De Universiteitsbibliotheek (UB) van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) kent sinds haar oprichting in 1914 een rijke geschiedenis op het gebied van kennisdeling en dienstverlening. Wat begon als de bibliotheek van de Nederlandsche Handels-Hoogeschool (NHH), is uitgegroeid tot een moderne universiteitsbibliotheek met een breed scala aan academische en culturele diensten.
De eerste jaren: NHH-bibliotheek (1914-1938)
De bibliotheek van de Nederlandsche Handels-Hoogeschool (NHH) opende in 1914 haar deuren in Rotterdam, in het gebouw van het Rotterdamsch Leeskabinet (RLK) aan de Geldersekade. De collectie bestond toen uit zo’n 5.000 boeken en tijdschriften, voornamelijk gericht op handel en economie. In 1916 verhuisde de bibliotheek naar de Pieter de Hoochweg. Met haar ruime openingstijden en de openstelling van de lees- en studiezaal en de uitleen voor zowel studenten en docenten als het brede publiek, maakten de bibliotheek bijzonder toegankelijk. Dat blijkt uit het hoge bezoekersaantal van 18.500 in het studiejaar 1917–1918.
Oorlogsjaren en naamswijziging (1939-1946)
In 1939 werd de NHH omgedoopt tot de Nederlandsche Economische Hoogeschool (NEH). De oorlogsjaren die daarop volgden brachten veel onrust met zich mee: in 1943 werd het pand door de Duitse bezetter gevorderd. Dankzij een tijdelijk onderkomen aan de Hoflaan kon de bibliotheek haar werkzaamheden toch voortzetten. In 1946 keerde de bibliotheek terug naar haar oorspronkelijke locatie.
Wederopbouw en groei (1950-1960)
Dankzij financiële steun uit het Marshallplan groeide de collectie in de jaren vijftig tot meer dan 100.000 boeken. De toenemende vraag naar academische bronnen door de komst van nieuwe faculteiten maakte nieuwe huisvesting noodzakelijk. In 1968 verhuisden de NEH en de bibliotheek naar de nieuwgebouwde campus Woudestein aan de Burgemeester Oudlaan. Enkele jaren later, in 1973, gingen de Medische Faculteit Rotterdam en de NEH verder als Erasmus Universiteit Rotterdam. De bibliotheek kreeg daarbij haar huidige naam: Universiteitsbibliotheek Erasmus Universiteit Rotterdam.
Technologische vooruitgang en uitbreiding (1970-2000)
Vanaf de jaren zeventig en tachtig zette de UB sterk in op automatisering. Een belangrijke stap was de introductie van de Randtriever, een geautomatiseerd opslagsysteem voor boeken. In 1984 werd het uitleensysteem aan de Randtriever gekoppeld en in 1986 werd de online publiekscatalogus (OPC) in gebruik genomen. Al In 1979 werd de bibliotheek lid van het Samenwerkingsverband Pica, de organisatie voor bibliotheekautomatisering in Nederland, die ervoor zorgde dat collectietitels centraal werden beschreven en digitaal beschikbaar kwamen.
In 1986/87 werd de UB aan de oostzijde uitgebreid met een groter magazijn en twee extra verdiepingen, om meer ruimte te bieden voor de collectie en voor studieplekken.
Vanaf 1990 konden gebruikers de Randtriever zelf in gang zetten door in de OPC een boek te zoeken en dit aan te vragen via de publieksterminals. Na een half uur stond het boek voor je klaar! Om de toegenomen vraagafhandeling en boekenuitgifte beter te laten verlopen werden er in 1994 nieuwe, grote informatie- en uitleenbalies gebouwd. Ook de dienstverlening vernieuwde zich. De UB startte eind jaren negentig met vraagafhandeling via e-mail. Dat werd later doorontwikkeld tot de ‘Virtuele Balie’ met een speciaal vraagafhandelingssysteem.
Samenwerking met het Rotterdamsch Leeskabinet (1971)
Het Rotterdamsch Leeskabinet (RLK), opgericht in 1859, werd in 1971 binnen de muren van de bibliotheek opgenomen. Deze samenwerking maakte het mogelijk om naast academische ook algemene literatuur toegankelijk te maken voor een breed publiek. Het Leeskabinet biedt een omvangrijke collectie boeken en tijdschriften voor literaire ontspanning en wetenschappelijke, culturele en maatschappelijke verdieping. Daarnaast organiseer het RLK lezingen en andere activiteiten op het gebied van literatuur, cultuur en wetenschap, waarmee het uitgroeide tot een belangrijk cultureel en literair centrum voor Rotterdam.
Veranderingen in de jaren 2000
Met de opkomst van online databanken en e-books verschoof de prioriteit van de UB van fysieke boeken naar digitale bronnen. Het aantal uitleningen uit de gedrukte collectie nam daardoor gestaag af. Papier maakte plaats voor studieplekken en de studiezalen werden heringericht om beter aan de wensen van gebruikers te voldoen. Door de jaren heen is het stille, formele gebouw steeds meer ingericht als een ontmoetingsplek en studieruimte. In 2006 werd het Erasmus Data Service Centre (EDSC) opgericht, dat toegang biedt tot financiële databanken en studenten en onderzoekers ondersteunt met individuele begeleiding en workshops.
Renovatie (2015-2017)
In 2015 werd de UB gerenoveerd om een moderne, flexibele ruimte te bieden voor studie en samenwerking. Het ontwerp werd de winnaar van de publieksprijs Rotterdam Architectuurprijs in 2017. Het hernieuwde gebouw biedt nu ruim 900 studieplekken en 50 kantoorwerkplekken, met een focus op digitale toegang en het ondersteunen van onderzoekers en studenten in hun academische werk. Een echte blikvanger in het ontwerp is de nis in het midden van de ruimte met houten kasten, waarin een deel van de open collectie van het Rotterdamsch Leeskabinet wordt gepresenteerd.
Collecties
De Universiteitsbibliotheek beheert meer dan 900.000 gedrukte publicaties, ruim 120.0000 e-journals, 1 miljoen e-books, en een aantal belangrijke erfgoedcollecties. Daaronder vallen onder meer de bibliotheek van Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen en oude drukken van vóór 1850. Daarnaast beheert de UB in samenwerking met de Stichting Universitair Historisch Kabinet (SUHK) het academisch erfgoed van de universiteit, waaronder foto’s, voorwerpen en documenten die samen de geschiedenis van de universiteit vertellen. Ook ondersteunt de UB onderzoekers met specifieke collecties, waaronder de Historisch Didactische Collectie en de Collectie Patiëntervaringsverhalen. Met deze brede en gevarieerde collecties draagt de UB bij aan het behoud van kennis en aan wetenschappelijk onderzoek binnen de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Heden en toekomst
Vandaag de dag blijft de Universiteitsbibliotheek trouw aan haar oorspronkelijke missie om kennis toegankelijk te maken. Digitalisering heeft de manier waarop studenten en onderzoekers werken ingrijpend veranderd, maar klantgerichtheid en dienstverlening vormen nog altijd de kern van ons werk. De bibliotheek blijft zich ontwikkelen, met de focus op het ondersteunen van de academische gemeenschap en het bevorderen van kennisdeling in een steeds digitaler wordende wereld.
