Waarom ‘groene’ batterijen niet altijd groen zijn

Hoe werkt energietrading momenteel? 

De intuïtie achter opslag is eenvoudig: neem schone elektriciteit op wanneer er te veel van is, en lever die later terug wanneer er schaarste is. Maar opslagbatterijen die deelnemen aan grote electriciteitsmarkten worden doorgaans niet ingezet omwille van duurzaamheid, maar omwille van winst. 

Dat onderscheid is belangrijk vanwege de manier waarop elektriciteitsprijzen tot stand komen. Op elk gegeven moment wordt de marktprijs bepaald door de duurste productiemethode die nog nodig is om aan de vraag te voldoen: producenten worden ongeveer in volgorde van kosten ingezet, van goedkoop naar duur. Cruciaal is dat goedkoop niet altijd schoon betekent. Zoals Kuryatnikova uitlegt: ‘De marktprijs is gelijk aan de prijs van de duurste op dat moment gebruikte energiebron,’ en steenkool is vaak goedkoper geweest dan gas, zeker gezien de recente gasprijsvolatiliteit.  

Opslag kan uiteindelijk vervuilen 

Een opslagexploitant die winst nastreeft zal laden wanneer de prijzen het laagst zijn en ontladen wanneer ze het hoogst zijn, zonder rekening te houden met welke brandstof op dat moment goedkoop is. Kuryatnikova vat het resulterende risico samen: ‘Zolang het goedkoper is om te kopen van iets dat meer vervuilt, zullen energietraders dat kopen.’ Als het opslagmiddel later ontlaadt op een moment waarop een relatief schonere bron, zoals gas, de prijs bepaalt, verdringt de opgeslagen elektriciteit in feite die schonere stroom. Het resultaat is een transactie die winstgevend is voor de exploitant maar extra uitstoot aan het systeem toevoegt, het tegenovergestelde van wat men van opslag verwacht. 

De onderzoekers benadrukken dat dit risico samenhangt met een specifieke fase van de energietransitie, waarin de markt nog een substantiële mix bevat van flexibele, vervuilende opwekking, zoals steenkool en gas, naast hernieuwbare bronnen. In een toekomstig systeem dat wordt gedomineerd door hernieuwbare energie en opslag, kan dit specifieke mechanisme volgens Kuryatnikova minder relevant worden. 

Het voorkomen met emissieheffingen 

De studie identificeert een werkbare waarborg: een prijs op CO₂‑uitstoot die hoog genoeg is om de prikkel voor dit soort vervuilende transacties weg te nemen. De onderzoekers constateren echter dat de benodigde CO₂‑prijs vaak hoger ligt dan de niveaus in bestaande systemen, zoals het EU‑emissiehandelssysteem. 

Daarnaast vertegenwoordigt opslag nog maar een klein deel van de totale marktactiviteit, waardoor de uitstoot waar het om gaat vooralsnog beperkt is. Het verhogen van CO₂‑prijzen brengt bredere economische en sociale kosten met zich mee, en het afwegen van die kosten tegen een momenteel nog beperkte uitstootrisico viel buiten de scope van deze studie. ‘We denken vooral na over de vraag: kan dit gebeuren?’ zegt Kuryatnikova. ‘We proberen niet aan te tonen dat dit zeer negatieve gevolgen heeft en dat je er per se iets aan moet doen.’ 

Advies voor beleidsmakers 

Toch betogen de onderzoekers dat deze bevinding aandacht verdient bij het vormgeven van beleid. Kuryatnikova’s belangrijkste aanbeveling is dat toezichthouders die wetgeving rond opslag opstellen, rekening houden met de mogelijkheid dat batterijen de uitstoot kunnen verhogen in plaats van verlagen. Dat is volgens haar een effect dat tot nu toe grotendeels onbesproken is gebleven. 

De bevindingen, gebaseerd op theoretische modellering ondersteund door een analyse van gegevens van de Nederlandse elektriciteitsmarkt uit 2019 en 2022, bieden een raamwerk dat toezichthouders kunnen gebruiken om dit risico te beoordelen naarmate de opslagcapaciteit verder groeit.