie toepassen, waarvan sommige wellicht worden geïnspireerd door het land van herkomst. 

Daarnaast zorgt de inclusie van mensen met een migratieachtergrond in de ontwikkeling van klimaatadaptatie ervoor dat de stemmen van alle burgers gehoord worden in het bewerkstelligen van een eerlijke transitie en de risico’s van klimaatverandering voor allen worden gereduceerd. Daarnaast heeft ons project niet alleen als doel wetenschappelijke impact te maken middels het scheppen van inzichten in de impact van en adaptatie tegen klimaatverandering, maar ook door de verkenning van vernieuwende wijzen waarop kennis kan worden geïntegreerd. Dit is nodig voor het tegengaan van de oorzaken en gevolgen van klimaatverandering. 

De doelgroep van de wetenschappelijke inzichten die door HARARA worden gegenereerd is voornamelijk een wetenschappelijk publiek uit de sociale, geestes- en natuurwetenschappen. Andere doelgroepen zijn beleidsmakers die empirisch bewijs nodig hebben dat de objectieve en subjectieve impact van hitte samenbrengt, en dat deze informatie verbindt met sociaal-demografische informatie die de basis kan vormen voor evidence-based beleid.

Moeten we het wiel altijd opnieuw uitvinden? Er bestaat wereldwijd al veel kennis over hitte. Vanwege veranderende temperaturen moeten we deze bestaande kennis en expertise op waarde schatten en reflecteren op de manier waarop deze kan leiden tot meer duurzame en vernieuwende praktijken die iedereen ten goede komen.

De verwachte maatschappelijke impact van HARARA is gesitueerd in het realiseren van een eerlijke transitie richting een Europa dat weerbaar is tegen klimaatverandering. Gezien de ongelijkwaardige sociale positie van mensen met een migratieachtergrond in de maatschappij en de effecten van maatschappelijke marginalisatie op de locatie en kwaliteit van huisvesting binnen onze doelgroep, worden migranten en gemigrantiseerde groepen vaak meer blootgesteld aan de impact van klimaatverandering. Daarom is het belangrijk om eerst deze ongelijkheden in kaart te brengen. Hierop volgen evidence-based oplossingen voor klimaatverandering die ongelijkheden die worden versterkt door de opwarming van de aarde verkleinen en tegengaan. Het is van belang om te begrijpen hoe deze ongelijkheden in verhouding staan tot andere sociaal-demografische kenmerken (zoals gender, sociale klasse en opleidingsniveau) en leefomstandigheden (zoals de buurt, het type woning etc) om strategieën voor inclusief klimaatbeleid te ontwerpen die zijn afgestemd op de lokale realiteit. 

Als er niet wordt gewerkt middels een cultureel-sensitief perspectief, intersectionele aanpak en de structurele huis- en werkomstandigheden van mensen rondom het ontwikkelen van klimaatactie, kan dit leiden tot sociale onrust (zoals de Gele Vestjes) of klimaatbeleid dat niet correct wordt geïmplementeerd. De doelgroep van onze impact op sociaal en milieu-niveau zijn in de eerste plaats burgers, en vooral zij die een kwetsbare positie innemen in de maatschappij, zoals mensen met een migratieachtergrond. Daarnaast profiteren beleidsmakers ook van inclusieve klimaatacties, aangezien het hen in staat stelt klimaatdoelen te realiseren die politieke en sociale onrust verminderen.

Hoewel het makkelijk is om ons alledaagse weerpatronen voor te stellen, is het lastiger deze patronen te verbinden aan klimaatverandering. Desalniettemin praten mensen constant over het weer, delen zij inzichten over het klimaat binnen hun netwerk en nemen ze deze inzichten mee in het construeren van een toekomstvisie. Het is onmogelijk om in België of Nederland te wonen zonder over het weer te praten. Wij stimuleren meer gesprekken over het weer en het klimaat en ontwikkelen hiervoor materiaal om bewustzijn hierover te vergroten.

Het HARARA project heeft als uitgangspunt inclusieve klimaatactie op de politieke en maatschappelijke agenda te zetten door middel van het creëren van bewustzijn in de media, bij beleidsmakers en vooral bij jongere generaties. In een snel veranderend klimaat is een andere doelgroep de educatieve instellingen die vaak onvoldoende steun krijgen bij het volgen van de laatste updates rondom klimaatverandering, waardoor er nood is aan nieuwe tools voor docenten en trainers. Deze instellingen zijn nodig om jongeren te leren over inclusieve klimaatactie, bewustzijn te vergroten en reflectie te faciliteren rondom het realiseren van inclusief klimaatbeleid. 

Nieuws en activiteiten
 

Blogs

Evenementen

Persberichten

Oudere persberichten

Hop-on call

De afgelopen weken heeft HARARA verschillende verzoeken ontvangen van geïnteresseerden om zich aan te sluiten bij het project de Hop-on faciliteit van de Europese Commissie. Helaas heeft HARARA geen capaciteit om op deze verzoeken in te gaan, aangezien wij niet zullen deelnemen aan de Hop-on call. We willen jullie bedanken voor jullie interesse in HARARA. Volg onze LinkedIn en website om op de hoogte te blijven van updates en bevindingen van HARARA.

Funded by the European Union logo EU Missions logo

Vergelijk 0 opleiding