Wachtlijstbemiddeling als hulpmiddel voor tijdige zorg

Wachttijden en de wettelijke plicht tot tijdige zorg

Volgens Buijsen moet de discussie over wachttijden niet worden gezien als een praktisch of organisatorisch probleem alleen. Wachttijden raken direct aan het recht op zorg. “Wettelijk gezien is goede zorg ook tijdige zorg,” benadrukt hij. De zogeheten Treeknormen, die al sinds 2005 bestaan, geven voor verschillende vormen van zorg aan wat als maximaal aanvaardbare wachttijd geldt. Toch blijken deze normen in de praktijk beperkt effectief. “Die normen zijn helaas pas effectief wanneer iemand er werk van maakt wanneer ze geschonden worden: de cliënt of patiënt, de zorgverzekeraar of de Nederlandse Zorgautoriteit,” aldus Buijsen. “Dat gebeurt helaas nog te weinig.”

Dat is des te problematischer nu de wachttijden de afgelopen jaren over de hele linie zijn toegenomen. “Nederland doet het qua wachttijden in vergelijking met andere Europese landen helemaal niet slecht,” nuanceert Buijsen. “Waar het gaat om electieve zorg, zoals knie-, heup- en staaroperaties, zijn de wachttijden in Nederland zelfs erg kort vergeleken met die in andere Europese landen. Maar de wachttijden nemen de laatste jaren wel toe. Dat is een teken dat de toegankelijkheid van de gezondheidszorg onder druk staat.” De geestelijke gezondheidszorg vormt daarbij de grootste uitschieter: “Hier zijn de wachttijden al jarenlang in alle regio’s veel te lang.”

Actieve rol voor zorgverzekeraars: een oplossing?

Nieuw is dat zorgverzekeraars hun verzekerden voortaan actief mogen benaderen voor wachtlijstbemiddeling. Buijsen noemt dat een logische stap. “Dit had al jaren geleden geregeld kunnen zijn,” zegt hij. “Te lang hebben zorgverzekeraars te weinig betrouwbare informatie gehad over wachtlijsten.” Sinds begin dit jaar moeten zorgaanbieders daarom meer gegevens aanleveren, zodat verzekeraars beter zicht krijgen op daadwerkelijke wachttijden. Dat is volgens Buijsen een noodzakelijke voorwaarde om bemiddeling überhaupt mogelijk te maken. Tegelijk wijst hij er in het NRC op dat zorgaanbieders niet altijd baat hebben bij korte wachtlijsten. “Het is niet in hun belang; mensen op de wachtlijst zijn voor zorgaanbieders ook een soort werkvoorraad,” zegt hij.

Wat is wachtlijstbemiddeling?
Wachtlijstbemiddeling is een wettelijke taak van zorgverzekeraars om verzekerden te helpen wanneer zij te lang moeten wachten op zorg. De zorgverzekeraar kijkt dan of de patiënt bij een andere zorgaanbieder sneller terechtkan. Daarbij kan het gaan om een ander ziekenhuis, een andere kliniek of een zorgaanbieder in een andere regio. De patiënt is niet verplicht om op een alternatief in te gaan. Wachtlijstbemiddeling verandert niets aan de inhoud van de behandeling, maar alleen aan de plek waar die wordt geleverd. De zorgverzekeraar mag daarbij alleen beperkte informatie gebruiken, zoals het soort zorg en de wachttijd, en niet de medische diagnose. Het doel is om beschikbare zorgcapaciteit zo efficiënt mogelijk te benutten.

Hoewel wachtlijstbemiddeling individuele patiënten kan helpen sneller zorg te krijgen, waarschuwt Buijsen voor te hoge verwachtingen. Op de vraag of bemiddeling een structurele oplossing biedt voor lange wachtlijsten, is hij duidelijk: “Nauwelijks, maar het is een middel om de beschikbare zorgcapaciteit beter te benutten.” Bemiddeling verandert daarmee niets aan de omvang van het zorgaanbod, maar verplaatst patiënten binnen het bestaande systeem.

Toegang tot zorg

Volgens Buijsen raakt de discussie over wachttijden aan fundamentele vragen over rechten van patiënten. Hij stelt: “Recht op zorg voor gezondheid is een internationaal mensenrecht.” Dat recht ziet niet alleen op de beschikbaarheid van zorg, maar ook op de toegankelijkheid ervan. “Die zorg moet toegankelijk zijn in allerlei opzichten: geografisch, fysiek, financieel. Ook tijdigheid is een toegankelijkheidsaspect.” Toch blijkt in de praktijk dat veel patiënten onvoldoende op de hoogte zijn van hun rechten en mogelijkheden. “Wachtlijstbemiddeling is altijd al een wettelijke taak van zorgverzekeraars geweest,” zegt Buijsen. “Helaas weten veel mensen dat niet.” Ook zorgaanbieders schieten volgens hem tekort in het wijzen op deze mogelijkheid. “Zorgaanbieders hebben de plicht hun patiënten of cliënten te wijzen op wachtlijstbemiddeling door hun zorgverzekeraar. Zorgaanbieders doen dit doorgaans niet.”

De conclusie van Buijsen is nuchter. Wachtlijstbemiddeling kan helpen, maar lost de structurele problemen in de zorg niet op. Zoals hij eerder zei in NRC: “Het regelt geen extra zorgaanbod, maar we kunnen wel efficiënter omgaan met het aanbod.”