Hoe kan literatuur bestaande normen doorbreken en een nieuw tijdperk inluiden? In zijn nieuwe boek Een explosie van taal. Provocatie van Baudelaire tot Céline onderzoekt Ruud Welten, hoogleraar filosofie aan de Erasmus School of Philosophy (ESPhil), hoe Franse schrijvers provocatie tot literaire stijl verhieven. Op 3 en 5 november wordt het boek gepresenteerd in Amsterdam en Leiden.
Wanneer literatuur de samenleving uitdaagt
Literatuur is niet altijd bedoeld om lezers een aangename ervaring te bieden. Soms wil een schrijver juist ongemak veroorzaken, verwachtingen doorbreken of bestaande overtuigingen ter discussie stellen. In de Franse literatuur van de negentiende en vroege twintigste eeuw kreeg deze benadering een bijzondere betekenis.
In Een explosie van taal richt Welten zich op auteurs als Charles Baudelaire, Gustave Flaubert, Stéphane Mallarmé, André Gide, Émile Zola en Louis-Ferdinand Céline. Met hun vernieuwende manier van schrijven veroorzaakten zij regelmatig weerstand. Hun teksten weken af van wat destijds als aanvaardbaar werd beschouwd en brachten lezers in aanraking met ideeën die botsten met de heersende maatschappelijke opvattingen.
Welten onderzoekt hoe deze schrijvers met hun werk de grenzen van literatuur verlegden. Daarbij gaat hij verder dan de controverses die hun publicaties opriepen. Hij laat zien dat hun experimenten met taal en vorm ook filosofische vragen oproepen over de verhouding tussen kunst, maatschappelijke verandering en moderniteit.
Opvallend is dat de vernieuwende schrijfstijl van deze auteurs niet altijd samenging met vooruitstrevende persoonlijke overtuigingen. Juist die tegenstelling vormt een interessant onderdeel van Weltens onderzoek. Hoe kan literatuur vernieuwend zijn wanneer de schrijver zelf niet noodzakelijk achter maatschappelijke vooruitgang staat?
Boekpresentaties in Amsterdam en Leiden
De publicatie wordt in november tijdens twee bijeenkomsten besproken.
Op dinsdag 3 november om 20.00 uur staat Een explosie van taal centraal bij SPUI25 in Amsterdam. Welten gaat daar in gesprek met Ieme van der Poel, emeritus hoogleraar Franse letterkunde. Ook Margot Dijkgraaf en ESPhil-alumnus Roel Meijvis zijn bij de bijeenkomst betrokken. Meijvis verzorgt de moderatie.
Op donderdag 5 november van 19.30 tot 21.30 uur vindt een boeklancering plaats bij Studium Generale van de Universiteit Leiden. Welten verzorgt een inleidende lezing en gaat vervolgens in gesprek met Annelies Schulte Nordholt, universitair docent Moderne Franse Letterkunde, en Marc de Kesel, emeritus hoogleraar aan de Radboud Universiteit. Centraal staat de vraag hoe provocerende literatuur de weg vrijmaakte voor nieuwe vormen van denken.
Over de auteur
Ruud Welten is hoogleraar filosofie aan de Erasmus School of Philosophy van de Erasmus Universiteit Rotterdam en universitair hoofddocent filosofie aan Tilburg University. Hij is gespecialiseerd in moderne Franse filosofie. Met zijn eerdere boek Wie is er bang voor Simone de Beauvoir? bereikte hij de shortlist van de Socratesbeker voor het beste filosofieboek van 2020.
Een explosie van taal. Provocatie van Baudelaire tot Céline verscheen in september 2026 bij uitgeverij Boom.
