Wibren van der Burg pleit voor veelkleurigheid in democratie, wetenschap en onderwijs

Regenboogvlaggen worden verscheurd. Antisemitisme en geweld tegen moskeeën nemen toe. Beleid om racisme en discriminatie tegen te gaan is daarom hard nodig, maar het draagvlak ervoor lijkt af te nemen. Hebben we in Nederland de kunst verleerd om met verschillen om te gaan, met mensen die anders zijn dan wij?

In zijn afscheidsrede Lof der veelkleurigheid. Een inclusief perspectief op diversiteit in democratie, wetenschap en onderwijs betoogt Wibren van der Burg dat verscheidenheid tot spanningen kan leiden, maar ook de samenleving verrijkt. De voordelen van diversiteit komen pas goed tot hun recht wanneer zij samengaat met inclusiviteit: iedereen hoort erbij en we moeten bereid zijn naar elkaar te luisteren.

De afscheidsrede begint om 16.00 uur in de Aula van het Erasmusgebouw van Erasmus Universiteit Rotterdam.

Democratie: omgaan met verschillen

In een democratie verschillen mensen van mening, terwijl er tegelijkertijd wetten en beleid nodig zijn die voor iedereen gelden. De spanning tussen eenheid en diversiteit is volgens Van der Burg kenmerkend voor een vitale democratie. Het is de uitdaging om gezamenlijk tot besluiten te komen zonder de ruimte voor uiteenlopende opvattingen te verliezen.

Nederland kent een inclusieve poldercultuur, waarin ruimte is voor minderheden en open overleg een belangrijke rol speelt. Die cultuur staat echter onder druk door de opkomst van illiberale opvattingen. Om de democratische rechtsstaat te versterken, moeten we daarom blijven zoeken naar manieren om verschillen te overbruggen en mensen bij het democratische proces te betrekken.

Wetenschap: vooruitgang door pluralisme

Ook in de wetenschap is verscheidenheid van groot belang. Wetenschappelijke vooruitgang vraagt om een open en kritisch debat tussen onderzoekers met verschillende benaderingen, achtergronden en visies. Juist door bestaande ideeën vanuit uiteenlopende perspectieven te bevragen, kunnen nieuwe inzichten ontstaan en kan kennis zich verder ontwikkelen.

Een inclusieve wetenschappelijke cultuur biedt ruimte aan verschillende manieren van denken en onderzoeken. Diversiteit en openheid zijn daarmee niet alleen maatschappelijke waarden, maar ook voorwaarden voor een goed functionerende wetenschap.  

De regering Trump in de VS lanceerde een frontale aanval op diversiteitsbeleid,  door de overheid, maar ook door bedrijven en universiteiten. Wetenschappers die zich bezighouden met Diversity, Equality and Inclusion (DEI) of die zelf vrouw, zwart of queer zijn verliezen hun subsidies en worden ontslagen.  Tegen deze achtergrond is het extra belangrijk dat wetenschappers en docenten opkomen voor diversiteit, en voor de democratische rechtsstaat die daarvoor ruimte biedt.

Onderwijs: leren kijken vanuit verschillende perspectieven

In het onderwijs zijn diversiteit en inclusiviteit eveneens belangrijke didactische principes. Studenten begrijpen de leerstof beter wanneer zij deze vanuit verschillende perspectieven kunnen bekijken en leren omgaan met uiteenlopende standpunten. Een inclusieve leeromgeving helpt studenten om kritisch te denken, hun eigen aannames te onderzoeken en andere opvattingen serieus te nemen.

Zo verbindt Van der Burg in zijn afscheidsrede drie domeinen waarin veelkleurigheid van wezenlijk belang is. Of het nu gaat om democratische besluitvorming, wetenschappelijke kennisontwikkeling of onderwijs: ruimte voor verschil vraagt om een omgeving waarin iedereen kan deelnemen en waarin luisteren naar elkaar centraal staat.

Ruim achttien jaar hoogleraar in Rotterdam

Wibren van der Burg was van 2008 tot 2026 hoogleraar rechtsfilosofie en rechtstheorie aan Erasmus School of Law. In zijn onderzoek hield hij zich onder meer bezig met conflicten in de multireligieuze samenleving, de verhouding tussen recht en moraal en methoden van juridisch onderzoek. Ook leverde hij jarenlang bijdragen aan het publieke debat over diversiteit, tolerantie, de democratische rechtsstaat en gelijke behandeling.

Van der Burg publiceerde twaalf boeken en kleinere monografieën en was mederedacteur van zes boeken. Tot zijn werken die zich mede op een breder publiek richten, behoren Rechtsfilosofie in een pluralistische wereld. Nadenken over de verantwoordelijkheid van juristen (2025), Het ideaal van de neutrale staat (2009) en De verbeelding aan het werk. Pleidooi voor een realistisch idealisme (2001).

Sinds 2026 is Van der Burg emeritus hoogleraar. Hij blijft betrokken bij onderzoek en verzorgt nog enig onderwijs.