Wat gebeurt er als jongeren en politie door elkaars ogen kijken?

Een zestienjarige jongere en een 42-jarige politieagent. Ze leven in dezelfde samenleving, maar kijken niet noodzakelijk op dezelfde manier naar de wereld. Hoe beïnvloeden eerdere ervaringen, verwachtingen en beeldvorming de manier waarop zij elkaar ontmoeten? En wat is er nodig om wederzijds vertrouwen te versterken? 

Deze vragen staan centraal in In Search of Trust, een meerjarig onderzoeksprogramma naar vertrouwen tussen jongeren en professionals in het strafrechtsysteem. Onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam, Universiteit Leiden, Hogeschool Rotterdam en de PolitieAcademie werken samen met jongeren en maatschappelijke partners om beter te begrijpen hoe wantrouwen ontstaat en hoe ongelijke behandeling kan worden tegengegaan. 

Tijdens Dutch Design Week 2026 in Eindhoven kreeg het onderzoek een bijzonder podium. In de interactieve installatie Achter open deuren, ontwikkeld in samenwerking met de Erasmus Social Design Hub, konden bezoekers zich verplaatsen in de perspectieven van een jongere en een politieagent. 

Waarom vertrouwen niet vanzelfsprekend is 

Vertrouwen speelt een belangrijke rol in de relatie tussen jongeren en politie. Maar dat vertrouwen is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Negatieve ervaringen, verwachtingen en beeldvorming hebben invloed op de manier waarop jongeren en politieagenten elkaar benaderen. 

Binnen In Search of Trust onderzoeken wetenschappers hoe deze processen werken en hoe wederzijds wantrouwen en ongelijke behandeling elkaar mogelijk versterken. 

Hoewel vertrouwen in politie en justitie in Nederland gemiddeld hoog is, ligt dit onder groepen zoals jongeren met een migratieachtergrond of uit armere gezinnen relatief lager. Negatieve ervaringen, verhalen uit de omgeving en sociale media kunnen wantrouwen onder jongeren versterken. Tegelijkertijd ontmoet de politie jongeren vooral in probleemsituaties, wat de wederzijdse beeldvorming beïnvloedt. Bij het ontstaan van wantrouwen kan meespelen dat jongeren ongelijke behandeling ervaren, of het beeld hebben dat de politie er niet is om jongeren te helpen maar vooral om hen te controleren en te bestraffen. Ook onder de politie spelen eerdere ervaringen mee die het vertrouwen in jongeren kunnen vormen, bijvoorbeeld de ervaring dat jongeren geen respect hebben voor de politie, de politie uitdaagt en belemmert in hun werk.  

Dit alles kan leiden tot escalatie, zwaardere straffen en een vicieuze cirkel van wantrouwen. Het onderzoek zoekt naar manieren om wederzijds begrip, respectvolle bejegening, transparantie en gelijke behandeling te bevorderen. 

Onderzoeker dr. Petra de Jong: "Binnen het project werken we aan interventies gericht op jongeren en de politie om wederzijds vertrouwen te versterken. Uit de voorlopige resultaten blijkt dat zowel jongeren als politieagenten behoefte hebben aan een respectvolle benadering door de ander tijdens contactmomenten. Maar over en weer bestaan  veel dominante beelden over de ander, die een open houding in de weg staan. Een eerste stap richting meer vertrouwen zou daarom kunnen zijn om te werken aan wederzijds begrip, waarbij jongeren meer zicht krijgen op het politiewerk, en de politie meer zicht krijgt op de weerbarstigheid van het leven van sommige jongeren. De interactieve installatie Achter open deuren, die in samenwerking met de Erasmus Social Design Hub is gemaakt, is een voorbeeld van hoe zo’n interventie gericht op wederzijds begrip vorm zou kunnen krijgen."

Onderzoek dat je kunt ervaren 

Hoe maak je een abstract begrip als vertrouwen zichtbaar en bespreekbaar? Met die vraag ging de Erasmus Social Design Hub aan de slag. Social Design kan helpen om de brug te slaan tussen abstract wetenschappelijk onderzoek en de dagelijkse leefwereld van mensen. In plaats van resultaten in een artikel te vatten, vertalen zij ze naar bijvoorbeeld ervaringen die emotie, nieuwsgierigheid en interactie oproepen. Het verlaagt de drempel om een thema zoals bijvoorbeeld wederzijds wantrouwen te bespreken.

Vertrouwen tussen jongeren en de politie raakt ons allemaal: het is een onderwerp waar vrijwel iedereen een gevoel of ervaring bij heeft. Met de interactieve installatie Achter open deuren laat de Erasmus Social Design Hub bezoekers kennismaken met de belevingswerelden van Naomi, een zestienjarige jongere, en Marnix, een 42-jarige politieagent. Door de verschillende perspectieven te ervaren, worden bezoekers uitgenodigd om na te denken over hun eigen aannames en de manier waarop wederzijds begrip kan ontstaan. 

Susanna Osinga en Wiesje Korf, social designers, Erasmus Social Design Hub verbonden aan de Erasmus School of Social and Behavioural Sciences, vertellen over hoe het idee is ontstaan en wat de presentatie op de Dutch Design Week hen en het onderzoek bracht. 

“Bij de Erasmus Social Design Hub zoeken we altijd naar de juiste vorm om maatschappelijke thema's toegankelijk te maken. Vertrouwen tussen groepen is een belangrijk maatschappelijk vraagstuk en daarmee wilden we aan de slag gaan. Het onderzoeksproject In Search of Trust zocht een manier om aan een groter publiek te laten zien waar zij zich mee bezig houden, wilden inzichten delen, en nieuwe inzichten ophalen. 

Hiermee zijn we gezamenlijk aan de slag gegaan en hebben we deze interactieve installatie gemaakt waarbij bezoekers even in de schoenen — en het hoofd — van zowel een agent als een jongere kunnen stappen. We kregen de unieke gelegenheid om tijdens de Dutch Design Week (DDW) onze interactieve installatie te presenteren en uit te proberen.

Tijdens de DDW konden bezoekers heel actief deelnemen;  dat dat deden ook velen. De installatie verlaagde de drempel om het thema wederzijds wantrouwen te bespreken. Niet alleen om daarmee kennis te delen, maar juist ook nieuwe perspectieven op te halen en empathie te stimuleren. 

We zijn heel blij dat we de kans hebben gekregen om op de DDW te staan. Het leverde ons vele waardevolle ervaringen op. Bezoekers stelden zich verrassend open op en deelden soms ingrijpende persoonlijke verhalen over hun ervaringen met de politie. Bijzonder was dat zowel familieleden als wildvreemden bij de installatie met elkaar in discussie gingen over de vraag waarom ze de politie wel of juist niet vertrouwen. Het was mooi om te zien hoe de installatie dit stimuleerde: juist door die open gesprekken ontstond er ter plekke meer wederzijds begrip tussen mensen met heel verschillende meningen.

De inzichten en verhalen van bezoekers vormen relevante input voor het onderzoeksproject, dat momenteel in de ontwerpfase is van concrete interventies gericht op jongeren en de politie. Deze input kan worden gebruikt in co-creatiesessies met jongeren en politieagenten om concrete interventies te ontwerpen die ook echt in de praktijk worden geïmplementeerd. Denk hierbij bijvoorbeeld aan initiatieven rond de rol van de wijkagent, de impact en uitstraling van het politie-uniform, of het opzetten van ontmoetingen op basisscholen. 

Het was een intensieve periode, het ontwerpproces en de presentatie op de DDW, maar de vele inzichten over het toepassen van  social design en de waarde voor het onderzoeksproject maakten het de moeite waard”