De scherpe randen van de Digital Omnibus verfijnen

Collage: woman holding an award on stairs; panel with man and woman speaking.

Een organisatie vragen welke persoonsgegevens zij over ons bewaart, vormt de kern van de rechten inzake gegevensbescherming. Het inzagerecht, neergelegd in artikel 15 AVG, is een praktisch instrument dat de AVG biedt. In de praktijk wordt het echter steeds vaker ook voor andere doeleinden ingezet, die niet altijd legitiem zijn.

Profile picture of Larisa Munteanu

Geschreven door: Larisa Munteanu

Externe promovendus en junior fellow bij Erasmus Center of Law and Digitalization

Dergelijke verzoeken worden soms gebruikt als tactiek in een arbeidsconflict of als goedkopere manier om bewijs te verzamelen voor een gerechtelijke procedure. Zij worden zelfs massaal ingediend om druk uit te oefenen op een organisatie. De AVG staat verwerkingsverantwoordelijken reeds toe om verzoeken te weigeren wanneer deze “kennelijk ongegrond of buitensporig” zijn (artikel 12, lid 5). Die drempel is echter vaag en wordt in de praktijk door organisaties zeer verschillend toegepast.

De Digital Omnibus

De Europese Commissie heeft dit punt — min of meer — in november 2025 behandeld via de Digital Omnibus, een pakket dat bedoeld is om de digitale regelgeving van de EU te vereenvoudigen. Een van de voorgestelde wijzigingen zou misbruik van inzageverzoeken uitdrukkelijk reguleren als verzoeken die voor andere doeleinden dan gegevensbescherming worden ingediend.

Het voorstel kreeg stevige kritiek, onder meer omdat het de uitoefening van een grondrecht zou kunnen aantasten en mogelijk strijdig zou zijn met de rechtspraak van de EU. Ook het Europees Comité voor gegevensbescherming en de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming hebben kritiek geuit op het voorstel, zij het genuanceerder. In essentie benadrukken zij dat rekening moet worden gehouden met een misbruikintentie.

Het nevengebruik van inzagerechten waarbij mogelijk sprake is van een misbruikintentie, vormt de kern van mijn recente artikel. Ik betoog daarom dat het inzagerecht moet worden geanalyseerd aan de hand van het onderscheid tussen misbruik en oneigenlijk gebruik, waarbij de intentie de grens vormt. Een verzoek dat wordt gedaan met de bedoeling schade toe te brengen, is misbruik. Een verzoek dat een rechtmatig doel nastreeft dat buiten het gegevensbeschermingsrecht ligt, is daarentegen een vorm van oneigenlijk gebruik van het recht en zou toch moeten worden ingewilligd.

Door artikel 12, lid 5, in samenhang met artikel 15 AVG te lezen, werk ik een interpretatiekader uit dat beide situaties onderscheidt en het mogelijk maakt dat zowel de Digital Omnibus als het EU-acquis naast elkaar kunnen bestaan. Daarbij heb ik geput uit wetenschappelijke literatuur over gegevensbescherming, de rechtsleer over misbruik van recht, rapporten van gespecialiseerde organisaties en rechtspraak van nationale rechters en het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Mijn doel is om de wetgever in staat te stellen werkelijk misbruikelijke verzoeken aan te pakken, die niet zouden mogen worden getolereerd, zonder bestaande wetgeving en rechtspraak te ondermijnen. Dit zou ook moeten voorkomen dat verwerkingsverantwoordelijken een nieuwe mogelijkheid krijgen om zelf misbruik te maken van hun positie. Als misbruik van recht wordt bestreden, moet dat voor beide partijen gelden. Eenvoudigere regels mogen niet leiden tot zwakkere rechten.

Erkenning en meer

Op 13 oktober won mijn artikel de “My Data is Mine Award” tijdens het 10e Brussels Privacy Symposium, georganiseerd door het Future of Privacy Forum. De prijs maakt deel uit van een breder project, het Consumer Empowerment Project, dat wordt geleid door Euroconsumers, een groep van consumentenbeschermingsorganisaties.

Ik ontving de prijs uit handen van Wojciech Wiewiórowski, de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming, en Marco Scialdone, hoofd van de afdeling Litigation and Academic Relations bij Euroconsumers. Het symposium van dit jaar was gewijd aan de Digital Omnibus en ik was blij te kunnen bijdragen aan een debat dat nog volop gaande is.

Voor mij bevestigt deze prijs dat jaren van studie, wedstrijden en oprechte passie voor dit vakgebied samenkomen. In die periode hebben de voortdurende steun en motivatie van mijn ouders en dierbaren ontzettend veel voor mij betekend.

Het onderwerp sluit nauw aan bij mijn promotieonderzoek aan Erasmus School of Law. Mijn promotieonderzoek, onder begeleiding van prof. dr. Klaus Heine en prof. dr. Koen Swinnen, onderzoekt hoe ondernemingen AVG-verzoeken afwijzen die mogelijk malwareaanvallen verhullen. Naast mijn onderzoek leid ik mijn eigen onderneming, Protector PriVit, waardoor mijn academische en professionele werkzaamheden elkaar voortdurend kunnen verrijken.

Daarnaast ben ik regelmatig trainer bij het European Institute of Public Administration. Op uitnodiging van dit instituut verzorgde ik een training bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Mijn inzet voor recht, technologie en internationale samenwerking is wereldwijd al meerdere keren erkend. In 2021 werd ik uitgeroepen tot “Ignite Talk Queen” tijdens de Youth Innovation Competition on Global Governance aan de Fudan University, naar aanleiding van mijn voorstel voor een mondiale conventie op het snijvlak van gegevensbescherming en artificiële intelligentie. In 2022 volgde de “Best International Future Lawyer Award”, uitgereikt door de International Association of Young Lawyers in Singapore.

En de reis gaat verder. Ik ben vereerd dat ik tot de zes genomineerde leiders behoor in de categorie International Leadership Excellence van de NOVI Awards, die op 20 november in Londen worden uitgereikt.

Vergelijk 0 opleiding