In een tijd vol technologie blijkt vertrouwen de belangrijkste tool

Het begon, toepasselijk genoeg, met een onaangekondigde stem uit de zaal. Terwijl Harmen van Sprang  de kernwaarden van de Future Society Lab (FSL) community aan het uiteenzetten was – verbinding, verantwoordelijkheid, veerkracht – voegde zijn eigen vader er vanuit het publiek spontaan een vierde aan toe: vertrouwen. Onmisbaar, zei hij, in de relatie tussen bijvoorbeeld overheid en burger. Het bleek uiteindelijk de rode draad van de hele middag.

Vertrouwen op wijsheid

Francien van Westrenen (Hoofd Agentschap bij het Nieuwe Instituut) opende het gesprek daarover zonder het woord vertrouwen zelf te gebruiken. Ze vertelde onder meer over het 'Curriculum for Change’ en de ‘After Summer School’: een initiatief waarin niet alleen officiële kennisinstellingen, maar ook de Afrikaanderwijk Coöperatie en lokale journalisten worden erkend als volwaardige kennisleveranciers. De vraag die daaronder ligt, is fundamenteel: vertrouwen we de stad zelf voldoende om haar als kennisbron serieus te nemen, of blijven we kennis reserveren voor wie daar officieel toe bevoegd is? Rotterdam, zo bleek uit haar verhaal, overstroomt van informele kennis. Het ontbreekt niet aan wijsheid, maar aan het vertrouwen om die wijsheid een podium te geven.

Vertrouwen onder druk

Diezelfde vraag, maar dan toegespitst op technologie, kwam terug in de bijdrage van Marije Brom (Hogeschool Rotterdam). Zij onderzoekt al jaren generatieve AI en digital humans, en trekt een boeiende conclusie: naarmate mensen intensiever met AI werken, worden ze door anderen steeds vaker gedehumaniseerd. Niet omdat de technologie op zichzelf schadelijk is, maar omdat we deze behandelen als implementatievraagstuk in plaats van als maatschappelijke transitie. Vertrouwen, zo maakte Marije Brom impliciet duidelijk, is geen bijverschijnsel van technologische vooruitgang; het is de voorwaarde ervoor. Zonder menselijkheid als ontwerpcriterium ondermijnt AI precies het weefsel dat nodig is om haar goed te laten landen.

Vertrouwen laat zich niet digitaliseren

Ondernemer Laurens van Wesep bracht diezelfde spanning terug naar de alledaagse praktijk. Zijn AI010-community groeide van een klein groepje ondernemers uit tot een netwerk van honderden leden, inmiddels ook actief in andere steden. Toch was zijn kernboodschap Rotterdams nuchter voor iemand die middenin de AI-hype zit: technologie verbindt ons efficiënt, maar de kennisdeling die er werkelijk toe doet, ontstaat pas wanneer mensen elkaar fysiek en lokaal ontmoeten. Schaal is geen doel op zich. Vertrouwen schaalt namelijk niet automatisch mee met een netwerk; het moet, keer op keer, opnieuw verdiend worden, het liefst rond een pizza.

Vertrouwen op je veerkracht

Wat er gebeurt wanneer al die systemen wegvallen, bracht Marie Kegeleers (Immersive Xperience Lab, Erasmus Universiteit Rotterdam) tot leven. Geïnspireerd door de vorige meetup van Future Society Lab in maart dit jaar, ontwikkelt ze een VR-simulatie van een 72 uur durende ‘black-out’, gesitueerd in een thuissituatie in Rotterdam. De technologie in die simulatie is indrukwekkend, maar wat ze eigenlijk test is iets ouds: durf je uiteindelijk aan te kloppen bij de buren? Vraag je op tijd om hulp, in plaats van te verstijven? In een crisis blijkt vertrouwen niet langer abstract; het is letterlijk de infrastructuur waarop je redding rust, op het moment dat elke andere infrastructuur uitvalt.

Vertrouwen als fundament voor verbeelding

Vier heel verschillende verhalen – over kennis, over AI, over gemeenschap, over crisis – bleken uiteindelijk hetzelfde fundament te delen. Vertrouwen is niet het ‘zachte’ randverschijnsel van innovatie waar we het soms voor houden. Het is de voorwaarde die bepaalt of verbinding standhoudt, of verantwoordelijkheid wordt gedragen en of veerkracht er werkelijk is wanneer het erop aankomt. Precies daarom paste de afsluiting van de middag zo goed.

Aankondiging boek

Future Society Lab kondigde een nieuw, gezamenlijk boekproject aan: een essaybundel, op papier én digitaal, met bijdragen van partners uit alle windrichtingen in en ook om Rotterdam. Een verzameling perspectieven die samengebracht worden om een vergezicht te bieden waar Rotterdam naartoe beweegt. Verschijning: medio 2027. ‘Wie inhoudelijk wil bijdragen, is van harte welkom', aldus co-founder FSL Harmen van Sprang.