Hoeveel eisen kunnen er worden gesteld aan de noodsteun?

Behoud van banen

De overheidssteun die momenteel wordt gegeven aan bedrijven is niet bedoeld om een bedrijf vooruit te helpen, maar om de werkgelegenheid veilig te stellen. Er zijn potentieel 1,8 miljoen verborgen werklozen, werknemers van wie hun baan aan een zijden draadje hangt door de coronacrisis. Het bedrijfsleven steunen is het middel, niet het doel. Door de coronacrisis is een vijfde van de economie stilgevallen en dit jaar wordt een krimp van minstens 20% verwacht. Veel bedrijven kunnen net de salarissen doorbetalen, dankzij de steun die ze krijgen, om zo de banen te behouden van de mensen die er werken. Door de crisis is er geen winst, nauwelijks omzet en de solvabiliteit is laag, omdat er wordt ingeteerd op eigen vermogen. Geld om te investeren in de wensen van de politiek is er niet.

Averechtse werking

Sommige critici stellen dat alleen bedrijven die deugen steun verdienen. Volgens Bas Jacobs is dit zeer onverstandig. Hij stelt dat het er dan op neer komt dat elk bedrijf dat in de ogen van sommigen niet deugt – en wie bepaalt dat? – gaat omvallen, omdat het niet duurzaam genoeg is of niet voldoende belasting betaalt. Jacobs legt uit dat als bedrijven ophouden te bestaan, je niet alleen van de aandeelhouders af bent, maar ook van alle werkgelegenheid in die bedrijven. Deze failliete bedrijven en hun werkeloze werknemers betalen niet langer belasting, om bijvoorbeeld uitkeringen of de zorg mee te betalen. Het is een extreem ondoelmatige manier om politieke doelen te realiseren. Dit soort doelen moet je willen bereiken met zo min mogelijk schade voor de economie, de werkgelegenheid en de schatkist, concludeert Jacobs.

Gestelde voorwaarden

Veel van de voorwaarden die verbonden zijn aan het tweede steunpakket zijn bedrijfseconomisch van aard. Eisen als het niet uitbetalen van dividend en bonussen voor het topkader, of het inkopen van eigen aandelen moeten er voor zorgen dat het overheidsgeld niet direct het bedrijf weer uitvloeit. Eisen als verduurzaming lijken op dit moment echter nog lastig te realiseren. Zoals Klaas Dijkhoff tijdens het Kamerdebat over voorwaarden zei: 'Je moet niet van een transportbedrijf vragen dat-ie geen CO2 meer uitstoot als-ie steun krijgt en van een kroeg dat-ie alleen nog maar alcoholvrij schenkt. Dan ben je zaken die je best mag wensen aan het vermengen met het doel van het steunpakket.'

Mocht de overheid echt heel veel geld steken in een groot bedrijf om een faillissement te voorkomen, zijn voorwaarden niet gek mits ze op de juiste manier worden gesteld. Er valt in geval van een KLM-achtig bedrijf dan ook wat voor te zeggen om de staat een grotere aandeelhouder te laten worden in plaats van puur een lening te verstrekken, zegt Bas Jacobs. In dat geval heb je niet alleen een neerwaarts risico, dat het geld weg is als een faillissement onvermijdelijk blijkt, maar ook een opwaarts risico, omdat de staat dan deelt in de toekomstige groei. In betere tijden komt dit ook ten goede van de belastingbetaler, die aandeelhouder is en deelt in de winst. Volgens Jacobs is dit goed voor het vertrouwen van burgers in het bedrijfsleven. Toch stelt hij dat crisismaatregelen voor bedrijven gericht moeten zijn op het zo goed en doelmatig mogelijk maken van de crisismaatregelen zelf. Het politieke momentum zou beter gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld wereldwijd een belasting op CO2 en kerosine in te voeren, in plaats van milieueisen te stellen aan crisismaatregelen, zegt Jacobs.