Deze pagina legt uit hoe je als docent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) een open leerboek kunt publiceren met Wikiwijs Maken. Je vindt hier stap-voor-stap uitleg over het opzetten van je boek, licenties en bronvermelding en hoe je publiceert op een manier die het leerboek makkelijk deelbaar en herbruikbaar maakt.
Open leerboeken zijn leerboeken die online beschikbaar worden gesteld onder een open licentie. Studenten hebben er direct toegang toe, en collega’s kunnen het materiaal (met correcte naamsvermelding) hergebruiken of aanpassen. Bij EUR ondersteunen we open leerboeken omdat ze de toegankelijkheid vergroten, kosten voor studenten kunnen verlagen en het makkelijker wordt om onderwijsmateriaal te actualiseren en te verbeteren. Bovendien maken open leerboeken het onderwijs van EUR zichtbaarder en beter herbruikbaar, ook buiten onze eigen opleidingen.
Je hoeft niet meteen een volledig boek te schrijven. Veel open leerboeken beginnen als één hoofdstuk, een reader of een praktische handleiding die gaandeweg groeit. Probeer Wikiwijs Maken eens uit om klein te starten. Vaak blijkt het verrassend eenvoudig en heel effectief om materialen te maken, bij te werken en te delen met studenten en collega’s.
Hoe begin je?
Als je een open leerboek wilt publiceren, kun je het beste klein beginnen: publiceer eerst één hoofdstuk of module. De stappen hieronder helpen je van een eerste versie naar iets dat je kunt delen en later verder kunt verbeteren.
- Open de EUR-handleiding voor Wikiwijs en volg de stappen.
- Log in bij Wikiwijs via SURFconext.
- Maak een nieuwe module aan (in Wikiwijs heet dit een ‘arrangement’).
- Werk één hoofdstuk of module uit op basis van je bestaande onderwijsmateriaal.
- Kies een Creative Commons licentie en voeg bronvermeldingen toe voor materialen van derden.
- Publiceer in Wikiwijs en deel de link met studenten of plaats deze in Canvas.
- Wil je feedback op licentie, bronvermelding of toegankelijkheid? Vraag dan een korte check aan bij de Universiteitsbibliotheek.
Bronnen
Bekijk deze bronnen om je eigen open leerboek te maken en te publiceren met Wikiwijs:
Meer informatie over open leerboeken
Een open leerboek is een leerboek dat online wordt gepubliceerd en gratis te downloaden en te delen is. Meestal wordt het uitgebracht onder een Creative Commons licentie. Daarmee is meteen duidelijk wat anderen met het materiaal mogen doen en welke naamsvermelding nodig is.
Een open leerboek kan een volledig boek zijn, maar ook modulair: een set hoofdstukken, een reader of een gids die je door de tijd heen kunt blijven uitbreiden en actualiseren.
Open leerboeken ondersteunen de onderwijsdoelen van EUR, onder andere door:
- betere toegankelijkheid voor studenten (materiaal is beschikbaar vanaf dag één);
- doorlopende verbetering (je kunt snel aanpassen als je onderwijs verandert);
- samenwerking te versterken (anderen kunnen je materiaal aanpassen, vertalen of uitbreiden);
- de zichtbaarheid van EUR-onderwijspraktijk en expertise te vergroten, ook buiten de klas.
Ter inspiratie: verschillende universiteiten positioneren open leerboeken als een concrete manier om onderwijsmateriaal herbruikbaar en deelbaar te maken, met ondersteuning vanuit de bibliotheek van idee tot publicatie.
Je hoeft niet te beginnen met een volledig boek. Veel open leerboeken groeien vanuit één hoofdstuk of cursusmodule.
Een praktische werkwijze (van idee naar publicatie)
In landelijke plannen(versnellingsplan) rond open onderwijs wordt vaak gewerkt met een duidelijke volgorde: voorbereiding, schrijven/produceren en publiceren met de juiste metadata en outputs.
Bij EUR adviseren we een lichte, praktische variant:
- Bepaal de scope
Kies of je een volledig boek publiceert of een hoofdstuk-voor-hoofdstuk aanpak. Denk na over eventuele co-auteurs en hoe studenten het materiaal gaan gebruiken. - Maak en controleer
Schrijf je content en controleer auteursrechten en hergebruikvoorwaarden van materiaal van derden. Peer review is niet verplicht, maar kan kwaliteit en gebruik vergroten. - Publiceer en maak het vindbaar
Voeg goede metadata toe (titel, beschrijving, trefwoorden), kies een Creative Commons-licentie en publiceer in de formaten die je nodig hebt (web, PDF, EPUB en eventueel LMS-formaten).
Voor EUR-pilots en ondersteuningsmaterialen adviseren we momenteel Wikiwijs Maken, omdat dit onderdeel is van de Nederlandse infrastructuur voor open onderwijs. De metadata wordt bovendien opgenomen in Edurep, waardoor je materiaal beter vindbaar is via edusources.
Voordat je zelf iets vanaf nul opbouwt, is het de moeite waard te kijken of er al een open leerboek bestaat dat je kunt overnemen of aanpassen. Op de EUR UB-pagina over Open Educational Resources (OER) vind je ook repositories en zoektips waarin open leerboeken zijn opgenomen.
Dit zijn relevante repositories voor docenten:
Tip: check bij hergebruik altijd de licentie en voeg een correcte bronvermelding toe (titel, auteur, link naar de bron, licentie).
Hieronder vind je een selectie van websites met herbruikbare media, per type.
Afbeeldingen
- Wikimedia Commons (beeld, audio, video);
- Pixabay (beeld, audio, video);
- Openverse (beeld);
- Unsplash (beeld);
- Pikwizard (beeld);
- Freeimages;
- Pexels (beeld);
- Picjumbo (beeld);
- Morguefile (beeld);
- Dreamstime (beeld — let op: zoek via ‘free photos’);
- Rawpixel (beeld — let op: zoek via ‘Public Domain’);
- Flickr (beeld — filter op Creative Commons);
- Sclera (iconen);
- Google Afbeeldingen (gebruik de filteroptie voor Creative Commons onder ‘Tools’).
Video
- Wikimedia Commons (beeld, audio, video);
- Pixabay (beeld, audio, video);
- Open images (video).
Tip: video’s embedden vanaf YouTube of Vimeo is toegestaan. Het materiaal staat al online; je kopieert het niet, maar verwijst ernaar.
Voordat je begint met het plaatsen van links en het insluiten van content, is het verstandig om te lezen waarom je (meestal) op deze manier geen auteursrecht schendt. Je kunt hier meer lezen over de uitzonderingen op de auteursrechtregels.
Audio
- Wikimedia Commons (beeld, audio, video);
- Bensound (audio);
- Pixabay (beeld, audio, video).;
- Creative Commons Legal Music For Videos (audio).
Contact
Erasmus Library Open Education Team
University Library
- E-mailadres
- openaccess@eur-nl.libanswers.com
Heb je vragen? Neem contact op met het Erasmus Library Open Education Team via e-mail. Een teamlid neemt zo snel mogelijk contact met je op.