Hoe maak je van drie jaar complex onderzoek een video die een breed publiek aanspreekt?
Dat was de uitdaging voor het team achter FAiR (Finding Agreement in Return), een Europees onderzoeksproject geleid door de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dit project onderzoekt de terugkeer van migranten met betrekking tot ingewikkelde vragen omtrent beleid, wetgeving, uitzetting, mensenrechten en reïntegratie.
We wisten dat het uiteindelijke resultaat een video moest zijn. Maar dat riep een volgende vraag op: wat is nu precies een "breed publiek"?
Het vertelt ons weinig over de mensen die we willen bereiken. Waar zijn zij in geïnteresseerd? Wat weten ze al? Wat is hun politieke invalshoek? Welk taalniveau werkt het beste? Hoeveel context hebben ze nodig?
Beginnen bij wat mensen al weten
We begonnen met kijken naar voorbeelden van wetenschapscommunicatie die ingewikkelde onderwerpen toegankelijk maken. Freek Vonk kan biologie uitleggen aan een heel breed publiek. Neil deGrasse Tyson doet iets vergelijkbaars met sterrenkunde en het heelal. Maar hoe ziet dat er uit voor maatschappijwetenschappen, waar de onderwerpen ingewikkelde systemen met betrekking tot beleid, wetgeving en menselijk gedrag kunnen zijn?
Onze inspiratie kwam uit onverwachte hoek: de inhoud van de late-night comedy John Oliver’s Last Week Tonight.
Maar voordat we na gingen denken over de inhoud, moesten we uitvinden wat het publiek eigenlijk zou moeten weten.
We begonnen met het onderzoek onder te verdelen in een aantal kernboodschappen. Wat is terugkeer? Hoe werkt het? Over wie hebben we het? Toen deze concepten duidelijk waren, konden we uitleggen waar de problemen waren. Niet in uitgebreide of abstracte termen, maar door specifieke, concrete voorbeelden.
Toen kwam het moeilijke gedeelte: kiezen wat je weg gaat laten.
Drie jaar onderzoek produceert veel bevindingen en mogelijke oplossingen. We konden dat niet allemaal toevoegen aan de film. Daarom hebben we drie oplossingen geselecteerd die we duidelijk konden uitleggen, die interessante vragen opriepen en die ons in de gelegenheid stelden om beeldspraak te gebruiken.
Dit werd de basis voor het script.
Zorgen dat mensen willen kijken
Vervolgens hadden we nog een andere vraag die beantwoord moest worden: hoe zorg je er in de eerste plaats voor dat mensen gaan kijken?
We wilden dat de film informatief was zonder dat het een onderzoeksuitlegvideo zou worden die mensen misschien na 15 seconden weer uit zouden zetten. We wilden iets absurds, soms ongemakkelijk en zelfs pijnlijk om te kijken. We wilden humor, maar niet alleen maar om het onderwerp grappig te maken. Humor werd een manier om complexiteit vanuit onverwachte hoek te benaderen.
Dat heeft geleid tot het spelshow-concept, de beeldspraak en de toon van de film. We wilden het onderzoek verbinden met situaties en ervaringen die voor mensen herkenbaar zijn en tegelijkertijd laten zien hoe vreemd de realiteit van terugkeer kan zijn.
De wereld van de film opbouwen
Het was relatief eenvoudig om de presentator te uit te kiezen. We hadden het talent al in het team. Maar de wereld creëren rond de presentator was een ander verhaal.
Samen met de studio hebben we de set vanaf de grond opgebouwd. De details waren belangrijk: de voorwerpen op de tafel, de belichting, de koffers en de algemene uitstraling van de show.
Het resultaat is een film van 16 minuten gericht op een breed publiek, met vooral de nadruk op klassikaal gebruik, van middelbare scholen tot universiteiten. Bij de film zit een discussiesheet die docenten en studenten helpt met het onderzoeken van de vragen die het oproept.
Maar gaat het werken?
Dat weten we nog niet.
Er is enorm veel beeldmateriaal op YouTube. Als je een creatieve video maakt, betekent dat niet automatisch dat mensen er naar gaan kijken, het delen of er van leren.
Daarom maken verspreiding en evaluatie deel uit van het experiment. We willen zien hoe de film wordt gebruikt in klaslokalen, door migrantenorganisaties en door anderen die willen uitleggen hoe terugkeer werkt in Europa. We zullen kijken naar of het publiek dat wij in gedachten hadden wordt bereikt en of de inhoud mensen helpt betrokken te raken bij een ingewikkeld onderwerp.
Dus kijk naar de film, deel de film en laat ons weten wat je er van vindt. We zouden graag in het bijzonder van onderzoekers en docenten willen horen wat ze van de inhoud vinden en of ze denken dat het een goede manier is om complexe maatschappijwetenschap te communiceren.
Je kunt je opmerkingen sturen naar fair@eur.nl.
