Het gevoel erbij te horen en ertoe te doen. Dat is wat elke student nodig heeft om goed te kunnen meedoen en leren in de klas. Maar hoe bereik je dat als docent? En wat kun je als student doen om bij te dragen aan inclusief onderwijs? Over deze en andere vragen ging de conferentie Learning About, To and for Diversity, georganiseerd door het D&I-team van ESSB.
Het statige gebouw van het Erasmus University College, dat studenten van over de hele wereld verwelkomt, vormde een passende locatie. Zo’n vijftien studenten, vijftien docenten uit verschillende disciplines en enkele medewerkers uit het ondersteunend personeel onderzochten samen hoe je onderwijs zo kunt inrichten dat alle studenten zich gezien, gehoord en thuis voelen en succesvol kunnen zijn.
Lesgeven over, aan en voor diversiteit
De conferentie richtte zich op drie manieren waarop diversiteit een rol speelt in het onderwijs: lesgeven over, aan en voor diversiteit. Hoogleraar Onderwijswetenschappen Sabine Severiens lichtte deze manieren als volgt toe:
- Lesgeven over diversiteit: diversiteit als inhoudelijk thema in het curriculum. Denk aan onderwijs over verschillende vormen van migratie en diversiteit, en theorieën die laten zien hoe groepen in de samenleving ongelijk worden geraakt in toegang tot onderwijs, studietrajecten en uitkomsten.
- Lesgeven aan diversiteit: onderwijs in een divers klaslokaal. Wat betekent diversiteit onder studenten en docenten voor vaardigheden en manieren van weten en leren? En hoe kun je daar in de didactiek, werkvormen en het curriculum op aansluiten?
- Lesgeven voor diversiteit: onderwijs dat studenten voorbereidt op een diverse arbeidsmarkt en samenleving. Lesgeven wordt dan een vorm van verandering, gericht op het normaliseren en waarderen van diversiteit en het bevorderen van sociale rechtvaardigheid.
Tijdens de conferentie lag de nadruk op lesgeven aan en voor diversiteit, met keynotes en workshops waarin theorie steeds gekoppeld werd aan concrete onderwijspraktijken.
Erbij horen: keynote van Zehra Çolak
Na een korten inleiding van ESSB Diversity Officer Maria Schiller ging Zehra Çolak (Universiteit Utrecht) in haar keynote in op de vraag: “Hoe geef je studenten het gevoel dat ze erbij horen? Op basis van haar onderzoek naar de ervaringen en uitdagingen van studenten met een migratieachtergrond in het hoger onderwijs liet zij zien dat het voor studenten uit gemarginaliseerde groepen niet vanzelfsprekend is om zich thuis te voelen in het onderwijs.
Of studenten zich welkom voelen, hangt samen met bredere maatschappelijke factoren zoals ras, etniciteit, gender, sociale klasse, beperking en seksuele oriëntatie. Het gevoel erbij te horen is dan ook ongelijk verdeeld. Dat wordt onder andere bepaald door welke groepen zichtbaar en vertegenwoordigd zijn, welke (ongeschreven) regels en verwachtingen gelden, en hoe het onderwijs is ingericht: welke voorbeelden, theorieën en auteurs centraal staan en hoe er les wordt gegeven.Vaak sluiten deze aspecten beter aan bij de leefwereld van de dominante groep dan bij die van andere studenten. Daardoor voelen sommige studenten zich veel meer “op hun plek” dan anderen.
Çolak benadrukte dat “om je studenten geven” een dagelijkse praktijk is. Studenten moeten merken dat een docent hen ziet, om hen geeft en er voor hen is. Tegelijk liet ze zien hoe ingewikkeld het kan zijn om verschillen te erkennen zonder iemand juist te isoleren. Zo kan het benoemen van een student die zich identificeert als they bedoeld zijn als erkenning, maar onbedoeld de afstand tot de rest van de groep vergroten.
Fouten maken is bij dat proces onvermijdelijk, aldus Çolak. Belangrijk is vooral dat docenten zich bewust zijn van hun handelen, bereid zijn het gesprek aan te gaan en excuses aanbieden wanneer dat nodig is. In haar ervaring zijn studenten bereid fouten te vergeven als zij merken dat een docent oprecht zijn of haar best doet om er voor hen te zijn.
Lesgeven aan diversiteit: one size fits none
Severiens benadrukte het belang van investeren in het succes van studenten en daar persoonlijk verantwoordelijkheid voor te nemen: studenten werkelijk zien en onderwijs zo vormgeven dat het voor hen toegankelijk en inspirerend is. En minstens zo belangrijk: actief werken aan een gevoel van erbij horen.
Docenten spelen daarbij een sleutelrol. Zij kunnen respectvol gedrag modelleren, oog hebben voor uiteenlopende behoeften en achtergronden, zich bewust zijn van eigen vooroordelen en een veilige omgeving creëren waarin iedereen kan deelnemen. Dat benadrukten ook dr. Jana Vietze, dr. Bahar Sakizlioglu Uitermark en student Sarah Abbasi tijdens de workshop over lesgeven aan diversiteit.
Door een mix van strategieën in te zetten kan een docent beter aansluiten bij uiteenlopende niveaus, interesses en leerprofielen in de klas. Daarbij is het belangrijk om de sterke kanten van studenten als vertrekpunt te nemen.
Deelnemers keken tijdens de conferentie kritisch naar de huidige onderwijspraktijken, zoals participatiebeoordelingen, eenzijdige toetsvormen en curricula met beperkte diversiteit aan perspectieven. Er werd gepleit voor flexibelere toetsvormen, een inclusiever curriculum en duidelijke verwachtingen richting studenten. Inclusief onderwijs vraagt bovendien om institutionele ondersteuning, zoals professionalisering, voldoende middelen, kleinere groepen en actieve betrokkenheid van studenten bij de ontwikkeling van onderwijs.
Een concreet voorbeeld dat Jana Vietze noemde, is een eenvoudige oefening waarbij studenten wordt gevraagd te vertellen wat zij graag willen dat hun docent over hen weet. Zo’n kleine stap helpt docenten om de mensen voor hen beter te zien en daar beter op in te spelen.
Inclusieve overgang naar de arbeidsmarkt
In de workshop Inclusieve overgang naar de arbeidsmark, onder leiding van prof. dr. Marieke Meeuwisse met bijdragen van alumnus Meryem Fitwi en Mervyn Nankoe (EUR Career Services), stond de vraag centraal hoe universiteiten studenten – en in het bijzonder eerstegeneratiestudenten, internationale studenten en andere ondergerepresenteerde groepen – beter kunnen ondersteunen bij de overgang van de universiteit naar de arbeidsmarkt.
Deelnemers spraken over het belang van sociaal kapitaal: veel studenten verlaten de universiteit zonder professioneel netwerk, mentoren of de vaardigheden om hun weg te vinden op de arbeidsmarkt. Daarnaast is de overgang vaak beladen met onzekerheid, impostersyndroom en twijfels over eigen competenties, die voor sommige groepen worden versterkt door ongelijke kansen en discriminatie bij stages en sollicitaties.
Als mogelijke oplossing werd een Post-Academic Program voorgesteld, waarin afgestudeerden ondersteuning krijgen via alumnimentoring, netwerktraining, workshops over werkcultuur, het herkennen van discriminatie en inzicht in sectorspecifieke loopbaanroutes. Het geïntroduceerde Tree of Strength-model helpt studenten daarnaast te reflecteren op hun waarden, kwaliteiten, prestaties en ontwikkelmogelijkheden, zodat zij met meer zelfvertrouwen de arbeidsmarkt betreden.
Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor inclusief onderwijs
De conferentie Learning About, To and for Diversity maakte duidelijk dat inclusief onderwijs niet het werk is van één docent of één team, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid van docenten, studenten en de universiteit als geheel. Diversiteit werd niet gezien als een probleem om op te lossen, maar als een verrijking die vraagt om bewust en inclusief handelen.
Door te investeren in professionele ontwikkeling van docenten, kritisch naar curricula te kijken, studenten actief te betrekken en structureel aandacht te hebben voor verbondenheid, gelijkwaardigheid en zorg, kan een leeromgeving ontstaan waarin iedere student zich welkom voelt. Een klaslokaal waarin je erbij hoort – en waarin iedereen de kans krijgt om zich optimaal te ontwikkelen.
- Meer informatie
ESSB Diversity Officer: dr. Maria Schiller, diversityinclusionteam@essb.eur.nl.
