Het landelijke programma Erkennen & Waarderen (E&W) is sinds 2020 actief in de Nederlandse kennisinstellingen, met als doel: een betere balans in de beoordeling van de kwaliteit van wetenschappelijk werk en daarmee erkenning geven aan de diverse talenten en bijdragen aan academische werk.
Het programma is het Nederlandse antwoord op een wereldwijde beweging tot hervorming van de beoordeling van wetenschap. Ondanks uitdagingen, zijn er bij EUR en andere Nederlandse universiteiten al veel stappen gezet naar een ander beoordelingssysteem, waarmee en een breder scala aan academische activiteiten kunnen worden erkend en gewaardeerd. Zoals o.a. het ontwerpen en implementeren van diverse loopbaanpaden en het gebruik van narratieven bij beoordelingen.
In deze blog vergelijken we de ontwikkelingen van E&W bij de EUR met verschillende internationale ontwikkelingen. We laten zien dat we als instelling meesurfen op een wereldwijde golf van verandering. Daarmee kunnen we zowel een voorbeeld voor andere universiteiten zijn, als een aantrekkelijke werkplek voor academisch talent creëren.
Het huidige systeem bijwerken
De beweging tot hervorming van de beoordeling van wetenschap stelt vragen bij de focus op (vooral) onderzoeksresultaten, waarbij een onderzoeksartikel in een toonaangevend tijdschrift de belangrijkste graadmeter voor kwaliteit is, met een cultuur van ‘publish or perish’ tot gevolg. Daardoor raken niet alleen andere waardevolle wetenschappelijke bijdragen buiten beeld – zoals onderwijs, maatschappelijke impact en leiderschap – maar raakt de universiteit ook afhankelijk van meermaals ter discussie gestelde meetmethoden en ranglijsten.
Oftewel: niets mis toch met het vernieuwen van een verouderd systeem? Voor sommigen toch wel. De ‘regels’ veranderen die gelden voor academische loopbanen is een gevoelig onderwerp. Zo vrezen sommigen dat Nederland te snel gaat met de veranderingen waardoor we wereldzijd gezien een buitenbeentje worden. Dat zou uiteindelijk ten koste gaan van het concurrentievermogen van zowel academisch werk als academici zelf, met mogelijk gevolgen voor hun arbeidsmobiliteit.
Een internationale beweging
De Declaration on Research Assessment (DORA) al uit 2012. Dit internationale initiatief riep op tot verandering in de manier waarop onderzoekswerk wordt beoordeeld. Inmiddels hebben wereldwijd meer dan 3500 wetenschappelijke instellingen de verklaring ondertekend. Meer recentelijk is de Coalition on Advancing Research Assessment Reform (CoARA) ontstaan, met een reeks werkgroepen en inmiddels 900 institutionele ondertekenaars in met name Europa. Als één van deze ondertekenaars publiceerde EUR in 2025 een eigen CoARA-actieplan om te beschrijven hoe wij de onderzoeksbeoordeling verder willen veranderen. Al meer dan 220 instellingen hebben dergelijke concrete stappen uitgeschreven.
En tenslotte heeft de Europese Unie ook HORIZON-projecten op het gebied van onderzoeksbeoordeling financieel ondersteund, zoals GraspOS en OPUS, die als doel hebben om te onderzoeken hoe de beoordeling van onderzoekskwaliteit beter vorm kan krijgen, inclusief de beoordeling van Open Science-activiteiten.
De verandering krijgt vorm in Europa
Vanuit verschillende kanten en met verschillende invalshoeken worden initiatieven genomen om de beoordeling van academisch werk te veranderen. Juist omdat Nederland en ook Noorwegen nationale programma’s hebben ingericht, worden deze landen in internationale context regelmatig aangehaald als voorbeelden van voorlopers in de internationale beweging. Zo ontwikkelde een speciale werkgroep in Noorwegen een op maat gemaakt kader voor een nieuwe beoordeling van academisch werk, dat nationaal wordt ingezet. [beeld 4]
Er zijn ook andere voorbeelden in Europa die laten zien dat verandering op de agenda staat. Zo vindt men ook in Spanje dat hervormingsinspanningen nodig zijn, omdat een wet uit 1994 promotie in een functie uitsluitend mogelijk maakte op basis van onderzoeksoutput (lees: publicaties) waar onderwijs, maatschappelijke impact en wetenschappelijke integriteit ernstig onder te leiden hebben. Elders, de Zwitserse Nationale Strategie voor Open Onderzoeksdata heeft als doel om bij processen van loopbaanbeoordeling het open stellen onderzoeksgegevens te stimuleren.
De verandering krijgt vorm in VS and VK
In de VS heeft de American University, Washington DC, onlangs haar richtlijnen voor evaluatie van academici bijgesteld. Met als doel om ook innovatieve onderzoeksresultaten en wetenschappelijk werk met maatschappelijke impact erkenning tijdens bevorderingsprocessen te geven. Er zijn ook andere signalen uit de VS dat er aandacht is voor bredere sets van beoordelingscriteria. De National Science Foundation vraagt bij subsidievoorstellen om bij onderzoeksprojecten toe te lichten wat de maatschappelijke impact en partnerschappen met publieke en private partijen zijn. Open Science-voorstanders in de Verenigde Staten benadrukken bovendien het belang van stimuleren en erkennen van open en verantwoordelijk wetenschappelijk onderzoek, zoals blijkt uit het HELIOS-project.
In het Verenigd Koninkrijk, ondervroeg dit jaar de Universiteit van Cambridge 3000 personen uit 120 landen die betrokken zijn bij wetenschappelijke publicaties. Van de respondenten gaf 64% aan dat de beoordeling van kwaliteit van onderzoek vertekend is indien men alleen naar de kwantiteit kijkt en niet naar de kwaliteit van de wetenschappelijk werk. Uit een recente UK Reproducibility Network Survey blijkt dat een groeiend aantal instellingen wil beginnen met het hervormen van de onderzoeksbeoordeling, maar dat ze graag voorbeelden van richtlijnen krijgen. Oftewel, er zijn nog veel meer organisaties die graag de veranderingen willen doorvoeren.
Aantrekkelijke loopbanen & de strategie van EUR
Het is de missie van EUR om een positieve maatschappelijke impact te creëren. Daarom geeft de EUR Strategie 2030 prioriteit aan het versterken, erkennen en waarderen van divers talent. Dat is enerzijds een erkenning voor de doelstellingen van E&W, maar ook noodzakelijk om dat doel van positieve maatschappelijke impact te bereiken. Door divers talent te erkennen en waarderen, wordt een aantrekkelijk werkklimaat gecreëerd voor medewerkers die bijdragen aan álle aspecten van wetenschappelijk werk, wat essentieel is voor het aantrekken en behouden van talent. Dit kwam ook naar voren in het recente rapport van de European University Association over Kernprincipes voor Duurzame en Aantrekkelijke Academische Loopbanen.
Het vinden van een nieuwe balans in de beoordeling van wetenschappelijk werk is wereldwijd gaande. Onze nationale E&W-beweging kan dus een voorbeeld zijn op het gebied van hervorming van de beoordeling van academische kwaliteit. En binnen Nederland kan EUR veel voorbeelden bieden waarvan anderen kunnen leren, wat onze (inter)nationale positie kan versterken. Door een rol te spelen in het internationale veld enerzijds en oplossingen te ontwikkelen die aansluiten bij de doelstellingen van onze Universiteit, kunnen we ons profileren als pioniers én als rolmodellen in de academische wereld.
- Meer informatie
Meer over Erkennen & Waarderen op MyEUR
- Gerelateerde content
