Wat gebeurt er als middelbare scholieren niet alleen scrollen op social media, maar ook onderzoeken wat dat met hen doet? In het project Reading Between The Lines werkten twee klassen van een Rotterdamse middelbare school samen met het Movez Lab van Erasmus Universiteit Rotterdam, onder begeleiding van onderzoeker Scarlett Slagter en twee docenten van het vak Onderzoek & Ontwerp. Een van de leerlingen vertelde na afloop: “Ik heb zelf meer geleerd over wat mijn schermtijd op sociale media met me doet.”
Het project: jongeren als onderzoekers
Enkele wekenlang doken de leerlingen in de wereld van onderzoek én social media. Ze formuleerden zelf onderzoeksvragen en gingen op zoek naar antwoorden. Ze ontwierpen enquêtes en namen die af bij leeftijdsgenoten, bedachten en voerden eigen experimenten uit, gingen in gesprek met experts en deden literatuuronderzoek naar social media en welzijn.
In de slides zie je voorbeelden van de onderzoeksvragen die jongeren opstelden en de experimenten die zij uitvoerden.
Aan het einde van het project presenteerden de jongeren hun onderzoek, de resultaten en hun aanbevelingen aan Scarlett Slagter en hoogleraar Esther Rozendaal van het Movez Lab. Alle onderzoeksteams overhandigden een fysiek exemplaar van hun onderzoeks- en aanbevelingsverslag. De slides geven een inkijkje in enkele conclusies en aanbevelingen die jongeren hierin hebben opgenomen.
Hoe is het om onderzoeker te zijn?
Voor veel jongeren was het doen van onderzoek nieuw, en sommige onderdelen vonden zij uitdagend. Eén leerling gaf bijvoorbeeld aan:
“Het is lastig om goede vragen te bedenken, omdat ik te kritisch op mezelf ben.”
In de slides blikken de jongeren, de docenten en de onderzoeker terug op wat het project leerzaam en leuk maakte, wat jongeren moeilijk vonden en in hoeverre het project hen in hun kracht zette.
Door zelf vragen te stellen, data te verzamelen en conclusies te trekken, ontdekten leerlingen dat onderzoek niet alleen iets is voor wetenschappers, maar juist ook een manier om kritisch naar hun eigen onlinewereld te kijken.
Enkele leerlingen verwoordden dit als volgt:
- “Ik heb zelf meer geleerd over wat mijn schermtijd op sociale media met me doet.”
- “Ik ging na dit project kritischer nadenken over social media.”
- “Het was nuttig voor mijzelf, omdat ik mezelf kon vinden in het onderzoek dat jongeren veel verslaafd zijn en tijd verspillen en nu kan ik daar ook op letten.”
De opbrengsten voor onderzoekers, beleidsmedewerkers en jongeren
Het onderzoek van jongeren leverde inspiratie op voor nieuw wetenschappelijk onderzoek. Het project laat onderzoekers zien welke vragen jongeren zelf belangrijk vinden rondom socialmediagebruik en welzijn.
Daarnaast stelde het doen van onderzoek jongeren in staat om aanbevelingen te schrijven, gericht aan ouders, jongeren, onderzoekers en politici. Aanbevelingen die volgens hen bijdragen aan veilig en fijn socialmediagebruik.
Scarlett licht toe: “Deze aanbevelingen zijn ontzettend waardevol, omdat zo beleid en richtlijnen kunnen ontstaan waar draagvlak voor is onder jongeren en die nauw aansluiten bij hun steunbehoefte. In mijn gesprekken met jongeren heb ik ontdekt dat de vraag al lang niet meer is óf jongeren ondersteuning en regulering willen, maar hóe.”
De grootste winst ligt volgens Scarlett bij de jongeren zelf. Uit de evaluatie bleek dat jongeren als onderzoeker niet alleen onderzoeksvaardigheden ontwikkelen, maar ook meer inzicht krijgen in de werking én impact van social media op hun dagelijks leven. Zo’n project geeft jongeren bovendien het gevoel dat zij serieus worden genomen en dat hun werk en inzet van waarde is voor anderen.
Praktische tips voor samenwerking met jongeren als onderzoekers
Tijdens het uitvoeren van dit project heeft Scarlett waardevolle inzichten opgedaan over wat goed en minder goed werkt in een samenwerking waarin jongeren actief betrokken worden als onderzoekers. Hieronder delen de onderzoekers enkele praktische tips op basis van hun ervaringen:
- Laat jongeren zowel schriftelijk als mondeling presenteren
Geef jongeren de mogelijkheid om hun onderzoek en aanbevelingen te delen via een rapportage én een presentatie. Sommige teams gaven aan dat zij het schrijven van een verslag lastig vonden, maar wisten hun onderzoek en aanbevelingen goed over te brengen in een presentatie. Informatie uit presentaties bleek soms te ontbreken in de schriftelijke verslagen. - Stem de mate van vrijheid af op de groep
Bepaal samen met iemand die de jongeren goed kent (bijvoorbeeld een docent of ouder) – of met de jongeren zelf – hoeveel vrijheid passend is. Sommige jongeren hebben baat bij duidelijke kaders, terwijl anderen veel autonomie aankunnen. Jongeren die behoefte hebben aan meer richtlijnen kunnen juist onzeker worden als zij te veel vrijheid krijgen. - Zorg voor begeleiding op structuur
Bied begeleiding om structuur en voortgang te waarborgen. Dit omvat het helpen bij het verdelen van taken binnen teams en het stimuleren van voortgang. Een actieve rol in het ondersteunen van hun werkproces is essentieel. - Toon oprechte betrokkenheid
Laat zien dat je geïnteresseerd bent in hun werk en ideeën. Dit draagt bij aan hun gevoel van waardering en het gevoel dat hun bijdrage serieus wordt genomen. - Plan regelmatige check-ins
Check regelmatig in bij de jongeren om te zien hoe het gaat en om eventuele vragen of obstakels te bespreken. Deze check-ins zijn niet bedoeld om sturing of controle uit te oefenen, maar om aan te geven dat je klaarstaat voor de jongeren. Dit helpt om je betrokkenheid te tonen en geeft jongeren het gevoel dat zij serieus worden genomen. - Wees transparant over het gebruik van hun input
Maak vanaf het begin duidelijk hoe hun input wordt gebruikt en met welke partijen deze eventueel wordt gedeeld. Het toelichten van jouw netwerk, contacten en bereik kan jongeren vertrouwen geven dat hun stem en werk daadwerkelijk ergens terechtkomen en impact hebben. Koppel na afronding terug welke vervolgstappen jij neemt en geef een update zodra deze zijn ingezet of afgerond.
Door deze tips toe te passen, kun je een samenwerking creëren waarin jongeren zich gehoord, gewaardeerd en effectief ondersteund voelen. Dat komt niet alleen de kwaliteit van het onderzoek ten goede, maar versterkt ook hun gevoel van eigenaarschap en bekwaamheid.
De samenwerking gaat door: leerlingen ontwerpen hun ideale social media
De samenwerking met de middelbare school wordt voortgezet. Hoogleraar Esther Rozendaal zal deze samenwerking samen met de school verder vormgeven, met als insteek van het project: “Ontwerp je ideale social media”.
- Onderzoeker
- Onderzoeker
