Onderzoekers Lis Camelia en Palesa Mashigo, beiden werkzaam bij de afdeling Media en Communicatie van de Erasmus School of History, Culture and Communication, maken een korte documentaire genaamd Between Two Shores. Deze volgt de Kaapverdische en Curaçaose gemeenschappen in Rotterdam tijdens het vieren van de historische WK-kwalificatie van hun landen. De documentaire komt binnenkort uit.
Bij de meeste mensen roept het WK beelden op van volle stadions, wapperende vlaggen en luid gezongen volksliederen. Maar voor veel Rotterdammers is het toernooi minstens zo voelbaar op een heel andere plek: in woonkamers, in kapperszaken, en in de dagelijkse gewoontes van de diasporagemeenschappen in de stad.
Dat is het uitgangspunt van Between Two Shores, een nieuwe documentaire gemaakt door onderzoekers Lis Camelia en Palesa Mashigo van de Erasmus Universiteit Rotterdam. De film is gemaakt naar aanleiding van de historische WK-kwalificatie van Kaapverdië en Curaçao, en volgt de Kaapverdische, Curaçaose en Marokkaanse gemeenschappen in Rotterdam terwijl zij dit op hun eigen manier vieren.
"Voor deze gemeenschappen gaat het dragen van een nationaal shirt niet alleen over voetbal," leggen de onderzoekers uit. "Het is een manier om de afstand te overbruggen tussen het land dat ze thuis noemen en de stad waar ze elke dag hun leven opbouwen."
Voetbal als spiegel van erbij horen
Het onderzoek van Camelia en Mashigo richt zich breed op sportcultuur en de rol daarvan in de samenleving, waaronder structurele ongelijkheid in het voetbal en de manier waarop verhalen over sport invloed hebben op het gevoel van erbij horen binnen diasporagemeenschappen. Between Two Shores is in veel opzichten een visuele voortzetting van dat onderzoek: een verkenning van hoe multiculturele samenlevingen bepalen wat mensen als "thuis" ervaren, en van de bijzondere kracht van voetbal om dat zichtbaar te maken.
Onderzoek naar afkomst en inclusie in het voetbal
De documentaire past binnen een groter onderzoeksproject van Camelia en Mashigo naar diversiteit en inclusie in het voetbal, onder begeleiding van prof. dr. Jacco van Sterkenburg. De ambitie van de onderzoekers reikt verder dan het veld: ze willen dat hun bevindingen niet alleen bij spelers voor verandering zorgen, maar ook in de bestuurskamers van het voetbal, waar diversiteit ver achterblijft.
Hun onderzoek is mede ontstaan door recente gevallen van racistisch misbruik tegen spelers van kleur, en door het aanhoudende gebrek aan diversiteit in de leiding van het voetbal. "Recente gebeurtenissen rondom racistisch misbruik van voetballers van kleur, en het gebrek aan diversiteit binnen de leiding van het voetbal, hebben opnieuw vragen opgeroepen over afkomst, racisme en inclusie in het Europese voetbal," zegt Camelia. "Dit was de aanleiding voor een project zoals het onze: empirisch onderzoek doen naar de manier waarop raciale discriminatie zich uit binnen het voetbal." Naast het beter begrijpen van de rol van afkomst in de sport, wil het project ook kritisch in kaart brengen welke mechanismen zowel inclusie als uitsluiting veroorzaken.
Mashigo ziet het project als een voortzetting van bestaand onderzoek. "Dit onderzoek bouwt voort op bestaande literatuur, maar is uniek in de focus op afkomst en inclusie. We verkennen uiteenlopende thema's, van de persoonlijke ervaringen van voetballers tot mediacampagnes tegen racisme," zegt ze. Volgens haar zijn de samenwerkingen binnen het project net zo belangrijk als de wetenschappelijke basis ervan: "De samenwerking tussen Erasmus, FARE, FIFPRO en UEFA levert een belangrijke bijdrage aan het onderzoek en de resultaten ervan."
De documentaire laat zowel de rustige, alledaagse vormen van trots zien,een Kaapverdische vlag in een lokale toko, een shirt op wedstrijddag, als de meer zichtbare, digitale manieren van verbondenheid, zoals fans die hun team aanmoedigen terwijl dat duizenden kilometers verderop speelt. Camelia en Mashigo beschrijven beide als uitingen van culturele veerkracht.
De film plaatst deze feestvreugde ook in een breder historisch perspectief, door lokale trots te bekijken naast de ongelijke systemen waar diasporagemeenschappen dagelijks mee te maken hebben. Door het onderwerp te benaderen vanuit de koloniale en postkoloniale geschiedenis, willen de onderzoekers laten zien waarom een voetbalshirt zoveel betekenis kan dragen en waarom daar vaak ook de vraag om erkenning op het wereldtoneel bij hoort.
Een Rotterdam met vele harten
Uiteindelijk gaat Between Two Shores over wat het betekent om een "Rotterdammer" te zijn met een hart dat voor meer dan één plek klopt. "Erbij horen is iets wat we elke dag opnieuw onderhandelen en vormgeven," aldus Camelia en Mashigo. Met hun werk aan de Erasmus Universiteit Rotterdam hopen ze dat de documentaire kijkers uitnodigt om de stad anders te bekijken: niet als één vaste identiteit, maar als een levendig en gelaagd thuis voor mensen van over de hele wereld.
Between Two Shores is momenteel in productie en komt binnenkort uit.
- Onderzoeker
- Onderzoeker
