De introductie van briefjes van 100 euro in geldautomaten lijkt aan te slaan. In een Nederlandse proef kiest 57 procent van de klanten die de mogelijkheid krijgen voor het groene bankbiljet. Dat is opvallend in het licht van eerder onderzoek van Philip Hans Franses, hoogleraar toegepaste econometrie aan Erasmus School of Economics. Twintig jaar geleden concludeerde hij dat het briefje van 100 euro eigenlijk niet nodig was. Inmiddels lijkt de behoefte aan grotere coupures te veranderen.
Inflatie verandert de behoefte aan contant geld
Geldmaat test op 46 locaties in Nederland of briefjes van 100 euro een welkome aanvulling zijn op het aanbod in geldautomaten. Tot nu toe was 50 euro het hoogste biljet dat klanten uit de automaat konden opnemen. De eerste resultaten zijn positief: 57 procent van de klanten die kunnen kiezen tussen verschillende coupures, kiest voor een briefje van 100 euro. Hoe hoger het opgenomen bedrag, hoe vaker mensen voor het grotere biljet kiezen.
De Nederlandsche Bank (DNB) en Geldmaat onderzoeken met de proef of er in Nederland voldoende behoefte bestaat aan grotere bankbiljetten. Die vraag is relevant nu de prijzen sinds de invoering van de euro in 2002 met ongeveer 70 procent zijn gestegen. Een briefje van 50 euro vertegenwoordigt daardoor aanzienlijk minder koopkracht dan ruim twintig jaar geleden.
Voor winkeliers kan betalen met een briefje van 100 euro echter onpraktisch zijn, bijvoorbeeld doordat er onvoldoende wisselgeld beschikbaar is. DNB roept consumenten daarom op de grotere biljetten vooral te gebruiken voor grotere aankopen. Begin volgend jaar wordt besloten of de proef wordt voortgezet.
Waarom hebben we bepaalde bankbiljetten nodig?
De ontwikkelingen sluiten aan bij het onderzoek dat Philip Hans Franses, samen met buitenpromovenda Jeanine Kippers (DNB), ruim twintig jaar geleden uitvoerde naar het gebruik van contant geld. De aanleiding was een opmerkelijk bericht uit Duitsland: een kassier wilde wisselgeld geven op een niet-bestaand biljet van 300 euro. Franses vroeg zich af waarom we de huidige reeks bankbiljetten en munten gebruiken en of mensen die in de praktijk wel zo efficiënt mogelijk inzetten.
Franses onderzocht hoe mensen contant betalen. Econometriestudenten Merel van Diepen, Claudia Laheij en Niels Tromp bezochten bouwmarkten, waaronder Gamma, en vroegen klanten of ze hun portemonnee mochten bekijken. Vervolgens observeerden zij hoe klanten hun geld gebruikten om een aankoop af te rekenen. De onderzoekers vergeleken dit betaalgedrag met de theoretisch meest efficiënte combinatie van bankbiljetten en munten.
Ook speelden ze Monopoly om te onderzoeken wat er gebeurt als bepaalde coupures verdwijnen. Door het briefje van 20, 50 of 100 euro weg te laten, konden ze nagaan hoe spelers hun betalingen aanpasten.
Briefjes van 20 en 50 euro bleken cruciaal
Uit het onderzoek bleek dat mensen doorgaans proberen zo efficiënt mogelijk te betalen. Het briefje van 100 euro bleek destijds niet noodzakelijk. Zelfs het briefje van 10 euro was minder belangrijk dan verwacht, terwijl de coupures van 20 en 50 euro juist cruciaal bleken.
De bevindingen waren relevant voor banken en centrale banken, die bij het vullen van geldautomaten en het beheren van de geldomloop moeten bepalen welke coupures beschikbaar moeten zijn. Het onderzoek liet zien dat de theoretisch optimale samenstelling van bankbiljetten en munten niet automatisch betekent dat iedere coupure in de praktijk even belangrijk is.
Van overbodig naar mogelijk noodzakelijk
Volgens Franses is zijn onderzoek nog steeds actueel, juist omdat contante betalingen blijven bestaan. De proef met briefjes van 100 euro biedt een nieuwe mogelijkheid om te onderzoeken hoe consumenten hun betaalgedrag aanpassen aan veranderende omstandigheden. ‘Twintig jaar geleden vonden we dat biljet overbodig, maar inmiddels dus niet meer”, zo laat Franses optekenen in een recent interview met Erasmus Magazine.
De resultaten van de huidige proef moeten uitwijzen of het briefje van 100 euro structureel een plek krijgt in Nederlandse geldautomaten. De veranderde koopkracht van de euro kan daarbij een belangrijke rol spelen. Of grotere coupures in de toekomst, zoals het briefje van 200 euro, ook een grotere rol gaan spelen, moet nog blijken.
- Meer informatie
Interessant om te lezen zijn de artikelen “Efficiënter betalen met de euro” en “Meer betaalgemak met de euro”, die in 2003 verschenen in Economische Statistisch Berichten. Voor vragen neemt u contact op met Ronald de Groot, Media & Public Relations Officer bij Erasmus School of Economics: rdegroot@ese.eur.nl, 06 53 641 846.
