Van smeltende ijskappen tot stijgende zeespiegels. Dat hoor je vaak wanneer het over klimaatverandering gaat. Maar dat een warmere wereld ook impact heeft op de gezondheid van ongeboren kinderen is nog niet zo bekend. Dat ontdekte neonatoloog en kinderarts Jasper Been (Erasmus MC). Hij zag dat hogere temperaturen in Nederland de kans vergroten op vroeggeboortes en een laag geboortegewicht.
Been werkt als kinderarts op de intensive care voor pasgeborenen in het Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis. Daar behandelt hij baby's die veel te vroeg geboren worden of ernstig ziek ter wereld komen. Naast patiëntenzorg richt hij zich op onderzoek naar de oorzaken van vroeggeboorte. "Het mooiste zou natuurlijk zijn als we die zorg helemaal niet nodig hadden", vertelt hij.
2,5 miljoen zwangerschappen onderzocht
De aanleiding voor het onderzoek kwam uit internationale studies waarin een verband werd gevonden tussen hitte en zwangerschapscomplicaties. Maar gold dat ook voor Nederland?
Om die vraag te beantwoorden analyseerden onderzoekers gegevens van 2,5 miljoen zwangerschappen over een periode van vijftien jaar. Die gegevens werden gekoppeld aan temperatuur- en luchtvochtigheidsmetingen van KNMI-weerstations. Uit de analyse bleek dat ook in Nederland hogere temperaturen samenhangen met een grotere kans op vroeggeboorte en een lager geboortegewicht.
Tijdens de warme zomer van 2023 zouden naar schatting ongeveer 500 extra vroeggeboortes in Nederland samenhangen met hitte. Op een totaal van ongeveer 11.000 vroeggeboortes per jaar is dat een substantieel aantal.
Vooral kwetsbare groepen lopen risico
Wat de onderzoekers extra opviel, was dat de effecten van hitte niet gelijk verdeeld zijn. De risico's blijken groter voor mensen in kwetsbare omstandigheden, zoals bewoners van achterstandswijken of gezinnen met een lager inkomen.
Dat heeft waarschijnlijk met meerdere factoren te maken. Mensen in deze wijken wonen vaker in huizen die slecht geïsoleerd zijn en sneller opwarmen. Ook hebben deze buurten vaak minder groen, waardoor de temperatuur hoger kan oplopen dan elders in de stad.
Wat doet hitte met een zwangerschap?
Waarom warmte precies leidt tot meer vroeggeboortes is nog niet volledig duidelijk. Wel zijn er aanwijzingen uit eerder onderzoek. Zo kan hitte de doorbloeding van de placenta verminderen, waardoor de groei van de baby wordt beperkt. Ook lijkt warmte ervoor te zorgen dat de baarmoeder gemakkelijker samentrekt, wat een vroeggeboorte kan uitlokken.
De onderzoekers zagen dat de risico's al toenemen bij warme dagen die in Nederland steeds vaker voorkomen. Zeker wanneer hitte meerdere dagen achter elkaar aanhoudt, kunnen woningen flink opwarmen. In slecht geïsoleerde huizen kan de temperatuur in slaapkamers dan oplopen tot ver boven de 30 graden.
Rotterdam als hitte-eiland
Voor Rotterdam is het onderzoek extra relevant. Grote steden houden warmte langer vast dan hun omgeving. Dit zogenoemde hitte-eilandeffect zorgt ervoor dat sommige wijken aanzienlijk warmer zijn dan andere.
Onderzoekers kijken momenteel naar verschillen tussen Rotterdamse buurten. Eerdere analyses laten al zien dat zwangerschapsuitkomsten sterk uiteen kunnen lopen. Zo blijken in sommige kwetsbare wijken ongeveer twee keer zoveel kinderen met een te laag geboortegewicht geboren te worden als in nabijgelegen, welvarendere buurten.
Volgens Been is dat een belangrijk signaal. "Je staat bij de geboorte eigenlijk al met 1-0 achter, terwijl je daar zelf geen invloed op hebt gehad."
Meer groen als gezondheidsmaatregel
De resultaten leiden inmiddels tot gesprekken met de gemeente Rotterdam, woningcorporaties en andere partijen. Meer groen, betere woningen en extra aandacht voor zwangeren tijdens warme periodes zijn mogelijke oplossingen.
Been wijst daarbij op het voorbeeld van de Colombiaanse stad MedellÃn, waar grootschalige vergroening de temperatuur in delen van de stad met enkele graden deed dalen. Volgens hem laat dat zien dat klimaatmaatregelen niet alleen goed zijn voor het milieu, maar ook directe gezondheidswinst kunnen opleveren.
Zijn boodschap aan beleidsmakers is helder: ga door met de vergroening van de stad en het beschermen van mensen in de meest kwetsbare posities. Want gezondheidsverschillen ontstaan niet pas op school of op de arbeidsmarkt, maar vaak al vóór de geboorte.
- Onderzoeker
- Meer informatie
Jasper Been werd onlangs door NOS en NRC geïnterviewd over zijn onderzoek. De plek waar een kind wordt geboren heeft namelijk grote invloed op de gezondheid rond de geboorte.
Meer wetenschapsverhalen? Kijk op ons online magazine Erasmus Extra.
- Gerelateerde content
