Promotie H.P.L. (Hans) van den Heuvel

Hieronder volgt een korte samenvatting van het proefschrift:

Economie en theologie spreken zelden dezelfde taal. Toch hebben zij elkaar veel te zeggen, zo luidt de overtuiging van de economische theologie. Een gedeeld fundament onder dat gesprek ontbreekt echter.

Dit proefschrift zoekt naar dat fundament bij twee theologen. De Canadese filosoof en theoloog Bernard Lonergan (1904-1984) beschreef hoe mensen tot inzicht en oordeel komen en ontwierp bovendien een eigen economische theorie. De Amerikaans-Canadese theoloog Robert Doran (1939-2021) werkte, geïnspireerd door Lonergan, uit hoe waarden zich tot elkaar verhouden en hoe blinde vlekken ontstaan.

Samen leveren zij drie bouwstenen op: (1) een opvatting van objectiviteit die niet buiten de onderzoeker om gaat maar vraagt om authenticiteit, (2) een economische analyse die laat zien dat investeringen pas hun bestemming bereiken wanneer zij het dagelijks levenspeil verhogen en (3) een ordening van waarden (van materiële behoeften tot religieuze overtuigingen) die inzichtelijk maakt wanneer een economische visie eenzijdig wordt.

Op basis van dit theoretische fundament zijn acht analysevragen opgesteld en toegepast op drie invloedrijke posities binnen de economische theologie: het democratisch kapitalisme van Michael Novak, de bevrijdingstheologie van Gustavo Gutiérrez en de radicaal-theologische kritiek van John Milbank. Elk blijkt op verschillende punten door de inzichten van Lonergan en Doran te worden verrijkt.

Die benadering is relevant en actueel. Nu vraagstukken rondom klimaat, natuur en arbeidsmarkt bestaande systemen en afspraken openbreken, komen ook de onderliggende waarden ter discussie. De verbinding van economie en theologie biedt daarbij een nieuw en aanvullend perspectief voor beleid en voor de modellen waarop het steunt.