Socioloog dr. Irene van Oorschot van de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft een ERC Starting Grant van 1,5 miljoen euro ontvangen van de European Research Council. Met deze prestigieuze subsidie bouwt zij de komende vijf jaar een eigen onderzoeksteam op om te onderzoeken hoe de veerkracht van Europese bossen tegen klimaatgerelateerde risico's vorm krijgt. EUFORESTS is het eerste etnografische en vergelijkende onderzoek naar de manier waarop de beloftevolle notie van veerkracht in de praktijk vorm krijgt.
Europese bossen hebben te kampen met grote problemen. De gevolgen van klimaatverandering – bosbranden, insectenplagen en veranderende ecologische condities – raken de economieën, samenlevingen en gemeenschappen die zo afhankelijk zijn van bos. Om deze uitdagingen aan te gaan benadrukken onderzoekers en beleidsmakers steeds vaker hoe belangrijk het is om de veerkracht te vergroten: hun capaciteit om schokken en stressoren op te vangen en zich daarna te herstellen.
'Maar hoe krijgt die veerkracht vorm in de praktijk?' vraagt Van Oorschot zich af. 'Veel initiatieven om veerkracht te bestendigen zetten dieren en planten in om het werk te doen: geiten en schapen die brandgevaarlijk struikgewas opeten, of bomen die met hun strooisel de bodemkwaliteit en de diversiteit van het bos verbeteren. Maar wiens idee van het goede bos krijgt in die praktijken weerklank – en wiens relaties met het bos raken ondergesneeuwd?'
Belofte van veerkracht in het omstreden bos
Europese bossen zijn een strijdveld van waarden. Voor staten zijn het CO2-sinks, voor industrieën bronnen van winst; voor ecologen en conservatiedeskundigen zijn het belangwekkende plekken van biodiversiteit, en voor rurale gemeenschappen niet zelden bronnen van inkomen en culturele identiteit. Tussen deze waarderingen van het bos bestaan vaak grote spanningen: een economisch waardevolle monocultuur kan bijvoorbeeld brandgevaarlijk zijn, en een lage natuurwaarde hebben.
EUFORESTS (Resilient European Forests: Unearthing, Comparing, and Conceptualizing the Values of ‘Resilience’ Across European Forest Worlds) traceert hoe veerkracht in dit strijdveld van waarden vorm krijgt, en welke opvattingen van het goede daarbij de doorslag geven. Kan een economisch rendabel bos ook veerkrachtig zijn? Waar raakt de poging om veerkracht te verbeteren aan de waarden die rurale of inheemse gemeenschappen toekennen aan hun bos? Zo gaat het project voorbij aan twee lijnrecht tegenover elkaar staande wetenschappelijke opvattingen over veerkracht: enerzijds het idee dat veerkracht een universele oplossing is die alle boswaarden tegelijk kan maximaliseren, en anderzijds het idee dat een focus op veerkracht per definitie neoliberale en economisch gedreven waarden belichaamt. Door te bestuderen wie er betrokken raken bij initiatieven om veerkracht te vergroten, en wiens waarderingen van het bos daarbinnen meetellen, levert EUFORESTS nieuwe inzichten op.
Het onderzoek berust op etnografisch veldwerk in drie strategisch geselecteerde cases die elk te maken hebben met specifieke klimaat-gerelateerde uitdagingen, beheerstradities, en ge-engageerde publieken zoals herders, activisten, en inheemse gemeenschappen: Spanje, Nederland, en Zweden. Daarmee krijgt het project ook een broodnodige inter-Europese vergelijkende dimensie.
Van Oorschot neemt in dat kader de rol van niet-menselijke actoren zoals verschillende boomsoorten, wild, grazers, en bodemorganismen nadrukkelijk serieus. Op basis daarvan wil zij een nieuwe, meer-dan-menselijke theoretisering van veerkracht ontwikkelen die ook buiten het bos bruikbaar is voor wetenschappers die de circulatie en mobilisering van het begrip veerkracht willen duiden.
Over de ERC Starting Grants
Met de ERC Starting Grants ondersteunt de Europese Unie talentvolle onderzoeksleiders die op het punt staan hun eigen onafhankelijke onderzoeksteam op te richten. De Erasmus School of Social and Behavioural Sciences (ESSB) is zeer succesvol in het binnenhalen van ERC-subsidies. De afgelopen jaren gingen dr. Jess Bier, dr. Tom Emery, prof.dr. Janna Cousijn, prof. dr. Renske Keizer, dr. Rianne Kok en prof. dr. Willem Schinkel haar voor met een Starting Grant. In 2012 ontving hoogleraar sociologie Pearl Dykstra een Advanced Grant en in 2020 ontving prof. dr. Claartje ter Hoeven een Consolidator Grant.
Over Irene van Oorschot
Dr. Irene van Oorschot is universitair docent binnen het team Public Issues and Imaginaries van de ESSB. Haar werk is geïnspireerd door pragmatische filosofie, science and technology studies en feministische en dekoloniale perspectieven. Ze laat zich leiden door de vraag hoe klimaatverandering gekend en ervaren wordt, en welke onzekerheden, improvisaties en anticipaties die oproept in uiteenlopende contexten – van natuurbeheer tot het stedelijk leven.
Haar dissertatie Ways of Case-Making werd in 2018 cum laude bekroond en uitgegeven door Cambridge University Press als de monografie The Law Multiple: Judgment and Knowledge in Practice (2021). Eerder ontving zij een Marie Skłodowska-Curie Fellowship een NWO Veni-subsidie voor haar onderzoek naar veerkracht in het Nederlandse natuurbeheer, en een onderzoeksbeurs van de Rotterdamse organisatie Rotterdams Weerwoord voor het project Voel je het Veranderen, dat alledaagse ervaringen van klimaatverandering onder Rotterdammers onderzocht. In 2027 verschijnt bij Bloomsbury Academic een door haar en dr. Marguerite van den Berg geredigeerd volume getiteld Spells for Living in Ruins: Rehearsing Feminist Alternatives to Capitalism.
- Universitair Docent
- Meer informatie
Marjolein Kooistra, communicatie ESSB | kooistra@essb.eur.nl | 0683676038
